رویا صدر کتاب‌های «قرن دیوانه من»، «انقلاب‌های ۱۹۸۹ سقوط امپراتوری شوروی در اروپا»، «نامه‌های سرگشاده» و «مسکو ۲۰۴۲» را از لذت‌بخش‌ترین کتاب‌هایی معرفی کرد که در سال ۱۴۰۰ خوانده است.

قرن دیوانه من» [My crazy century] نوشته ایوان کلیما

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایسنا، این طنزپرداز و پژوهشگر درباره لذت‌بخش‌ترین کتاب‌هایی که در سال ۱۴۰۰ خوانده‌ است می‌گوید: لذت‌بخش‌ترین کتاب‌هایی که در سال گذشته خواندم انگار قطعات پازلی بودند که در کنار هم قرار گرفتند تا آینه‌ای از روز و روزگار ما بسازند و همدلی برانگیزند. این کتاب‌ها را حول یک محور می‌توان خلاصه کرد: سرگذشت یکی از امپراتوری‌های ایدئولوژیک قرن بیستم یعنی اتحاد جماهیر شوروی و سرنوشت کشورهای اقماری آن!

اولین کتاب، «قرن دیوانه من» [My crazy century] نوشته ایوان کلیما، نویسنده و متفکر برجسته اهل چک است که در سال ۱۳۹۹ با ترجمه علیرضا بهشتی شیرازی منتشر شده. کتاب قالب زندگینامه خودنوشت دارد و حکایتگر تلاش برای ماندن و زیستن شرافتمندانه در یک نظام توتالیتر است. کلیما در این کتاب به بررسی رفتارها و رویارویی‌های نیروهای درگیر در تحولات چک (زمانی‌که یکی از اقمار شوروی بود) می‌پردازد، به روند تدریجی اصلاحات در ساختار سیاسی چکسلواکی و نقش نویسندگان و روشنفکران در آن اشاره می‌کند و در این میان از دشواری‌های کار نویسندگی و روزنامه‌نگاری می‌گوید. او شرح می‌دهد که چگونه تجربه‌های زیسته‌اش را در این نظام از صافی ذهنش ‌گذرانده و به آن اعتبار ادبی بخشیده که بیان این تجربه برای مخاطب علاقه‌مند به نوشتن خلاق، الهام‌بخش است. این بود که علیرغم کاستی‌ای که در کار ترجمه و ویرایش کتاب وجود داشت خواندن کتاب به خاطر محتوای جذابش برایم لذت‌بخش بود.

«انقلاب‌های 1989» [Revolution 1989 : the fall of the Soviet empire] (سقوط امپراتوری شوروی در اروپا) نوشته ویکتور شبشتین [Victor Sebestyen]

دومین کتاب، «انقلاب‌های 1989» [Revolution 1989 : the fall of the Soviet empire] (سقوط امپراتوری شوروی در اروپا) نوشته ویکتور شبشتین [Victor Sebestyen] است که با ترجمه بیژن اشتری در ۱۳۹۹ منتشرشده. کتاب با شیوه‌ای جذاب و خواندنی روایتی موازی از روند فروپاشی امپراتوری شوروی را حکایت می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه چند دهه بلوف در مورد قدرت حکومت ایدئولوژیک، از درون بی‌معنا شدن شعارها، مشروعیت‌زایی جعلی حکومت و سیاست‌های اشتباه اقتصادی و سیاسی، تحولی ناگزیر را در شوروی رقم زد. کتاب در این میان به روند تغییر تدریجی حکومت در اقمار شوروی و نقش مردمان عادی در آن می‌پردازد، تجارب بی‌واسطه خود را از فروپاشی بلوک شرق بیان می‌کند و آن را با اطلاعات آرشیوی و نقل‌قول‌هایی از شاهدان همراه می‌کند.

نامه‌های سرگشاده» [Open letters : selected writings]  واتسلاف هاول (واسلاو هاول) [Václav Havel]

«نامه‌های سرگشاده» [Open letters : selected writings] نوشته واتسلاف هاول (واسلاو هاول) [Václav Havel] نویسنده، متفکر و سیاستمدار معاصر چک، کتاب بعدی است که توسط احسان کیانی‌خواه ترجمه و توسط فرهنگ نشر نو در ۱۳۹۹ منتشرشده است. کتاب شامل مجموعه‌ای از نامه‌ها، پیام‌ها، نوشته‌ها، مقالات و سخنرانی‌های هاول است که مشاهدات و تأملاتش از شرایط زندگی در چکسلواکی را در برمی‌گیرد ولی از محدوده جغرافیایی و تاریخی فراتر می‌رود و ضمن بررسی بنیان‌های فکری، اجتماعی، ادبی، هنری و سیاسی نظام‌های تمامیت‌خواه تصویری قاعده‌مند را از زیست در این نظام‌ها عرضه می‌کند و آن را بنیانی برای ارائه نقشه راه قرار می‌دهد. هاول، اخلاق را پیش‌شرط سیاست می‌داند و این نگاه در مقالاتش هم به چشم می‌خورد. همچنین از بین رفتن اصل و روح زندگی در حکومت‌های تمامیت‌خواه از ایده‌های محوری اوست که در کتاب حاضر مفصلاً به آن پرداخته است.

مسکو ۲۰۴۲» [Moscow 2042] نوشته ولادیمیر واینوویچ [Vladimir Voinovich]،

چهارمین کتاب «مسکو ۲۰۴۲» [Moscow 2042] نوشته ولادیمیر واینوویچ [Vladimir Voinovich]، داستان‌نویس و طنزپرداز معاصر روس است که در سال ۱۴۰۰ با ترجمه زینب یونسی از سوی نشر ثالث منتشرشده است. این کتاب یک رمان دیستوپیایی است و می‌توان آن را نقیضه‌ای بر رمان ۱۹۸۹ جرج اورول دانست. موضوعش این است که یک نویسنده دگراندیش و اخراجی اتحادیه نویسندگان شوروی ساکن آلمان، در سال ۱۹۸۲ از طریق یک آژانس مسافرتی به مسکو سال ۲۰۴۲ می‌رود و می‌بیند حکومتی جدید جایگزین حکومت کمونیستی شده ولی این بار استبداد به رنگ و شکل دیگری بازتولید شده و یک دیکتاتوری جای دیکتاتوری دیگری را گرفته تا بازتاب سرخوردگی نویسنده از آرمان‌گرایی باشد و این نگاه او را انعکاس دهد که همه ایسم‌ها شکست می‌خورند زیرا طبیعت انسان آن‌ها را خدایی می‌کند و به کاریکاتورهای غیرانسانی از خود تبدیلشان می‌سازد.

جدا از پیوند مضمون و محتوای این کتاب‌ها، آنچه در خلال خواندن این آثار نظرم را جلب کرد، عنصر طنز در این آثار بود. غیر از مسکو ۲۰۴۲ که رمانی طنزآمیز است، در سه کتاب دیگر هم نقش طنز برجسته است. علاوه بر زبان شیرین و تعابیر طنزآمیز نویسندگان، گویی زندگی در این کشورها با طنز معنا پیدا می‌کند؛ طنزی گاه از نوع تلخ که در سایه توهم حاکمان، عکس‌العمل‌های شتاب‌زده و غیرعقلانی و انکارهای پیاپی‌شان در سیاست‌های حکومتی جاری می‌شود که گاه به شدت کاریکاتوریستی است! سویه دیگر این طنز از سوی مردم به کار می‌رود که در آن جدی‌ترین امور با کمیک‌ترین امور پیوند می‌یابد و حتی ایدز و چرنوبیل دستمایه خنده می‌شود تا مردم در سایه‌ طنز اندکی بیاسایند و ناملایمات را تاب بیاورند. تا جایی که استفاده از طنز به یکی از مؤلفه‌های مهم انقلاب‌های مخملی در کشوری مثل چکسلواکی تبدیل می‌شود.


................ هر روز با کتاب ...............

شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...
آمریکایی‌ها از این شرایط بسیار بیمناک بودند و فکر می‌کردند ممکن است در ایران هم یک حکومت کمونیستی دایر شود... کیانوری به مصدق پیغام داده بود که اگر شما موافقت کنید می‌توانیم کودتا را خنثی کنیم... مصدق خودش را قربانی کرد ... حزب توده ایران و همه احزاب کمونیستی به‌خصوص در جهان‌سوم این اشکال را از اول داشتند که برای استالین جایگاه دیگری قائل بودند و او را مثل بُت می‌پرستیدند... حضور مستشاران آمریکایی یکی از بهانه‌های حزب توده در کارشکنی به ضد مصدق بود ...