ترجمه کامبیز منوچهریان | شرق


«خانه حصیری» [Straw house یا Cao fang z] اثر سائو ونشوان [Wenxuan Cao] رمانی چینی برای نوجوانان است. سائو ونشوان استاد ادبیات چینی در دانشگاه پکن است و دو بار جایزه ادبیات کودکان سونگ چینگ لینگ را از آن خود کرده است.

خانه حصیری» [Straw house =​ Cao fang z] اثر سائو ونشوان [Wenxuan Cao]

این رمان که به قلم سیلویا یو، جولیان چن و کریستوفر مالون از چینی به انگلیسی ترجمه شده است، یک داستان تخیلی-تاریخی است زیرا در ناحیه جیانگ نانِ کشور چین در اوایل دهه 1960 رخ می‌دهد. «خانه حصیری» داستان پسربچه‌ای به‌نام سانگ سانگ را روایت می‌کند و نشان می‌دهد زندگی معمولی روستایی در سال 1962 در چین چگونه بوده است.

سانگ سانگ پسر مدیر دبستان سانگ چیائو است که به دبستان یومادی منتقل شده است. سانگ سانگ و خانواده‌اش همانند بسیاری از افراد دیگری که در دبستان یومادی تحصیل می‌کنند، درون خانه‌های حصیری در زمین مدرسه زندگی می‌کنند. سانگ سانگ این خانه‌های حصیری را دوست دارد؛ همه سانگ سانگ را به‌خوبی می‌شناسند، زیرا او با سایر دانش‌آموزان تفاوت دارد. داستان، سانگ سانگ و بالندگی او را دنبال می‌کند، اما این رمان تنها درباره سانگ سانگ نیست. هر فصل بر اساس یک شخصیت خاص و داستان زندگی اوست، اما سانگ سانگ همیشه به‌نوعی درگیر این داستان‌هاست. در ابتدای کتاب او پسری ساده و معصوم است که همیشه درمورد ایده‌های جدید کنجکاوی می‌کند و معمولا به همین خاطر با مادرش دچار مشکل می‌شود. با پیشرفت کتاب، سانگ سانگ کمتر ایجاد مشکل می‌کند، تا جایی که برای مادرش سؤال پیش می‌آید که چه اتفاقی رخ داده است. در حالی که همه این داستان‌ها در یکدیگر در هم تنیده شده‌اند، ما شاهد بالغ‌شدن سانگ سانگ هستیم و می‌بینیم آن معصومیت کودکی را که زمانی در ابتدای رمان داشت، از دست می‌دهد.

به نظر من، این رمان واقعا خوب نوشته شده است و برای من این امکان را فراهم ساخت تا ادبیات کودک چینی و آمریکایی را با هم مقایسه کنم. در این کتاب وظایف روزانه و انتظارات از کودکان روستای یومادی مورد بحث قرار گرفته است. این رمان گاه بسیار واقع‌گرایانه می‌شود و برخی از سختی‌های گذار از کودکی به بزرگسالی را مورد بحث قرار می‌دهد. احساس می‌کنم این رمان واقعا توانسته است در مخاطب این حس را ایجاد کند که بخشی از روستاست و کودکی خود را در دوره جیانگ‌نان می‌گذراند. شخصیت سانگ سانگ به‌گونه‌ای است که بر بسیاری از مردم روستا تأثیر می‌گذارد و در سرتاسر هر فصل به‌وضوح می‌شود آن‌ها را دید. این به خواننده نشان می‌دهد که تنها یک نفر چقدر می‌تواند بر دیگران تأثیراتی، خواه مثبت خواه منفی، بگذارد و چگونه زندگی آن‌ها به نوعی در هم تنیده شده است. سانگ سانگ خواهان توجه است و نسبت به دیگرانی که بیش از او مورد توجه قرار می‌گیرند، حسادت می‌کند.

سانگ سانگ شخصیتی است که خواننده به‌خوبی با او ارتباط برقرار کند و ونشوان در انتقال احساسات و پیام‌های مد نظر خود به‌خوبی عمل کرده است. همین ویژگی جنبه سرگرمی داستان را حفظ می‌کند و به مخاطب نوجوان اجازه می‌دهد تا تفاوت‌های فرهنگی را درک کند، اما در عین حال به او چیزی می‌دهد تا با آن ارتباط برقرار کند. در حالی که در نحوه تربیت این کودکان و مسئولیت‌هایی که دارند، تفاوت‌هایی وجود دارد، آن‌ها هنوز هم کودکانی هستند که در فرایند بلوغ و یافتنِ خویش، تغییرات مشابهی را تجربه می‌کنند. وقتی این کتاب را انتخاب می‌کردم، با توجه به اینکه داستان در اوایل دهه 1960 چین می‌گذرد، واقعا مطمئن نبودم که بتوانم طرح داستان را درک کنم. من چیز زیادی درباره نحوه زندگی کودکان در آن دوره زمانی نمی‌دانستم، اما سائو ونشوان به خواننده این احساس را می‌داد که گویی بخشی از داستان است و همانند سانگ سانگ زندگی می‌کند. گرچه ونشوان درمورد آن دوره زمانی یا آنچه در این زمان در چین می‌گذشت، وارد جزئیات نمی‌شود، من باز هم پیام و احساسات مورد نظر داستان را درک می‌کردم. جزئیات زیادی در روش داستان‌سرایی او وجود دارد که برقراری ارتباط با آن را میسر می‌کرد.

من تا پیش از این، هرگز چنین داستانی نخوانده بودم. کتاب تأثیری روی من گذاشته است که باعث شد بخواهم کتاب‌های بیشتری از سائو ونشوان بخوانم. شیوه‌ای که او از زندگی در دوران کودکی در چین توصیف می‌کند، شگفت‌انگیز است. او واقعا کاری می‌کند که تفاوت‌ها را درک کنید، اما شباهت‌های میان فرهنگ‌ها را نیز ببینید. من احساس می‌کنم این اهمیت دارد چون در ظاهر به نظر می‌رسد چین و آمریکا کاملاً متفاوت هستند، اما این رمان نشان می‌دهد که این دو فرهنگ، آن‌قدرها هم که به نظر می‌رسد، تفاوت ندارند. داستان این کتاب در اوایل دهه 1960 رخ می‌دهد، اما خوانندگان هنوز هم می‌توانند با این داستان ارتباط برقرار کنند و با شخصیت‌ها هم‌ذات‌پنداری کنند. برخی از موارد مطرح‌شده در این رمان برای نوجوانان کم‌سن‌وسال‌تر کمی نامناسب بود، مانند اشاره به درگیری و دعوای بچه‌ها. تعداد کمی از این موارد وجود داشت، اما به نظر من این به نوجوانان کمک می‌کند تا شرایط آن دوران را بهتر درک کنند و دریابند نوجوانان آن دوران با مسائل خود چه برخوردی داشته‌اند.

این رمان به نوجوانان تفاوت‌های تاریخی در سبک زندگی را می‌آموزد، اما مفاهیم مشترک موجود در رشد و بالندگی را نیز می‌آموزد. من خانه حصیری را به همه کسانی که سنین نوجوانی را طی می‌کنند، توصیه می‌کنم؛ دورانی که فرد تلاش می‌کند معنای گذار از کودکی به بزرگسالی را درک کند. از دیدگاه من، کتاب در به‌نمایش‌گذاشتن این مرحله دشوار از بلوغ کار فوق‌العاده‌ای انجام داده است و با وجود تفاوت‌های فرهنگی و سبک زندگی، خواننده می‌تواند با بسیاری از احساسات و عواطفی که در جای جای این رمان رخ می‌دهد، ارتباط برقرار کند. به طور کلی، «خانه حصیری» داستان بزرگی است که چالش‌های پیش‌روی بلوغ و وداع با معصومیت دوران کودکی را توصیف می‌کند.

...
نیتیا سیواشانکار استاد ادبیات کودک و نوجوان دانشگاه ایالتی تگزاس است.
این رمان با ترجمه ابراهیم عامل‌محرابی و توسط نشر ویدا منتشر شده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

پدر ویژگی‌های بارز یک آنیموس منفی (سایه مردانه) را در خود حمل می‌کند... در جوانی، خودکامه و جسور و بی‌توجه بوده و تا به امروز، تحقیرگر: به مادرت صد دفعه گفته‌ بودم از این پسر مرد در نمی‌آد... تلاش ناکام پیرمرد در دست‌درازی به معصومیت پسر موجب استقرار حس گناهی است که یک قدم تا «انزجار از خود» فاصله دارد. و این فاصله با تنبیه پدر و تایید مادر طی و تبدیل به زخمی عمیق می‌شود... او یک زخمی است که می‌تواند زخم بزند ...
کتاب سه بخش دارد و در هر بخش ماجرا از دید یکی از سه مرد خانواده روایت می‌شود... سه راوی سه نگاه ولی یک سوژه: مادر... تصویر موج‌های هم‌مرکز که یکی پس از دیگری به حرکت درمی‌آیند ولی هرگز به یک‌دیگر نمی‌رسند... از خاله آیرین می‌شنویم و از زندگی و رابطه‌اش با شوهر سابقش بوید،‌ از سوفی، خدمتکار خانه که دلبسته کارل است، ‌از کارل آلمانی و داستان‌های پدربزرگش،‌ از عمه کلارا و عمو ویلفرد و جزییات خانه‌شان و علایق‌شان... در فصل اول پسری سرکش و برادرآزار به نظر می‌آید ولی در فصل دوم وجوه تازه‌ای از شخصیت ...
مدیر کارخانه خبردار می‌شود که یکی از آشنایانش، به نام مهندس مارکو ماشینی ساخته است به اسم کاربوراتور که می‌تواند از خود ماده، جوهر ازلی آن را بیرون بکشد: «مطلق»... پدیده‌های عجیبی تولید می‌شوند: رخدادهای دینی مانند گرایش‌های مذهبی، وعظ و خطابه، معجزات و حتی انواع تعصبات مذهبی... هواخواهان خدای روی کشتی لایروبی! با طرفداران خدای میدان تربیت اسب! درگیر می‌شوند... کلیسای رومی که از آغاز با مطلق مخالفت داشت، سرانجام آن را می‌پذیرد ...
شناخت و نقد ساختار آموزشی چین... با بهره‌گیری از محدودسازی آموزش به ارزیابی‌های کمی و هم با تاثیرگذاری سیاسی- ایدئولوژیک بر اندیشه‌های نوآموزان، آنها را از خلاقیت و آفرینشگری در گستره‌های گوناگون باز می‌دارد... برخی سیاستمداران و روزنامه‌نگاران نامدار امریکا خواستار الگوبرداری از چین در زمینه آموزش شده‌اند!... در چین نیز عبور از سد کنکور که «گائوکائو» نامیده می‌شود آسان نیست ...
ده دلیل برای امید به آینده... ما همیشه داریم علیه زمانِ حال در آرزوی بازگشت به گذشته طلایی می‌اندیشیم... این نزدیک‌بینی تاریخی برای گونه بشر منافع تکاملی دارد و در طول میلیون‌ها سال شکل گرفته است تا خطرات نزدیک بسیار مهم‌تر و جدی‌تر جلوه کنند و باعث هوشیاری انسان برای فرار یا غلبه بر آنها شوند... این مکانیسم تکاملی محمل مناسبی برای سوءاستفاده افراد و گروه‌ها و حکومت‌هایی می‌شود که برای پیشبرد اهداف خود نیاز به ایجاد ترس یا خلق دشمنان و خطرات خارجی دارند ...