زنان بر سکو | شرق


بر سکو می‌ایستادند، بی‌آنکه به زور برده شوند. با لعن و نفرین و از پی شکنجه‌های بسیار پا بر سکو می‌گذاشتند، بی‌آنکه در موهای پریشان‌شان ردی از بی‌گناهی دیده شود. موهای تماما تراشیده آنان که به باور شکنجه‌گران مأوای شیطان بود تنها بخشی از بدن مثله‌شده‌ای بود که به تخته چوبی بسته می‌شد، بی‌آنکه دستی یارای بلندکردن تکه چوبی داشته باشد. آنان دست‌بسته و اغلب بدون مویه بر سکوی آتشی می‌سوختند که هر دم بیشتر زبانه می‌کشید، بی‌آنکه دم از آتشی بزنند که بدن شورشی‌شان به جان نظم و هنجار حاکم می‌انداخت. این روایت دور، اما نزدیک، بخشی از حکایت سراسر سبعانه ساحره‌کشی است که چه بسا در گذر قرن‌ها از فرط تکرار به ملال افتاده باشد، داستان زنانی که بدون شک نه هیچ‌وقت سوار بر جاروهای چوبی‌شان پرواز کرده بودند و نه هرگز چشم سمندر را با ملاقه‌های بزرگ چوبی در دیگ‌های جوشان سیاه به هم زده بودند، اما بی‌تردید بازیگران اصلی یکی از فراگیرترین و البته فراموش‌شده‌ترین کارزارهای ترور تاریخ بوده‌اند.

سیلویا فدریچی [Silvia Federici] کالیبان و ساحره» [Caliban and the Witch

اما آنچه می‌تواند در این میان جان تازه‌ای به این روایت سراسر تکرار و مملو از افسانه ببخشد دقت به خاستگاه ساختاری این موج سهمگین خشونت، جنون و برانگیختگی عمومی است که صدها هزار زن را به سکوهای اعدام کشاند. این درست همان‌جایی است که می‌توان به میانجی کاوش دقیق و موشکافانه سیلویا فدریچی، فعال و پژوهشگر فمینیست-اتونومیست ایتالیایی، نه‌تنها تصویر روشنی از ائتلاف دولت و کلیسا در برپایی این کارزار ترور به چنگ آورد، بلکه برای شناسایی ساحره‌های جهان فعلی و بالقو‌گی‌های توأمان رهایی‌بخش و اتحادبرانگیز آنان نیز بیش از پیش تجهیز شد. چراکه به قول لوییزا مورارو، تاریخ‌نگار ایتالیایی، هرچند آتش بانوی بازی، این کهن‌ترین نام سَبَت، در دوردست محو شده است، اما جلوتر آتش شورش و هیزم مرده‌سوزان سرکوب فروزان است.

تحلیل افسون‌زدایانه سیلویا فدریچی [Silvia Federici] در کتاب «کالیبان و ساحره» [Caliban and the Witch] آنجا اهمیت خود را آشکار می‌سازد که چهره ذاتا دوگانه کار بازتولیدی و منطق نهفته در پس آن را نشان می‌دهد، منطقی که به نوبه خود پرده از گرسنگی سرمایه‌دارانه یا به‌طور عام ایدئولوژیکی برمی‌دارد که از بدن تغذیه می‌کند. اگر کار بازتولیدی باید تنها در بند تولید نیروی کار قرار می‌گرفت و اگر بدن به مثابه عرصه‌ای سیاسی باید معنا، فراخوانده، نشانه‌گذاری، منضبط و چه بسا نابود می‌شد، صرفا نه به آن دلیل است که ساحره‌کشی، دست در دست حصارکشی‌ها، زنان را از بدن‌هایشان یا به عبارتی دیگر از هر مانعی سلب مالکیت می‌کرد که جلوی کارکردشان به‌عنوان ماشین تولید نیروی کار را می‌گرفت، بلکه به آن سبب است که ساحره، این بدن شورشی، حامل آن قسم دانش و اخلاق بدیلی بود که اقتدار و عقلانیت مردانه برخاسته از دولت و کلیسا را به چالش می‌کشید. از همین منظر، مادامی که بدن، این اولین ماشین ابداعی سرمایه‌داری، از داشته‌ها و هویتش خالی شود، به کالبدی تقلیل می‌یابد که تنها در خدمت تولید سرمایه یا هر مؤلفه ایدئولوژیکی دیگری در راستای منافع طبقه حاکم است. در اینجاست که فدریچی با استناد به پیش‌زمینه‌های تاریخی-اجتماعی در برسازی بدن به‌عنوان نقطه تأسیس امر زنانه مدرن، ساحره‌کشی را در مقام نقطه اوج مداخله دولت علیه بدن پرولتری رصد کرده و نشان می‌دهد چگونه نهادینه‌سازی کنترل دولتی بر بدن زنان که مستلزم تضعیف اختیار آنان بر داشته‌ها، نیروی بازتولیدی و آزادی‌شان در انتخاب است، از همان ابتدا دست‌به‌کار تخفیف جایگاه زنان و تحدید خودآیینی آنان بوده است.

درحقیقت، توصیف فدریچی نه‌فقط به‌خوبی ساحره‌کشی را در مقام شرط امکان اراده‌ای تعریف می‌کند که انباشت بدوی اراده می‌کرد، بلکه آن تلاش‌های مأیوسانه‌ای را نیز به تصویر می‌کشد که در سودای مهار این چرخه طلسم‌گونه بوده‌اند، کوشش‌هایی بدعت‌گذار و خلاف‌اندیش که چون کالیبان در نمایشنامه «توفان» ویلیام شکسپیر در پی یافتن ارباب تازه‌ای نبوده و ارزش آن را دارند از نو تمرین شوند. آنچه امروز به زعم امثال فدریچی از مطالعه تاریخ سراسر دهشت ساحره‌کشی به دست می‌آید،‌ ضرورت تبدیل کار بازتولیدی از هیئت سرچشمه تولید نیروی کار به کاری است که افراد را نه برای بازار بلکه برای مبارزه آماده می‌کند، «چرا که کار بازتولیدی، از آنجا که مبنای مادی حیات ما و اولین عرصه‌ای است که می‌توانیم ظرفیت‌های خودگرانی خود را به ظهور برسانیم، زمین آغازین انقلاب است». «کالیبان و ساحره» با گشودن دریچه‌ای اغلب نادیده انگاشته‌شده به سوی انواع و اقسام سازوکارهای مقاومتی، درواقع فراخوانی به خلق صورت‌بندی‌های جدیدی از حیات اشتراکی و آن دست همبستگی‌های جنسیتی و طبقاتی است که به مقابله با هرگونه نظم اجتماعی نابرابر برخاسته و از امکان استقرار جهانی سخن می‌گوید که اربابان مدرن در اشتیاق نابودی آن می‌سوزند: جهانی به طلایه‌داری زنان و زنده به جادو، جهانی در آشوب. طرفه آنکه ساحره کیست مگر زنی که شهامت سخن‌گفتن داشته و در پی بازپس‌گیری سکوها باشد.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

با نگارش رساله‌ای درباره ابن‌سینا، از دانشگاه آکسفورد دکترا گرفت... در دانشگاه شیکاگو به عنوان استاد اندیشه اسلامی فعالیت کرد... ارایه راه‌حلی بر روش تفسیری سنتی آیه به آیه مسلمانان... تاثیر متقابل وحی الهی و تاریخ یعنی تاثیر جامعه عصر نزول قرآن... رویکرد ناقص، گزینشی و بیرون‌نگر به قرآن را نقد می‌کرد و از اینکه هنوز مفسران معاصر از این روش برای فهم قرآن استفاده می‌کنند، ناراضی بود ...
گوشه‌هایی مهم از تاریخ تجدد در ایران... 6 محصل مسلمان از ایران، برای آموختن علوم جدید و آشنایی با تمدن غرب وارد لندن می‌شوند... روبه‌رو شدن با تندروهای مسیحی، تبشیری های متعصب، حلقه‌ی فراماسون‌های پنهان کار، انجمن‌های کارگری رادیکال... جامعه‌ای که تصویر دقیقی از آن در آثار جین آستین ترسیم شده است... یکی از آنها نام کتاب خاطرات خود از این سفر را «حیرت نامه» نامید ...
ماجرای گروه پیکان سیاه در زمان جنگ گل‌ها در انگلستان اتفاق می‌افتد... پدر ریچارد را کشته است تا بتواند قیم او شود و از دارایی‌اش سوءاستفاده کند... ریاکار، خائن، مرافعه‌جو و پیمان‌شکن است و حتی حاضر است در گرماگرم جنگ تغییر تابعیت بدهد تا بتواند از بدبختی شکست‌خوردگان بهره‌برداری کند... جان، در واقع جواناست! دختری یتیم که سر دانیل، قصد دارد او را به همسری ریچارد دربیاورد ...
بازنویسی بخشی از روایت هفت پیکر... یکی از چکمه‌های سمانه گم می‌شود... کابوس‌های جوانی را حکایت می‌کند که خاطرات پدر مرده‌اش، شهر زادگاهش یعنی اصفهان و رودخانه زاینده رود او را به مرز پریشانی می‌رساند... روایت‌گر پسر خنگی است که تا پیش از رفتن به مدرسه حرف نمی‌زند... باید به تنهایی چند اسیر عراقی را به پشت جبهه منتقل کند... تصمیم می گیرد که با همسر واقعی اش همبازی شود ...
ماجرای رستم و سهراب، تنها موردی است که در آن پدری ناخواسته فرزندش را -چون که معترض حکومت شاه ایران شده بود- می‌کشد و تراژدی فرزندکشی را رقم می‌زند... تنها زن باقرآباد که بلد است از روی کتاب شعر بخواند... با یکه‌بزن‌های دیگر به طمع پول همراه شده تا دل «آذر» را به دست بیاورد... اما آذر دلش برای زندگی با «گروهبان رستمی» هوایی شده... معلوم نمی‌شود این مادر متفاوت و قوی، چه تأثیری در زندگی سالار داشته ...