کتاب «زمانهای اجتماعی و تاریخی در جامعهشناسی و تاریخ» زندهیاد منوچهر آشتیانی درباره مفهوم «زمان» است که همیشه بدیهی پنداشته شده و در عین حال همیشه هم مبهم بوده است.
به گزارش کتاب نیوز به نقل از مهر، ۱۹ مهر مصادف با سالروز تولد منوچهر آشتیانی، پژوهشگر فلسفه، جامعه شناس و مترجم ایرانی است. او زاده ۱۹ مهر ۱۳۰۹ در سنگلج بود و خواهرزاده نیما یوشیج و از نوادگان میرزاحسن آشتیانی است. آشتیانی در سال ۱۹۷۱ از دوره دکتری دانشگاه هایدلبرگ فارغالتحصیل شد و از شاگردان کارل لویت و گادامر بوده است. بنابراین عمده تحصیلات آکادمیکش تحت سنت هایدگری بوده است.
آشتیانی در دورهای از تحصیل خود نیز در فرایبورگ و در کلاسهای مارتین هایدگر حاضر شد. رساله دکتری او یک کار تطبیقی بود بین آرای مولوی و مایستر اکهارت که با راهنمایی کارل لویت از آن دفاع کرد. زندهیاد آشتیانی در این رساله بهگونهای ثابت کرد که تفکرات مولوی، اکهارت و هایدگر در اصل تفکری عرفانی است و نه فلسفی. نظریات او را هانس گئورگ گادامر هم خواند و تایید کرد و به آشتیانی گفت که او نیز سالها دارد عارف بودن هایدگر را گوشزد میکند، اما کسی نمیپذیرد.
گفتارهایی پیرامون شناخت مناسبات اجتماعی (۱۳۸۱)، جامعهشناسی شناخت کارل مانهایم (۱۳۸۴)، ماکس وبر و جامعهشناسی شناخت (۱۳۸۳)، کارل مارکس و جامعهشناسی شناخت (۱۳۸۶)، درآمدی به بحران جامعهشناسی جهانی معاصر (۱۳۸۸) و زمانهای اجتماعی و تاریخی در جامعه شناسی و تاریخ (۱۳۹۸) برخی از آثار وی هستند پرونده زندگی منوچهر آشتیانی پس از یک دوره بیماری طولانی در ۸ مهر ۱۳۹۹ بسته شد.
همانگونه که در فهرست ذکر شد، یکی از آخرین کتابهای او «زمانهای اجتماعی و تاریخی در جامعهشناسی و تاریخ» است. این کتاب آشتیانی درباره مفهوم «زمان» که همیشه بدیهی پنداشته شده و در عین حال مبهم است، تألیف شده و میکوشد به پرسشهایی در باب معنای زمان در تاریخ و اجتماع پاسخ دهد؛ پرسشهایی چون: بداهتی که در مواجهه نخست با زمان درک میکنیم یا دسترسناپذیری و ابهام در معنای آن از چه منشایی حاصل میگردد؟ آن معنای گسترده و ژرفتر زمان آیا از خود جهان تاریخ (عالم بشریت) و تاریخ جهان (کیهان) بر میآید؟ اساساً رابطه میان این دو در بحث از زمان چگونه تبیین پذیر است؟ آیا آنطور که ایدئالیستهای انتقادی میاندیشند، زمان و مکان تنها مقولات نظامدهنده ذهن ما هستند؟ آیا زمانبندی هر هستندهای عین خودهستندگی آن است و زمان، چنان که هایدگر میگوید، تمامیت وجود است؟
نویسنده در تلاش برای توضیح این پرسشها و جستوجوی پاسخ آنها کتاب را ذیل دو مقوله عمده فرایند تاریخی زمان و جنبههای فلسفی آن تنظیم کرده است؛ به گونهای که خواننده در مواجهه با مسئله زمان در پرتو اندیشهای اصیل به طرح مسئله بنیادی و نیز تقریری نوین از بحث، دست خواهد یافت. آشتیانی پس از بررسی فرایند تاریخی بحث زمان و تطور مفهومی آن در غرب و شرق تا آگوستین و سپس کانت، مانهایم و هایدگر به جامعه شناسی تاریخ نیز پرداخته است. او در سیری به هم پیوسته و منسجم از رویکرد جهان طبیعی یا به بیان خودش «رویکرد جهانشناختی دهرگرایانه»، پای به عالم اسطوره و تصورات الاهیاتی مینهد و در طی مسیر با تحلیل نمودشناسانه دیالکتیکی و هرمنوتیکی به محتوای موضوع زمان دست مییابد و از رویکرد فلسفی (فلسفه اجتماع و تاریخ) مسئله را میکاود.
«زمانهای اجتماعی و تاریخی در جامعهشناسی و تاریخ» در جایگاه یکی از واپسین تألیفات منوچهر آشتیانی را انتشارات علمی و فرهنگی نخستبار در سال ۱۳۹۸ و با شمارگان ۱۰۰۰ چاپ کرده و با قیمت ۳۵ هزار تومان در بازار نشر و در دسترس علاقهمندان قرار داده است.
