برشی از کتاب «بایدها و نبایدها»
طبق روایت امام جعفر صادق (علیهالسلام) خدا تودهها را به كيفر گناه زبدهها مشمول عقاب و كيفر خويش نمیكند. اما چه وقت؟ وقتى كه زبدهها فقط گناهان شخصى سرّى داشته باشند؛ گناهانى داشته باشند سرّى، كه آثارش به خارج سرايت نمیكند، بلكه فقط يك تخلف شخصى سرّى است؛ اما وقتى زبدهها آشكارا مرتكب كارهاى ناپسند شوند و توده در صدد جلوگيرى از اين زبدهها برنيايد، هر دو مستحق كيفر خداى عزوجل خواهند بود.
اين حديث ناظر به مسئوليت تودهها براى نگهدارى زبدهها در راه خير و صلاح است و از آن حديثهاست كه بايد زمينه اصلى يك بخش عمده از مسائل مربوط به نظام ادارى و اجتماعى و اصلاح كار قرار گيرد… آقايى كار خلافى میكند و فردى عامى به او میگويد آقا، اين كار شما خلاف است؛ چرا كردى؟ پاسخ میشنود: «برو! عالم را با جاهل بحثى نيست». بنده خدا هم سرش را زير میاندازد و میرود. امير مرتكب خلافى میشود؛ يك فرد عادى به او میگويد آقا، چرا اين خلاف را كردى؟ پاسخ میشنود: «پس انضباط اجتماعى كجا رفته! به من میگويند مافوق و به تو میگويند مادون. مادون را با مافوق بحثى نيست!» برو بابا با آن علمت اى عالم! برو بابا اى رئيس و مافوق با آن انضباط تشكيلاتىات! برو كشكت را بساب! اينها به درد اسلام نمیخورد. به تو میگويند عالم، نمیگويند معصوم؛ به تو مىگويند مافوق، نمىگويند معصوم.
هيچ زيربناى اجتماعى از آن زيربناى شوم خطرناكتر نيست كه انسانى، يا انسانهايى، بتوانند هرچه میخواهند بكنند بى آنكه بشود بر آنها خرده گرفت و بى آنكه بشود از آنها بازخواست كرد. مسئوليت در جامعه اسلامى مسئوليت متقابل است. همه نسبت به يكديگر مسئولند. «كُلّكُم راع و كلّكم مسئولٌ عَن رعية».
جامعه اسلامى جامعه هوشيارها و زباندارهاست. جامعه اسلامى جامعه مردم فضول است؛ نه از آن فضولیهاى بيجا و نه زباندار بیجا؛ به اين معنا كه بره نيست. جامعه برهها نيست؛ جامعه آدمهاست. آدمى كه انتقاد میكند و در كار همه دقت میكند. اما به خاطر چى؟ به خاطر پاسدارى از محترمترين چيزها: حق و عدل.
حق و عدل از همه كس محترمتر است؛ پاسدارى از آيين حق و آيين عدل، فضيلت و عدالت و حقپرستى و خداپرستى، نورانيت و روشنى، مبارزه با ظلمت و حمايت از نور. اين حديث را اول به گوش كسانى بخوانيد كه انتظار دارند آنچه میكنند كسى بر آنها خرده نگيرد. بعد به گوش مردم عوام، يعنى تودهها كه خيال میكنند فقط براى اطاعت و باركشى و باربرى و فرمانبرى آفريده شده اند، بخوانيد.
انسانها فرمان مىبرند اما از فرماندهاى كه براى ديگران حق انتقاد نسبت به خود را محفوظ مىداند. فرمان مىبرند، ولى با حفظ حق انتقاد؛ با حفظ حق رسيدگى و پرسش.
[کتاب «بایدها و نبایدها» اثر شهید بزرگوار سيد محمد حسينى بهشتى در 200صفحه و توسط نشر روزنه منتشر شده است.]
................ هر روز با کتاب ...............
