«چه شکوهمند است طرحی نو درانداختن و یکباره گام‌ نهادن در جهان دانشمندان، با اکتشاف‌نامه‌ای در دست، درست مانند ستاره‌ای دنباله‌دار که ناگهان در آسمان می‌درخشد! نه، بیش‌ از‌این کتابم را نهان نخواهم داشت: حضرات، این شما و این هم کتاب بنده! بخوانیدش! من به اطراف و اکناف اتاقم سفری کردم که چهل‌و‌دو روز به طول انجامید. مشاهدات جالبی که داشتم و حظ مدامی که طی مسیر بردم، مرا بر آن داشت تا آن را در دسترس عموم قرار دهم، تصمیمی برخاسته از اعتقادی راسخ به سودمندی در قبال جامعه.» چنین دعوت نامه‌ای در سرآغاز یک کتاب که بیش از 220 سال از نوشته شدن آن می‌گذرد به شکل مجذوب کننده‌ای نشان از اعتماد به نفس نویسنده‌ی آن دارد. باید دید این نویسنده چه حرفی برای گفتن دارد که این چنین ما را به همسفری با خویش و گشت و گذار در اتاق خود فرا می‌خواند!

سفر به دور اتاقم [Voyage autour de ma chambre]  اگزویه دومستر [Xavier de Maistre]

کتاب «سفر به دور اتاقم» [Voyage autour de ma chambre] اثر اگزویه دومستر [Xavier de Maistre] همانند پاره‌ای شاهکارهای جهان ادبیات اگرچه دیرهنگام، اما بالاخره به همت احمد پرهیزی به فارسی برگردانده شده است. خوشبختانه نشر ماهی به شکلی مقبول و همچون همیشه ویراسته و با نثری پاکیزه( چنانکه شایسته اثری کلاسیک است) این کتاب را به دست مخاطبان رسانده است.

بی گمان مخاطبان علاقمند به ادبیات که در قرن بیست و یکم چنین کتابی را در دست می گیرند، تجربه‌های متفاوت و عجیب و غریب زیادی در ادبیات داستانی دیده اند، اما باید اعتراف کرد «سفر به دور اتاقم» در عین متفاوت بودن، از جذابیت و اصالتی برخوردار است که تنها در آثار کلاسیک می توان آن را سراغ گرفت و خاصه که این اثر کلاسیک حاصل آمیزش تجربه‌ای واقعی با قریحه خلاق بوده که از آن روایتی بدیع و تاثیر گذار در امتداد زمان، ساخته است.

اگزویه دومستر کتاب خود را نخستین بار در واپسین سالهای قرن هجدهم (1795) در لوزان منتشر کرد، جالب اینکه او در چاپ نخست «سفر به دور اتاقم» ترجیح داد که نام خود را نه به شکل کامل، بلکه با استفاده از حروف آغازین و به شیوه رمزی روی کتاب درج کند که برای چنین کتابی فی نفسه تمهیدی در خور برای مجذوب ساختن بیشتر مخاطبان محسوب می شد و جالب اینکه همین کتاب نیز نقشی کلیدی در شهرت این نویسنده خاص نویس فرانسوی داشت. در مدت زمانی کوتاه کتاب از چنان شهرتی برخوردار شد که به دیگر زبانهای زنده اروپا ترجمه شد و این موفقیت تشویقی شد تا او دنباله‌ای برای آن تحت عنوان «لشگر کشی شبانه به دور اتاقم» بنویسد. البته اگزویه دومستر آنقدر که در نوشتن کتاب سرعت به خرج داد، در انتشارش عجله ای نداشت و بیست و پنج سال بعد از پایان آن، در سال 1825 منتشرش کرد. «لشکرکشی شبانه به دور اتاقم»  اگرچه همانند اغلب دنباله ها نتوانست توفیق کتاب نخست را تکرار کند، اما همچنان بر قریحه و توانایی نویسنده اش در ارائه روایتی آزاد و بیانی سیال تاکید داشت.

اگزویه دومستر، نویسنده و نقاش فرانسوی بود که در سال 1763 متولد شد و در میانه قرن نوزدهم از دنیا رفت. او در شاهکارش«سفر به دور اتاقم»، آشکارا تحت تاثیر لارنس استرن و کتاب ماندگار و ممتازش «تریسترام شندی» است. اما این تاثیر پذیری به شکلی خلاقانه صورت گرفته و در نهایت نیز چنان به خاطرات و اندیشه‌های نویسنده اش در آمیخته که نوشته‌ای متفاوت و کاملا شخصی شده است.

اگزویه دومستر گوشه هایی از خاطرات زندگی‌اش را با کیفیتی روایی پیش روی مخاطب گذاشته است و در حقیقت زندگی‌نامه‌ای خودنوشت با کیفیتی رمانگونه را خلق کرده که روایت پاسخی بوده به ماجرایی که به صورت اتفاقی در زندگی او رخ داده است. اگزویه دومستر بعد از اتفاقی حیثیتی که شرح آن به شکلی خلاصه وار در متن کتاب نیز روایت شده، پایش به دوئل با افسری ایتالیایی باز می شود. دوئلی که سرانجام با پیروزی افسر فرانسوی بر افسر ایتالیایی تمام می شود. اما شرکت در این دوئل محکومیتی  چهل‌ و‌ دو روزه برای افسر فرانسوی به ارمغان می آورد، یک حبس خانگی که اقامتی اجباری در اتاق خود محسوب می شود و این افسر فرانسوی در واقع خود نویسنده است.

نویسنده چهل و دو روز حبس خانگی را بهانه‌ی سیر و سفری در اتاق خود می کند، سفری منحصر به فرد که اگر چه از ابعاد بیرونی برخوردار است اما در واقع فرصتی است برای سفری ذهنی در درون خود، گشت و گذار ذهن در خاطرات و رخدادهای عینی و ذهنی نویسنده که در هم آمیخته و به این اثر کیفیتی متفاوت و تجربی با توجه زمان نوشته شدن آن می دهد.

مترجم در معرفی کوتاه آغاز کتاب از ویژگی مورد اشاره کتاب چنین یاد می کند: «انتخاب گونه سفرنامه به این اثر بُعدی پارودیک می‌بخشد. در‌عین‌حال این کتاب از آغاز جنبش رمانتیسم خبر می‌دهد، به‌خصوص که «من» در آن بسیار پررنگ است. سفر به دور اتاقم را ادیسه‌ای کمیک می‌دانند، به سبک و سیاق آثار لارنس استرن».

شاید در نگاه نخست این سوال به ذهن برسد که نویسنده کتاب چگونه سیر و سفر در اتاقی کوچک را بدل به روایتی داستانی کرده و توانسته خواننده را با خود همراه سازد. اگزویه دومستر با توصیف اتاق و اسباب و اثاثیه آن و تعیین طول و عرض جغرافیایی آن بستری را تدارک دیده که امکان انجام چنین سفری را به مخاطب گوشزد کند، اما در ادامه  این سفر را با ابعادی ذهنی در آمیخته و با سپردن خود به دست خاطراتی از زمانها و مکانهای مختلف تصویری از زندگی و اندیشه خود برای مخاطب ترسیم می کند. به این ترتیب نه تنها پای شخصیت های دیگری نیز به روایت باز می شود (از جمله مادام دو کاستل معشوق نویسنده)، مخاطب با طرز فکر و فلسفه نویسنده در زندگی نیز آشنا می شود.

فلسفه ای که بر ابعاد جسمانی و روحانی آدمی تمرکز دارد و نویسنده از آنها با عنوان «روح» و «حیوان» یاد می کند. به عبارت دیگر نظام فکری نویسنده «روح و حیوان» نام دارد. به زعم او آدمی از یک روح و یک حیوان تشکیل شده است که این دو اگرچه از یکدیگر مجزا هستند اما یکی در دل دیگری یا روی دیگری خانه کرده است! اگزویه دومستر در بخشهایی از کتاب با ارجاع به این نظام فکری به تبیین دیدگاه های خود درباره زندگی و کیفیت حیات آدمی می پردازد.

«سفر به دور اتاقم» کتابی است که خواننده را مجذوب خود می کند، فصل های کوتاه کتاب باعث می شود خواننده دشواری چندانی برای خوانش آن نداشته باشد و در نشستهای کوتاه چند بخش آن را به راحتی بخواند. اما مهمترین حسن کتاب آن است که خواننده را ترغیب می کند بخشهایی از آن را بازخوانی کند و این نکته ریشه در بار فلسفی و روایی کتاب دارد. کتابی که به واسطه ویژگی‌های منحصر به فردش بعید است خواننده آن را فراموش کند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

همزمان زندگی و کارنامه ادبی ماندلشتام را بررسی می‌کند... هم متن و روش شعری ماندلشتام را توضیح می‌دهد و هم شرایط حاکم بر زمانه را. گذشته از شاعر، با روحیات، یأس‌ها و ناتوانی‌های ملت شوروی نیز آشنا می‌شویم. انگار که راوی می‌خواهد بگوید ماندلشتام، یکی از همه است... از احوال مردمی پرده برمی‌دارد که به رفتاری کودکانه و حقارت‌بار تن داده‌اند... برای حفظ جانش مجبور می‌شود تا قصیده‌ای در مدح استالین بسراید ...
آدمی هرگز برای خرابیهایی که به بار آورده چنین انگیزه‌­های خوبی نداشته است... یک روزنامه­‌نویس انگلیسی به نام فاول، که نقش نظاره‌­گر آسان­­‌طلب و بی‌­غم را ایفا می­‌کند؛ فوئنگ، معشوقه زیبای ویتنامی وی که نه زیاده اهل معنی است و نه زیاده شهوی؛ و آلدن پایل، جوان آمریکایی اهل بوستون... فاولر ناچار می‌­شود کینه خود را به عنوان عاشقِ معشوق از کف داده بروز دهد. ...
آنقدر منابع اقتصادی کمیاب شده است و تلاش برای حضور در بازارهای ملی و بین‌المللی گسترده شده که بین شرکت‌ها رقابتی شدید شبیه جنگ‌های دنیای باستان شکل گرفته است... استراتژی رقابتی یعنی راهبردهایی برای پیروزی در جنگ‌های اقتصادی و نبردهای فناورانه... این پیروزی با حمله، دفاع یا صلح به دست می‌آید... سربازان را به حکم فرزندان خود بنگرید... موفق نخواهی بود مگر اینکه مردان تو سرسختی و هدف مشترک داشته باشند ...
تقریبا همه کسانی که برای انقلاب و کشور جنگیده‌اند درست بعد از دستگیری اعتراف می‌کنند که خائن‌اند! ... با انتشار مخفیانه کتاب و نشریه و برگزاری مخفیانه جلسات ادواری سعی می‌کنند چراغ نوشتن و فرهنگ را زنده نگه ‌دارند... تحولاتی که زیرپوسته ظاهرا بدون تغییر جامعه در حال تغییر است... منجر به تغییری تدریجی در حکومت شود و با دموکراسی پیش از جنگ پیوند یابد و آینده‌ای بیاید ...
نثر و زبان سرگذشت حاجی بابای اصفهانی آنچنان فوق‌العاده بود که گفته شد اصل این کتاب ایرانی است... «کتاب احمد یا سفینه طالبی»، در‌واقع کتابی درسی در قالب روایی و داستانی است. جلد اول آن ۱۸ صحبت در شناخت جهان است، جلد دوم در چهار صحبت به قوانین مدنی می‌پردازد و جلد سوم مسائل‌الحیات است. رمانی است علمی که در قالب یادداشت‌های روزانه نوشته‌شده و شاید بتوان آن را نخستین داستان مدرن فارسی با شخصیت کودک دانست. ...