تضاد واقعیت و تخیل | ایبنا


کتاب «تاریخچه ادبیات فانتزی» [Short History of Fantasy] اثر فارا مندلسون [Farah Mendlesohn] با هدف بررسی انواع فانتزی و سیرِ تاریخی آن، مقالاتی را در این زمینه گردآوری کرده تا علاقه‌مندانِ این حوزه از دیدگاهِ تاریخی و ادبی، متوجه آنچه بر این نوع ادبی گذشته شوند.

تاریخچه ادبیات فانتزی» [Short History of Fantasy] اثر فارا مندلسون [Farah Mendlesohn]

زمانی که درباره ادبیات فانتزی گفت‌وگو می‌کنیم، ناخودآگاه ذهنمان به سمتِ تخیل، جادوگری و افسانه می‌رود. تخیل یعنی تصویر. تصویری که ذهنِ انسان را به جاهایی برده و موجب شکل‌پذیریِ ذهن او شده و برایش لذت می‌آفریند. به همین دلیل است که ادبیات فانتزی گونه پرطرفداری است که عموماً کودکان و نوجوانان، مخاطبانِ ویژۀ این ژانر هستند. معمولاً افراد اهل داستان، با این نوعِ ادبی شروع می‌کنند.

نکته برجسته این نوعِ ادبی در نظر منتقدان، سیرِ تطور تاریخیِ آن است. بدین سبب هیچ‌گاه کتاب یا مقاله‌ای در این‌باره نوشته نشده پس از عواملِ شگرف این ادبیات، شکلِ روایت آن است. از طرفی، نویسندگان مطرح در این حوزه، همواره سعی داشته‌اند متنِ خود را متمایز از فانتزی و تخیل تعریف کرده یا میانِ فانتزی و علمی‌تخیلی بودن‌اش تفاوتی قایل نبوده‌اند. همین مسئله کار را پیچیده‌تر کرده است. برای این‌که آگاهیِ ما از انواعِ ادبی دیگر، نسبت به این نوع ادبی بیشتر است. پس، مرزِ میان فانتزی و علمی بودنِ این روایت‌ها، علتی شده تا نویسندگان و منتقدان به دسته‌بندی و ذکرِ انواعِ این نوعِ ادبی بپردازند. فانتزی بیانِ واقعیت در قالبِ تضاد است. چیزی است که علاقه‌مندانِ آن، به آن تخیل ‌می‌گویند که غالباً اژدها یا جادوگر دو عنصرِ پررنگِ روایت‌های آن هستند. ادبیات فانتزی رابطه‌ای است که میانِ نویسندۀ متن و خواننده برقرار می‌شود. بسیاری از بهترین نقدهای ادبیات فانتزی را نویسندگانِ فانتزی نوشته‌اند. چه از متن‌های رسمی باشد (مقاله‌های سی.اس. لوییس، جی.آر.آر. تالکین، م.جان هریس و دایانا وین جونز معدودی از معروف‌ترین نمونه‌ها هستند) و چه از صفحات داستان‌هایشان. بسیاری از آثار فانتزی پاسخ مستقیمی هستند در همین زمینه. امروزه این ژانر با همین عنوانِ مستقل، جزو پرفروش‌ترین کتاب‌های دنیا است یعنی تقریباً دوسومِ تمام کتاب‌هایی که اکنون تحت عنوان "فانتزی و ادبیات علمی‌تخیلی" به فروش می‌رسند، فانتزی هستند که معمولاً از تصویرِ روی جلد نیز تشخیص داده می‌شوند. به‌گونه‌ای‌که براساس آمارِ انجام شده، تقریباً هزار نفر که خود را هوادارِ ادبیات علمی‌تخیلی می‌خواندند، گروه‌های جوان‌ترشان بیشتر فانتزی خوانده بودند تا داستانِ علمی‌تخیلی.

کتاب تاریخچه ادبیات فانتزی با هدف بررسی انواع فانتزی و سیرِ تاریخی آن، مقالاتی را در این زمینه گردآوری کرده تا علاقه‌مندانِ این حوزه از دیدگاهِ تاریخی و ادبی، متوجه آنچه بر این نوع ادبی گذشته شوند. اکتفای کتابِ حاضر بر این است که بر نویسندگانی متمرکز شود که با افتخار، خود را فانتزی‌نویس می‌دانند و کتاب‌هایشان به ‌صورتِ قانون در ادبیات فانتزی درآمده‌اند. کتاب‌ِ پیش‌رو انواع مختلفی از فانتزی را بررسی می‌کند از جمله: فانتزی هراس، داستان ارواح و فانتزی کودکان. بنا به دلایلی که ذکر شد، از آن‌جایی که کتابی درباره تاریخ کوتاه فانتزی وجود ندارد، شروع این اثر، با "فانتزی" به عنوان صورت ادبی در قرن هجدهم آغاز می‌شود، و با نگاهی به پشت سر و نمونه‌های پیشین آن: با حماسه‌ها، عاشقانه‌ها و قصه‌های پریان ادامه می‌دهد. سپس پیش‌ رفته و شاخه‌های مختلف فانتزی را بررسی می‌کند. درحالی‌که در فصل دوم و سوم به تأثیر عظیم دو نویسندۀ اواسط قرن بیستم (تالکین و لوییس) پرداخته و در ادامۀ کتاب تقریباً به صورت دهه به دهه پیش می‌رود. از 1950 تا اولین دهۀ قرن بیست‌ویکم، به گرایش‌های غالب و نیز به گفت‌وگوهای در حاشیه اشاره می‌کند. با این همه در فصل دهم از رولینگ، پولمن و پرچت نام برده و تأثیری که این سه نویسنده در سال‌های 1990 و 2000 داشتند و در پایان برای جمع‌بندی به ذکر انواع فانتزی‌ها می‌پردازد.

کتابِ حاضر برای علاقه‌مندان به خواندنِ تئوری‌ و نظریه‌های ادبی در این نوع نوشته شده و نشر پریان آن را در 500 نسخه به بازارِ فروش عرضه کرده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

پدر ویژگی‌های بارز یک آنیموس منفی (سایه مردانه) را در خود حمل می‌کند... در جوانی، خودکامه و جسور و بی‌توجه بوده و تا به امروز، تحقیرگر: به مادرت صد دفعه گفته‌ بودم از این پسر مرد در نمی‌آد... تلاش ناکام پیرمرد در دست‌درازی به معصومیت پسر موجب استقرار حس گناهی است که یک قدم تا «انزجار از خود» فاصله دارد. و این فاصله با تنبیه پدر و تایید مادر طی و تبدیل به زخمی عمیق می‌شود... او یک زخمی است که می‌تواند زخم بزند ...
کتاب سه بخش دارد و در هر بخش ماجرا از دید یکی از سه مرد خانواده روایت می‌شود... سه راوی سه نگاه ولی یک سوژه: مادر... تصویر موج‌های هم‌مرکز که یکی پس از دیگری به حرکت درمی‌آیند ولی هرگز به یک‌دیگر نمی‌رسند... از خاله آیرین می‌شنویم و از زندگی و رابطه‌اش با شوهر سابقش بوید،‌ از سوفی، خدمتکار خانه که دلبسته کارل است، ‌از کارل آلمانی و داستان‌های پدربزرگش،‌ از عمه کلارا و عمو ویلفرد و جزییات خانه‌شان و علایق‌شان... در فصل اول پسری سرکش و برادرآزار به نظر می‌آید ولی در فصل دوم وجوه تازه‌ای از شخصیت ...
مدیر کارخانه خبردار می‌شود که یکی از آشنایانش، به نام مهندس مارکو ماشینی ساخته است به اسم کاربوراتور که می‌تواند از خود ماده، جوهر ازلی آن را بیرون بکشد: «مطلق»... پدیده‌های عجیبی تولید می‌شوند: رخدادهای دینی مانند گرایش‌های مذهبی، وعظ و خطابه، معجزات و حتی انواع تعصبات مذهبی... هواخواهان خدای روی کشتی لایروبی! با طرفداران خدای میدان تربیت اسب! درگیر می‌شوند... کلیسای رومی که از آغاز با مطلق مخالفت داشت، سرانجام آن را می‌پذیرد ...
شناخت و نقد ساختار آموزشی چین... با بهره‌گیری از محدودسازی آموزش به ارزیابی‌های کمی و هم با تاثیرگذاری سیاسی- ایدئولوژیک بر اندیشه‌های نوآموزان، آنها را از خلاقیت و آفرینشگری در گستره‌های گوناگون باز می‌دارد... برخی سیاستمداران و روزنامه‌نگاران نامدار امریکا خواستار الگوبرداری از چین در زمینه آموزش شده‌اند!... در چین نیز عبور از سد کنکور که «گائوکائو» نامیده می‌شود آسان نیست ...
ده دلیل برای امید به آینده... ما همیشه داریم علیه زمانِ حال در آرزوی بازگشت به گذشته طلایی می‌اندیشیم... این نزدیک‌بینی تاریخی برای گونه بشر منافع تکاملی دارد و در طول میلیون‌ها سال شکل گرفته است تا خطرات نزدیک بسیار مهم‌تر و جدی‌تر جلوه کنند و باعث هوشیاری انسان برای فرار یا غلبه بر آنها شوند... این مکانیسم تکاملی محمل مناسبی برای سوءاستفاده افراد و گروه‌ها و حکومت‌هایی می‌شود که برای پیشبرد اهداف خود نیاز به ایجاد ترس یا خلق دشمنان و خطرات خارجی دارند ...