رویداد شفاف حقیقت | اعتماد


«فلسفه هنر هایدگر» [Heidegger's Philosophy of Art] نوشته جولیان یانگ [Julian Young] با ترجمه امیر مازیار توسط نشر گام نو به چاپ سوم رسید. جولیان یانگ استاد فلسفه در دانشگاه اوکلند است و برخی آثار او از این قرارند: اراده و عدم اراده (پژوهشی در فلسفه آرتور شوپنهاور1987)؛ فلسفه هنر نیچه (1992)؛ هایدگر، فلسفه، نازیسم (1977). نوع نگاه هایدگر به مقوله هنر و امتداد فلسفه هستی‌شناسانه هایدگر در ارتباط دوجانبه انسان با هنر در این کتاب توسط جولیان یانگ مطرح می‌شود. ترجمه روان امیر مازیار با توجه به دشواری مفاهیم مطرح شده در این کتاب باعث می‌شود مخاطب به آسانی تفهیم شود. البته یکی از خاصیت‌های ترجمه کتب فلسفی همان فراوانی پاورقی‌هاست. با توجه به انتقال ساختار زبانی از کشور مبدا و همچنین وفاداری به اصل اثر، مترجم در طرح مسائل و استفاده بجا از پاورقی نیز موفق بوده است. چرا که پاورقی عضو لاینفک در ترجمه آثار مشکل مانند نیچه و هایدگر محسوب می‌شود.

فلسفه هنر هایدگر» [Heidegger's Philosophy of Art]  جولیان یانگ [Julian Young]

این کتاب در 4 بخش با نام‌های منشأ اثر هنری، هولدرلین: متون اولیه، هولدرلین متون متاخر و هنر مدرن به‌صورت کاملا تفصیلی مقوله هنر را از دیدگاه هایدگر شرح می‌دهد و نظریاتی را به اشتراک می‌گذارد. در بخش نخست از موافقت هایدگر با هگل راجع به مرگ هنر سخن می‌گوید. هایدگر به نقل از هگل می‌گوید «هنر دیگر برای ما والاترین حالی که در آن حقیقت برای خود وجود می‌یابد، به حساب نمی‌آید. شاید کسی آرزو برد که هنر به پیشرفت و کمال خود ادامه دهد، اما قالب هنر از اینکه والاترین نیاز روح باشد فرو افتاده است. هنر برای ما از وجهه وظیفه والایش، امری در گذشته است و چنین خواهد ماند.»

دلایل متعددی در این کتاب هست که هنرهای عصر مدرنیته را از بزرگی ساقط می‌داند و البته دلیل اصلی هایدگر زیبایی‌شناسی است. چرا که زیبایی‌شناسی بر اثر هنری تسلط دارد. خطای تاریخی زیبایی‌شناسی این بوده است که ما ادراک را تجربه می‌خوانیم و شیوه نگا‌ه‌مان تغییر کرده است. با ادراک، لذت هنری حاصل می‌شود اما هنر در ساحت تجربه می‌میرد. هایدگر مشخصه اصلی زیبایی‌شناسی را بی‌طرفی می‌داند. ساحت سوژه نباید از منظر خاصی دیده شود چرا که زیبایی‌شناسی را محدود می‌کند. اما اگر همه پیوندهای سوژه به پیرامون محدود و ممنوع شوند چه باقی می‌ماند؟

در بخش روشنگری و زیبایی‌شناسی ماهیت ما‌بعدالطبیعه و دخالت آن در امر زیبا را مردود می‌شمارد. هایدگر معتقد است که تئوری‌ها هنر را نمی‌سازند اما تئوری یکی از تمهیداتی است که فضایی را برای هنر به وجود می‌آورد. در بخش گسترش مفهوم هنر ابهاماتی جدی از سمت هایدگر نشان داده می‌شود. این بخش منظر اصلی هنر از دیدگاه هایدگر را نشان می‌دهد و عنوان می‌سازد که از دیدگاه او هنر یکی از روش‌هایی است که در آن حقیقت روی می‌دهد. در امتداد بخش منشأ اثر هنری هایدگر سوال دیگری را مطرح می‌کند: «اما زبان چیست؟ هایدگر با شعر خواندن، زبان وضعیت را مبهم می‌سازد. با این ترادف که زبان عالم را می‌آفریند. اینگونه معنا می‌شود که شعر نام‌گذاری آغازین خدایان و ذات اشیاست از آنجا که ظاهرا شعر متضمن یک شاعر است، نتیجه می‌شود که عالم آفریده شاعر است واین امر باردیگر ما را به فهم پرومته‌ای رابطه اثر-عالم می‌کشاند» (ص64). ضرورتی نیز در کار نیست که ما زبان را آفریده شاعری نخستین بدانیم چرا که زبان صرفا به تصدیق عالم نمی‌پردازد بلکه آن را فرافکنی می‌کند. او زبان را یک عمل اجتماعی می‌داند و به این مهم می‌رساند که زبان عالم را خلق می‌کند نه اثر هنری را. چرا که اثر هنری عالم را واضح می‌کند، یعنی از ناپیدایی به مریی بودن می‌رساند. هایدگر هنر بزرگ را همگانی معرفی می‌کند و راجع به آن می‌گوید «پس هنر بزرگ رویداد شفاف حقیقت است، یعنی پدیدار شدن عالم در اثر است. به این صورت که زمین از طریق عالم ظاهر می‌شود» ( ص90)

در واقع هایدگر در تعارض‌های بنیادین سوژه‌ها به رفع اشکال منطقی از آنان می‌پردازد. تقابل، یکی از پدیده‌هایی است که در فلسفه، هایدگر را به خود مشغول داشته و برای عبارت پیوند داشتن در عین تمایز کوشش کرده است. او به منشأ نیز می‌پردازد و می‌گوید از سویی تناقض موجود در آثار هولدرلین باعث می‌شود از 1930 تا میانه دهه 1940 هایدگر دلمشغول آثار او بشود. پرسش پیش رو این است که چرا هایدگر تناقض موجود را نمی‌یافت تا سرمشق دیگری مطرح کند که حداقل منطبق بر آثار هولدرلین باشد؟ جولیان یانگ پاسخ می‌دهد که شکست انحصار سرمشق یونان از جانب هایدگر صرفا در نتیجه اندیشه در باب هولدرلین صورت نگرفت، بلکه در نتیجه فهم عمیق‌تر هایدگر از شعر هولدرلین و شروح شاعرانه هولدرلین در باب شعر رخ داد. در امتداد کتاب به شعر و اندیشه و سیاست می‌پردازد و فاصله‌گذاری بین شاعر و متفکر را به وجود می‌آورد. نویسنده هولدرلین را در اینجا متفکری مطرح می‌کند که اندیشه‌هایش برابر اندیشه‌های هایدگر است. نگاه هایدگر به مرگ خدایان (برخلاف نیچه) در این جمله است که خدایان بازگشت می‌کنند و خدایان جدا شده یونانیان را با خدایان حقیقی ما یکی می‌داند. یانگ، یونان‌گرایی هایدگر را ظالمانه می‌خواند و هولدرلین را متهم می‌سازد به اینکه تفاوت بین اخلاق یونانی و مسیحی را درک نکرده است «زیرا تغییر شکل اساسی اخلاق یونانی را در خلال مواجهه با فضایل نجیب مسیحیت فهمیده بود»

(ص 138) در بخش‌های دیگر این کتاب 280 صفحه‌ای مسائلی مانند از امر والا به امر مقدس، هنرمندان، طبیعت گرایی، هنر آسیای شرقی و هنر انتزاعی می‌پردازد.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...
آمریکایی‌ها از این شرایط بسیار بیمناک بودند و فکر می‌کردند ممکن است در ایران هم یک حکومت کمونیستی دایر شود... کیانوری به مصدق پیغام داده بود که اگر شما موافقت کنید می‌توانیم کودتا را خنثی کنیم... مصدق خودش را قربانی کرد ... حزب توده ایران و همه احزاب کمونیستی به‌خصوص در جهان‌سوم این اشکال را از اول داشتند که برای استالین جایگاه دیگری قائل بودند و او را مثل بُت می‌پرستیدند... حضور مستشاران آمریکایی یکی از بهانه‌های حزب توده در کارشکنی به ضد مصدق بود ...
شبیه افسانه‌ای درمورد یک نفرین خانوادگی... وقایع رمان در محیط تاریخی آفریقای جنوبی روی می‌دهند، محیطی که تمام عهدها را مسموم کرده و آنها را بی‌اثر می‌کند... به مدرسه‌ای فرستاده شده که از آن بیزار است... مادرشان ابتدا یهودی بود و بعداً به آیین مسیحیت اصلاح‌شده هلندی همسرش گروید؛ اما کمی قبل از مرگش، دوباره به یهودیت گروید، واقعیتی که شوهرش را خشمگین می‌کرد... مرگ مادر و وعده‌ای که به آن عمل نشده در دل اعضای خانواده باعث وحشت می‌شود ...