ژرمینال | امیل زولا

05 فروردین 1385

قیام حقوق بگیران و فشار به جامعه‌­ای که یک لحظه از هم می­‌پاشد و در یک کلام، مبارزه­‌ی سرمایه و کار... یکی از پسران ژروز که در کارگاه راه آهن کار می­‌کرد، به جرم کشیده زدن به رئیس خود اخراج شده است... عصیان می­‌کند. جزوه‌­ها و کتابهایی می­‌خواند و پاره‌­ای از نظریه­‌ها را تحلیل نکرده می‌بلعد و مبارزه با شرکت معادن را سازمان می‌دهد. او یک صندوق کمک تأسیس می­‌کند. اما، پیش از آن که سرمایه­‌ی کافی برای پایداری معدنچیان جمع‌­آوری شود، با شرکت خود اعتصاب را بر می‌­انگیزد.

ژرمینال | امیل زولا
ژرمینال
[Germinal] رمانی از امیل زولا(1)(1840-1902)، نویسنده‌­ی فرانسوی، که در 1885 منتشر شد. این سیزدهمین کتاب از دوره­‌ی خانواده‌­ی روگون ماکار، یکی از مشهورترین آثار نویسنده است. زولا خود چنین اظهار می­‌دارد که ماجرا بر سر یک اعتصاب است، «قیام حقوق بگیران و فشار به جامعه‌­ای که یک لحظه از هم می­‌پاشد و، در یک کلام، مبارزه­‌ی سرمایه و کار. اهمیت کتاب در این است، و می‌خواهم که ناظر بر آینده باشد و مسئله‌­ای را مطرح کند که مهم­ترین مسئله قرن بیستم خواهد بود.» ماجرا در حوضه‌­ی زغال سنگ شمال فرانسه می­‌گذرد که زولا از مارس 1866 تا آوریل 1867، درمونسو(2)، نامی ابداع شده، از آن دیدن کرده است. اتین لانتیه (3)، یکی از پسران ژروز ماکار(4) آسوموار، که در کارگاه راه آهن لیل(5) کار می­‌کرد، به جرم کشیده زدن به رئیس خود اخراج شده است. او در معدن وورو(6) در گروه مائو (7) استخدام می‌­شود. اتین در کار و زندگی سخت دشوار معدن‌چیانی سهیم خواهد شد که سرمایه­‌ آنها را «بلعیده» است، مینوتور (8) تازه‌­ای که اسطوره­‌ی آن، ساختار حکایات را شکل می­‌دهد. معدنچیان نسلهاست که به این بردگی تن در داده‌اند. اتین، که از جایی دیگر آمده و دارای طبیعتی پر خروش است، عصیان می­‌کند. با رهبر سوسیالیستهای لیل تماس می‌­گیرد و جزوه‌­ها و کتابهایی می­‌خواند و پاره‌­ای از نظریه­‌ها را تحلیل نکرده می‌بلعد و مبارزه با شرکت معادن را سازمان می‌دهد. اتین یک صندوق کمک تأسیس می­‌کند. اما، پیش از آن که سرمایه­‌ی کافی برای پایداری معدنچیان جمع‌­آوری شود، با شرکت خود اعتصاب را بر می‌­انگیزد. معدنچیان پس از دو ماه و نیم مبارزه و رنج مجبور می‌­شوند که کار را از سر گیرند، اما به خود متکی شده‌­اند و فهمیده‌­اند که مبارزه امکان پذیر است. چالش‌­ها برگشت ناپذیر شده است و سپاهیان  به روی اعتصاب کنندگان تیراندازی کرده و کشته­‌هایی بر جا گذاشته‌­اند. همان طور که در آخرین صفحه‌­های رمان ابراز شده است، پیروزی سرمایه‌ای صرفاً ظاهری است. اتین در یک صبح بهاری، در سپیده­‌دم نمادین دوران نو، به پاریس می­‌رود؛ می­‌رود تا مبارزه‌­های تازه‌­ای در پیش گیرد.

این رمان، در وهله‌­ی اول، مستندی درباره­‌ی کار و زندگی معدنچیان است که زولا آن را اساساً از طریق یک خانواده، خانواده­‌ی مائو، به تفصیل توصیف می­‌کند. زولا به آنزن(9) رفته، به عمق یک چاه معدن فرود آمده، صد برگ یادداشت در محل برداشته است، و با دقت اوضاع کار و زندگی، بیماریها وآداب و آیین­ها و جشن­ها... را در تصویری به قدر کافی درست و صادقانه ارائه داده است، به طوری که معدنچیان برای نخستین بار خود را در رمانی باز می­‌شناسند: به نحوی که بعدها هیئتی از معدنچیان، با فریاد «ژرمینال! ژرمینال!»، در تشییع جنازه­‌ی زولا شرکت می­‌کند. تصویری که نویسنده از تنش­‌های میان سرمایه و کار یا میان خرده­­ سرمایه‌­داری و  کلان سرمایه­‌داری به دست می‌­دهد از نظر تاریخی درست است. زولا، که میل به حقیقت دارد، خلاف خطابه‌­های پدرمأبانه‌­ی بورژواها یا «انسان دوستی بازی­ها»ی آرام­بخش چپ، عمل می­‌کند: زولا، از طریق شبکه‌­ای از استعاره‌­های حیوانی و دستگاه حاکمه و تضادها میان زندگی بوروژواها (به ویژه خانواده‌­های انبو و گرگوار (12) و زندگی معدنچیان، دشواری وضعیت معدنچیان را که سرمایه­‌داری آنها را به زندگی و کار حیوانی در جهنم اعماق زمین فرو برده است محسوس می­‌گرداند. زولا، از نظر انسانی، جانب داری استثمار شدگان را می‌­کند. اما، وضعیتی که به تصویر می­‌کشد، جامعه­‌ای که از هر جهت و هر سمت تحت تنشهای بسیار شدید و هر لحظه در معرض انفجار است (یکی از محرکهای مکرر رمان این است: «باید توپشو در کرد!»)، زولا را می‌­ترساند. او ظهور توده­‌ها و نیروی آتی آنها را حس می­‌کند. و در مقابل، سرمایه­‌داری آزمند و مطمئن به خود و ناآگاه از تحول تاریخی را نشان می­‌دهد. در نتیجه، سخنان آشوب انگیز متداول در آن دوران را از سر می­‌گیرد، دورانی که شاهد چندین انقلاب و از جمله انقلاب «کمون»(13) بود: اسطوره­‌ی شب بزرگ و این اندیشه که مبارزه­‌ی طبقاتی تنها به ویرانی تمدن و به وحشیگری می‌انجامد.

زولا، از نظر معنا، نام مونسو را بر اساس نام مونسو-له-مین(14) می­‌سازد، که همان وقت اعتصابهای خونین و اعمال هرج و مرج طلبانه‌­ای را در آنجا سازمان داده بود. مونسو، همچنین، آتش زیر خاکستر زایده‌­هاست، آتشی زیر خاکستر که در حال تکوین است و جامعه را شعله‌­ور خواهد ساخت. این ترس در شکل ارائه جنبش کارگری و رهبران آن نیز به چشم می­‌خورد که زولا کم و بیش صرفاً نزاع­ها و مبارزه­‌های (بسیار واقعی) آن را میان گرایشهای مختلف ترسیم می‌­کند و بیشتر اوقات دانشی جا نیفتاده را به آنها نسبت می­‌دهد. اما، او نیز به همراه آنها، و مانند معدنچیان، خود را به دست رؤیای جامعه­‌ی دادگستر می‌­سپارد. اتین، اگر چه جنایتکار فطری توصیف شده است ولی نهایتا قهرمانی واقعی و مبارزی انقلابی می­‌شود. بدین ترتیب، رمان به سوی آینده در حرکت است.

مهشید نونهالی. فرهنگ آثار. سروش

1. Emile Zola . Montsou 3. Etienne Lantier 4. Gervaise Macquart 5. Lille
6. Voreux 7. aheu 8.Minotaure 9. Anzin 10. Deneulin 11. Henneveau
12. Gregoire 13. Commune 14. Montceau-les-Mines

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

دی ماهی که گذشت، عمر وبلاگ نویسی من ۲۰ سال تمام شد... مهر سال ۸۸ وبلاگم برای اولین بار فیلتر شد... دی ماه سال ۹۱ دو یا سه هفته مانده به امتحانات پایان ترم اول مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه اخراج شدم... نه عضو دسته و گروهی بودم و هستم، نه بیانیه‌ای امضا کرده بودم، نه در تجمعی بودم. تنها آزارم! وبلاگ نویسی و فعالیت مدنی با اسم خودم و نه اسم مستعار بود... به اعتبار حافظه کوتاه مدتی که جامعه‌ی ایرانی از عوارض آن در طول تاریخ رنج برده است، باید همیشه خود را در معرض مرور گذشته قرار دهیم ...
هنگام خواندن، با نویسنده‌ای روبه رو می‌شوید که به آنچه می‌گوید عمل می‌کند و مصداق «عالِمِ عامل» است نه زنبور بی‌عسل... پس از ارائه تعریفی جذاب از نویسنده، به عنوان «کسی که نوشتن برای او آسان است (ص17)»، پنج پایه نویسندگی، به زعم نویسنده کتاب، این گونه تعریف و تشریح می‌شوند: 1. ذوق و استعداد درونی 2. تجربه 3. مطالعات روزآمد و پراکنده 4. دانش و تخصص و 5. مخاطب شناسی. ...
کتاب نظم جامعه را به هم می‌زند و مردم با کتاب خواندن آرزوهایی پیدا می‌کنند که حکومت‌ها نمی‌توانند برآورده کنند... فرهنگ چیزی نیست که یک بار ساخته شود و تمام شود. فرهنگ از نو دائماً ساخته می‌شود... تا سال ۲۰۵۰ ممکن است مردم کتاب را دور بریزند... افلاطون می‌گوید کتاب، انسان‌زدایی هم می‌کند... کتاب، دشمن حافظه است... مک لوهان می‌گوید کتاب به اندازه تلویزیون دموکراتیک نیست و برای نخبگان است! ...
حریری از صوَر و اصوات طبیعت ژاپنی را روی روایتش از یک خانواده ژاپنی کشیده و مخاطب را با روح هایکوگون حاکم بر داستانش پیش می‌برد... ماجرای اصلی به خیانت شوئیچی به همسرش برمی‌گردد و تلاش شینگو برای برگرداندن شرایط به روال عادی‌... زنی که نمونه کامل زن سنّتی و مطیع ژاپنی است و در نقطه مقابل معشوق عصیانگر شوئیچی قرار می‌گیرد... زن‌ها مجبورند بچه‌هایی را بزرگ کنند که پدرهای‌شان مدت‌ها قبل فراموش‌شان کرده‌اند ...
اصطلاح راه رشد غیرسرمایه‌داری ابتدا در جلسات تئوریک بخش مطالعات کشورهای فقیر و توسعه‌نیافته کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی مطرح شد... ما با انقلابیون ضداستعمار ارتباط برقرار می‌کنیم و آنها را به ادامه مبارزه با امپریالیسم و قطع روابط اقتصادی با آن و حرکت به سمت خودکفایی تشویق می‌کنیم... اگر هم می‌خواهند رابطه تجاری بین‌المللی داشته باشند، با کشورهای کمونیستی ارتباط بگیرند... تنها جریان فکری که واقف بود که چه کاری باید انجام دهد، حزب توده بود ...