کتاب «ترکان ایران و ایران ترکان» نوشته عباس جوادی نگاهی به تاریخ شش سده خراسان و ماوراءالنهر با تکیه بر فراز و فرود حضور ترکان دارد.

ترکان ایران و ایران ترکان عباس جوادی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، کتاب حاضر در درجه نخست برای کسانی نوشته شده است که در تاریخ تخصص ندارند، ولی به آن علاقه‌مندند، در نتیجه چه بسا کوتاه‌تر از انتظار بعضی از متخصصان باشد؛ در این مجلد رسیدگی به موضوعاتی چون نقش و اهمیت دودمان‌های طاهری و خوارزمشاهی در سرنوشت بعدی منطقه، یا روند دقیق ترک زبان شدن برخی نواحی خراسان باستان و ماوراءالنهر (مانند ازبکستان و ترکمنستان کنونی)، یا زندگی اجتماعی، دولت‌داری، تجارت، هنر و معماری این دوره، به خاطر پیچیدگی و چند لایه بودن مباحث میسر نبود.

ویلم فلور در مقدمه‌ای بر کتاب با ذکر نکات مثبت کتاب می‌نویسد: «مولف تنها به شرح تحولات بسنده نمی‌کند بلکه به بحث درباره موضوعات مختلف می‌پردازد که در رابطه با این تحولات و اهمیت و معنای آنها مطرح شده است. به عنوان نمونه باید از دوره شکوفایی علم و ادب در زمان مامون و جانشینان او چگونه یاد کرد: آیا دوران طلایی اعراب یا عصر زرین زبان عربی؟

در اینجا نکته آن است که اکثر دانشمندان برجسته این عهد اصالتا ایرانی (و غالبا از خراسان بزرگ) بودند و آنها اگرچه غالب کتاب‌هایش را به عربی می‌نوشتند، اما این آثار نهایتا به نوعی در پایان حاکمیت اعراب نقش داشتند. بعدها شاهد چند دانشمند ترک نیز هستیم که شاید محصول اختلاط قدیمی اقوام تورگش و سغدی بودند. برخی از آنها آثاری به ترکی نوشتند. مولف این کتاب به نقش این گروه از دانشوران توجهی نمی‌کند، در عین حال نقاط ضعف دیدگاه‌های مبالغه‌آمیز نسبت به نقش این گروه از فرهیختگان ترک را از یاد نمی‌برد.»

فهرست سرفصل‌های کتاب عبارتند از: «آسیای مرکزی پیش از اسلام»، «قرن نخست اسلام در ماوراءالنهر»، «گسترش اسلام در مارواءالنهر»، «خراسان در انقلاب عباسی»، «خراسان سرزمین تعیین کننده»، «از مرو تا بغداد»، «عصر زرین دانش در جهان اسلام»، «سامانیان و پایان عصر شکوفایی»، «زوال خردگرایی»، «ایرانیان می‌روند، ترکان می‌آیند»، «فراز و فرود خوارزم»، «پیش از مغول»، «ترک‌ها در جهان اسلام»، «دیگ همجوش ایرانی»، «ایران، توران و «توران» فردوسی»، «تحول زبان فردوسی»، «تحول زبان در ماوراء النهر»، «درباره ریشه نام «تاجیک».

آنچه مورخان «ایران تاریخی»، «ایران شرقی»، «خراسان تاریخی» یا به قول تاریخ‌دانان فرانسوی «ایران بیرونی» خوانده‌اند، از هزار سال پیش از اسلام ضمن تاثیرپذیری از چین و هند، دستکم به لحاظ فرهنگ و زبان هویتی کاملا ایرانی، یعنی ایرانی شرقی داشت. لذا نمی‌توان تاریخ ماوراءالنهر را جدای از ایران و بلکه جهان اسلام یا تاریخ ایران دو را مجزای از ماوراءالنهر مطالعه کرد، خصوصا در دوره مورد نظر ما که این اقالیم زیر و بم‌های مشترکی را به لحاظ نحوه دولت‌داری و تحولات اقتصادی، زبانی و فرهنگی تجربه می‌کردند.

بسیاری از ما شاید از فراز و نشیب‌های تاریخ اطلاع دقیق نداشته باشیم و حتی ندانیم منظور از «ماوراءالنهر» دقیقا کدام سرزمین‌ها در کدام یک از کشورهای کنونی جهان است. به منظور تجهیز خوانندگانی که نسبت به این سلسله حوادث اطلاع کامل ندارند ارائه گاه‌شماری موجز ضرورت داشت. در واقع برای نیل به فهمی درست از این دوران باید در چشم‌اندازی طولانی‌تر از شش سده مزبور به خطوط اصلی تحولات تاریخی کل این منطقه نگریست، نکته‌ای که در گاه‌شمار پایان کتاب بدان توجه شده است. همچنین کتاب را با مجموعه ای از نقشه‌ها تکمیل کرده‌ایم تا مباحث در پیچ و خم نشانه‌های شرقی و غربی، روشنی خود را از دست ندهند.

کتاب «ترکان ایران و ایران ترکان» نوشته عباس جوادی در 272 صفحه به بهای صد و پانزده هزار تومان از سوی انتشارات روزنه به چاپ رسیده است.

................ هر روز با کتاب ................

منجی آخرالزمانی هندوها... یک سفیدپوست مسیحی ادعا می‌کند آخرین آواتار ویشنو است؛ خدایی که هیئت جسمانی دارد... مخالفانش، این خدای تجسدیافته را باور ندارند و او را شیادی حرفه‌ای می‌دانند که با باندهای مواد مخدر در ارتباط است... قرار است با شمشیر آخته و کشتاری خونین جهان را از لوث جور و فساد جهانگیر پاک کند... برداشت‌های روان‌پریشانه از اعتقادات متعصبانه توسط فردی خودشیفته که خود را در جایگاه اسطوره‌ای منجی می‌پندارد و به خونسردی فاجعه می‌آفریند ...
خواهر و معشوقه‌اش، دروسیلا می‌میرد و کالیگولا بر اثر مرگ او به پوچی زندگی بشر پی می‌برد... آنچه کالیگولا می‌خواهد این است که به اندازه‌ی سرنوشت بی‌رحم شود تا از خلال بی‌رحمی او انسان‌ها به آن «بی‌رحمی دیگر» پی ببرند ... بزرگ‌زادگان دربار را به صورت عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی درمی‌آورد که ریسمانشان در دست اوست. آنها را وامی‌دارد تا برای نجات زندگی خود همه‌چیز را تسلیم کنند و به همه چیز پشت کنند، یعنی همه‌ی آنچه در واقع علت وجودی زندگی آنهاست ...
پدر ویژگی‌های بارز یک آنیموس منفی (سایه مردانه) را در خود حمل می‌کند... در جوانی، خودکامه و جسور و بی‌توجه بوده و تا به امروز، تحقیرگر: به مادرت صد دفعه گفته‌ بودم از این پسر مرد در نمی‌آد... تلاش ناکام پیرمرد در دست‌درازی به معصومیت پسر موجب استقرار حس گناهی است که یک قدم تا «انزجار از خود» فاصله دارد. و این فاصله با تنبیه پدر و تایید مادر طی و تبدیل به زخمی عمیق می‌شود... او یک زخمی است که می‌تواند زخم بزند ...
کتاب سه بخش دارد و در هر بخش ماجرا از دید یکی از سه مرد خانواده روایت می‌شود... سه راوی سه نگاه ولی یک سوژه: مادر... تصویر موج‌های هم‌مرکز که یکی پس از دیگری به حرکت درمی‌آیند ولی هرگز به یک‌دیگر نمی‌رسند... از خاله آیرین می‌شنویم و از زندگی و رابطه‌اش با شوهر سابقش بوید،‌ از سوفی، خدمتکار خانه که دلبسته کارل است، ‌از کارل آلمانی و داستان‌های پدربزرگش،‌ از عمه کلارا و عمو ویلفرد و جزییات خانه‌شان و علایق‌شان... در فصل اول پسری سرکش و برادرآزار به نظر می‌آید ولی در فصل دوم وجوه تازه‌ای از شخصیت ...
مدیر کارخانه خبردار می‌شود که یکی از آشنایانش، به نام مهندس مارکو ماشینی ساخته است به اسم کاربوراتور که می‌تواند از خود ماده، جوهر ازلی آن را بیرون بکشد: «مطلق»... پدیده‌های عجیبی تولید می‌شوند: رخدادهای دینی مانند گرایش‌های مذهبی، وعظ و خطابه، معجزات و حتی انواع تعصبات مذهبی... هواخواهان خدای روی کشتی لایروبی! با طرفداران خدای میدان تربیت اسب! درگیر می‌شوند... کلیسای رومی که از آغاز با مطلق مخالفت داشت، سرانجام آن را می‌پذیرد ...