ویراست تازه‌ای از «سفرنامه پیترو دلاواله: قسمت مربوط به ایران» [‎Cose e parole nei viaggi di pitro della valle] با ترجمه شرح و حواشی شعاع‌الدین شفا توسط انتشارات علمی و فرهنگی منتشر شده است.

سفرنامه پیترو دلاواله: قسمت مربوط به ایران» [‎Cose e parole nei viaggi di pitro della valle]

به گزارش کتاب نیوز به نقل از مهر، ویراست تازه‌ «سفرنامه پیترو دلاواله» با شمارگان هزار نسخه، ۵۱۰ صفحه و بهای ۱۱۰ هزار تومان منتشر شده است.

به طور کل اما این هفتمین نوبت نشر «سفرنامه پیترو دلاواله: قسمت مربوط به ایران» است. چاپ نخست این ترجمه سال ۱۳۴۸ در دسترس مخاطبان آن روز قرار گرفته بود. مترجم برای پیشگفتار این کتاب متنی به قلم جوزپه توچی (درگذشته به سال ۱۹۸۴) انسان شناس و باستان شناس فقید ایتالیایی که سابقه ریاست مؤسسه ایتالیایی خاورمیانه و خاور دور و استاد دانشگاه رم، را انتخاب کرده است.

کتاب شامل چهار مکتوب (بخش) است: «مکتوب اول: از اصفهان – ۱۷ مارس ۱۶۱۷»، «مکتوب دوم: از اصفهان – ۱۹ مارس ۱۶۱۷»، «مکتوب سوم: از اصفهان – ۱۸ دسامبر ۱۶۱۷» و «مکتوب چهارم: از فرح آباد – اولین روزهای ماه مه و از قزوین ۲۵ ژوئیه ۱۶۱۸».

پیترو دلاواله (۱۵۸۶- ۱۶۵۲ میلادی) جهانگرد ایتالیایی بود که به کشورهای ترکیه، ایران و هند سفر کرد. سفر دلاواله به ایران که از سال ۱۶۱۷ میلادی شروع شد ۶ سال به طول انجامید که با دوران سلطنت شاه عباس کبیر همزمان است. این سفرنامه که به صورت نامه‌های متعددی نگارش یافته است، حاوی اطلاعات مهمی درباره ایران دوره صفوی است. علاوه بر این، سفرنامه شامل تصاویری، تخیلی است؛ ولی چون نشان دهنده تصورات یک هنرمند هلندی و دیگر جهانگردان اروپایی است به این ترجمه اضافه شده است تا به تصور ذهنی خواننده از نقاطی که نویسنده از آنها نام می‌برد، کمک کند.

پیترو دلاواله [Pietro Della Valle]، جلد اول این سفرنامه که مربوط به ترکیه است را در سال ۱۶۵۰ م در زمان حیات خود به چاپ رساند و جلد مربوط به ایران با نظارت چهار تن از پسران او در سال ۱۶۵۸ م از طبع بیرون آمد.

دلاواله در این سفرنامه از بازارهای اصفهان با لفظ بی نظیر یاد می‌کند و همه بناهای آنجا را با صفات بزرگ، مساوی، منظم و دارای معماری فوق العاده خوب در قالب کلمات می‌ریزد.

مثلاً دالان‌های بازار اصفهان را این گونه توصیف می‌کند که آنها تقسیم بندی شده و هر قسمت به متاعی و کالایی تخصیص یافته و این امر موجبات تسهیل امر داد و ستد را فراهم آورده است. از کاروانسراهایی که در این شهر برای خارجیان ساخته شده و از دو محل که نظیر آنها در قسطنطنیه نیست، بلکه با بهترین آثار مسیحیت برابری و حتی بدون تردید بر آنها مزیت دارد، یاد می‌کند که یکی میدان نقش جهان است که در جلوی قصر سلطنتی واقع است که طول آن ۹۶۰۵ قدم و عرض آن ۲۳۰ قدم است و محله تماشایی دیگر، خیابانی است که به قول او فعلاً در خارج شهر قرار دارد؛ ولی وقتی محلات به یکدیگر ملحق شوند، کاملاً در وسط قرار خواهد گرفت. منظور او از این محل خیابان «چهار باغ» مشهور است.

او همچنین از منارجنبان و مدخل عمارت قصر شاهی (که شاه معمولاً سفرای خارجی و میهمانان را در آن جا می‌پذیرد) نیز یاد کرده است.

دلاواله همچنین در سفر خود از شهرهای ساری، فیروزکوه و تهران نیز یاد می‌کند، چرا که در سفر خود از این شهرها نیز گذر کرده است. مثلاً او در مورد تهران نوشته است که: تهران شهر بزرگی است ولی عده کمی در آن ساکن هستند، تمام شهر از باغ‌های بسیار بزرگی پوشیده شده و همه رقم میوه در آن یافت می‌شود. خیابان‌های این شهر پر از درختان چنار است.

او در مورد قزوین نیز چنین نوشته است که قزوین شهر بزرگی است که مرکز قسمت بزرگی از ایالت آذربایجان محسوب می‌شود، این شهر قبل از این که شاه عباس از آن متنفر شود، پایتخت بود.

دلاواله از فرح آباد ساری هم یاد کرده است. او پس از ورود به اصفهان به دلیل حضور شاه در فرح آباد مازندران عام این شهر می‌شود. این سفر در ماه محرم ۱۰۲۷ ق از اصفهان آغاز شده است. دلاواله از طریق کاشان، فیروزکوه، ساوه و ساری به فرح آباد مازندران می‌رسد. در این مسیر از روستاهای ابوزرندآباد، علی آباد در یک، بیدگل، دست کند، رشمه، محله باغ، حیله رود، سرخ رباط، میان کله، جیرود و تالار پشت نیز سخن آورده است.

از ویژگی‌های این ترجمه، پاورقی‌های بسیاری است که مترجم در مورد اشتباهات نویسنده سفرنامه در مورد تلفظ نام‌های اماکن و… گوشزد کرده است.

................ هر روز با کتاب ................

شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...
آمریکایی‌ها از این شرایط بسیار بیمناک بودند و فکر می‌کردند ممکن است در ایران هم یک حکومت کمونیستی دایر شود... کیانوری به مصدق پیغام داده بود که اگر شما موافقت کنید می‌توانیم کودتا را خنثی کنیم... مصدق خودش را قربانی کرد ... حزب توده ایران و همه احزاب کمونیستی به‌خصوص در جهان‌سوم این اشکال را از اول داشتند که برای استالین جایگاه دیگری قائل بودند و او را مثل بُت می‌پرستیدند... حضور مستشاران آمریکایی یکی از بهانه‌های حزب توده در کارشکنی به ضد مصدق بود ...