نبرد گلادیاتورها | آرمان ملی


«تبر» [The ax] شاهکار دانلد ای. وست‌لیک [Donald E Westlake] تجربه‌ای است از برچیدن و برچیده‌شدن. موقعیت‌هایی که اقلیتی آنها را برچیده، زندگی‌هایی که از هم پاشیده و آدم‌هایی که حذف شده‌اند. کارگرانی که زمانی با هم دوست بوده‌اند، باهم کار می‌کردند، از کار بیکار شده و به ته خط رسیده‌اند. داستان روایت انقطاع و جدایی است. کنده‌شدن راوی از موقعیت کاری و سرگردان‌ماندنش در جامعه. جداماندن از فرآیند تولید و قرارگرفتن در موضع رقابتی. برک دوور نسبت به این چرخه ناراضی است و سعی می‌کند آن را متوقف سازد.

تبر [The ax] دانلد ای. وست‌لیک [Donald E Westlake]

راوی خوب می‌داند که «نانش بریده شده» و موقعیت فردی و اجتماعی‌اش در معرض انحطاط و فروپاشی است. او سعی در بازگرداندن شرایط سابق دارد. در تلاش است به هر طریقی جزیی از چرخه گردد. تصمیم می‌گیرد همچون گلادیاتوری در میدان نبرد حریفان را از میان بردارد. گلادیاتورها اسیران یا برده‌هایی هستند که خوار و خفیف گشته و از لحاظ اجتماعی به حاشیه رانده شده‌اند. محکوم به مرگ‌اند و چیزی برای از دست‌دادن ندارند. آنها تمام تلاش خود را در جهت حذف دیگری به کار می‌گیرند و از این راه، خود و تواناییِ خود را اثبات می‌کنند. مساله‌ای که برای یک گلادیاتور حائز اهمیت است، اثبات بر حق‌بودن و تصاحب جایگاه و منزلت اجتماعی است.

راوی پس از سال‌ها کار حرفه‌ای، موقعیت و جایگاه فردی و اجتماعی‌اش را از دست داده و به فردی گوشه‌گیر و منزوی بدل شده است.‌ درواقع با انقطاع درآمد و جایگاه خود، فردی است از کارافتاده، که نه توان درآمدزایی دارد و نه قادر است کانون زندگی را حفظ کند‌. برک دوور به مثابه‌ گلادیاتور امروزی پا به میدان می‌گذارد. سیستم حاضر، سیستمی با منشا رومی و فئودالی است که طی قرن‌ها با قوانین و تصمیمات سرمایه‌داری عجین شده، در آن حل گشته و با شرایط و نیازهای جامعه مدنی سازگار شده است. انسان در چنین شرایطی خوی حیوانی و سبعانه‌ای به خود می‌گیرد که از قضا برای فرمانداران آنها نیک و پسندیده می‌نماید‌ و همین تغییر رویه، ابزاری می‌شود برای تولید سرمایه‌ بیشتر. جنگیدن گلادیاتورها برای اربابانشان تجارتی پرسود و منفعت بود و هرچه نمایش کوبنده‌تر و مرگبارتر اجرا می شد، افراد بیشتری روی آن سرمایه‌گذاری می‌کردند‌ و منبع درآمدزایی مهمی به حساب می‌آمد.

در «تبر» نیز این رخداد به صورت امروزی آن به نمایش گذاشته می‌شود. قتل‌هایی که راوی انجام می‌دهد در رسانه و درنتیجه در بین مردم بازتاب زیادی دارد. حقایق به شکل دیگر و به نحوی که به سلیقه‌ مخاطب خوش بیاید تغییر می‌کند. گزارشی که گزارشگر از صحنه‌ جنایات ارائه می‌دهد، تلاشی است در جهت نشان‌دادن صفت درنده‌خویی انسان. گلادیاتورها اختیارات چندانی بر اعمال خود نداشتند‌. به سبب شرایط حاکم بر آن فضا، روابط عاطفی‌شان به شدت تحت کنترل بود و در انزوا نگه داشته می‌شدند. برک دوور هم به موجب شرایط پیش‌آمده و دست‌وپازدن در این فشار و تزلزل، روابط عاطفی‌اش دچار سردی و ازهم‌گسیختگی شده و زندگی‌اش در آستانه‌ ازهم‌پاشیدن، در‌صورتی‌که می‌داند تقصیری ندارد‌. حال که شرایط در هر دوره تکرار می‌شود و فقط شکل سیاست تغییر می‌کند، گلادیاتور/راوی راه را در این می‌بیند که بجنگد و زنده بماند. در صورت پیروزی است که گشایش صورت می‌گیرد. آزادی نه آزادی کامل، بلکه برگشت به چرخه‌ زندگی اجتماعی است. زندگی‌ای که چارچوبش تعیین شده و سازوکارش با توجه به منافع سرمایه‌داری وضع می‌شود. درنتیجه سرمایه‌داری با گذشت زمان شکل‌های جدیدی به خود می‌گیرد و با عناوین مختلف به حال می‌رسد. ارزش انسان‌ها به نسبت بهره‌مندی از بازده محصول خود و افزایش سرمایه بسیار ناچیز است. خود سیستم بوروکراتیک کارمندان را در موقعیتی نگه می‌دارد که سرانجام منجر به نابودی یا حذف آن­ها به دست یکدیگر برای تصاحب شرایط و موقعیت بهتر می‌شود. خود سیستم مرتکب جنایت عمدی می‌شود. برک دوور محصور چنین نظامی است. قتلی که هیچ‌کس نمی‌تواند در برابر آن از خود دفاع کند.

برک دوور نامی است متناسب با کارکرد این سیستم. Burke ، بی سر و صدا و غیر مستقیم کلک کسی را کندن. وDevore که یادآور واژه‌ی devour است به معنای بلعیدن. از سر راه‌برداشتن. گلادیاتوری که رقبا را از سر راه برمی‌دارد. ولی خود دست‌نشانده‌ سیستم دیگری است. بازگشت او به چرخه یعنی قرارگرفتن در انحصار. رهایی از یک حصار و گرفتارشدنِ دوباره در حصاری بزرگ‌تر‌...

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...