چشمه‌ای به وسعت دریا | الف


زندگانی امام علی(ع) سرشار از اتفاقات و حوادث گوناگون بود. دوران جنگ، دوران سکوت، دوران خلافت و بسیاری امور اجتماعی و سیاسی دیگر که امام با تمام این امور در زمان‌ خود مواجه بود و متناسب با هرکدام از این پیشامدها عملکرد و روش مخصوصی از خود نشان داد. علاوه بر آن، امام علی(ع) دانشمند و عالم برجسته زمان خود بود که طبق گفته پیامبر (ص): «من شهر علم هستم و علی دروازه آن است». او در مسائل اخلاقی، فردی، انسانی، روان‌شناختی و بسیاری امور دیگر تاملات قابل توجه و دقیق داشت. دیدگاه‌هایی که ایشان در مورد بسیاری جنبه‌ها داشتند بسیار بی‌نظیر و برجسته است.

چشمه خورشید: آشنایی با نهج‌البلاغه» که به قلم مصطفی دلشاد تهرانی ن

خوشبختانه با همت عالم بزرگی چون سید رضی، این موقعیت برای عموم شیعیان پیدا شد که به کتاب نهج‌البلاغه دسترسی پیدا کنند. کتابی گهربار و ارزشمند شامل خطبه‌ها، نامه‌ها و بیانات مختلف امام علی (ع) که در طول زمان‌های مختلف حیات ایشان بیان گردیده است. سخنان ایشان با بلاغتی کم‌نظیر و الفاظی محکم و استوار و در شفاف‌ترین و صریح‌ترین معانی بیان شده است که رسایی آن هر مخاطبی را مجذوب خود می‌کند. این خطبه‌ها و نامه‌ها شامل موضوعات گوناگونی همچون ویژگی‌های فرمان‌روا و حکمران، عدالت، حقوق متقابل حاکم و مردم نسبت به یکدیگر، ترس، شجاعت و بسیاری مسائل مهم دیگر است.

نهج‌البلاغه حقیقتا کتابی ارزشمند و سازنده برای تمامی انسان‌هاست؛ زیرا در آن به مسائلی پرداخته شده است که می‌تواند پاسخگوی بسیاری از نیازها و سوالات باشد. نهج‌البلاغه خود به تنهایی منشوری است حقوقی و اخلاقی که در آن به جهل و نادانی حمله شده و ستایش‌گر دانایی و البته آرمان‌های والای انسانی است. این کتاب بیان‌کننده چگونگی برخورد امام با دشمنان مختلف خود اعم از پیمان‌شکنان و جاه‌طلبان و جاهلان مقدس‌مآب است که در هیئت‌های مختلف سعی بر اختلال در کار ایشان می‌کردند. همچنین بیان‌گر روزگار سکوت امام در برابر خلفای غاصب است.

بدین ترتیب از بیانات امام می‌آموزیم که در هر زمان، متناسب با شرایط مختلف آن چه باید کرد و چه زمان برای ایجاد فرصت باید به صبر و سکوت متوسل شد.

کتاب «چشمه خورشید: آشنایی با نهج‌البلاغه» که به قلم مصطفی دلشاد تهرانی نوشته شده است، به بررسی ویژگی‌ها و محتوای این کتاب عظیم و گران‌قدر می‌پردازد. در ابتدا به شخصیت و فضائل والا و ارزشمند امام علی (ع) می‌پردازد؛ خصوصیات برجسته‌ای همچون ایمان و سرچشمه علم و فضیلت بودن، عامل به علم بودن، شجاعت و سیاست و ساده‌زیستی و عدالت و جاذبه و دافعه ایشان. بخش دوم به احوال مولفان کلام حضرت، همچون سید رضی، شخصیت و زندگی آنان اختصاص دارد.

در فصل بعدی محور همه مباحث خود نهج‌البلاغه است. مهمترین مسائلی که مورد بررسی واقع می‌شوند عبارتند از: انگیزه پیدایش این کتاب، وجه تسمیه و وجه شاخص آن، چرا در نهج‌البلاغه ذکری از اسناد احادیث و خطبه‌های آن به میان نیامده است. در بخش بعد به منبع‌شناسی نهج‌البلاغه اشاره می‌شود که در آن سخنی پیرامون مصادر این کتاب و اقسام آن به میان می‌آید.

نهج البلاغه رابطه‌ای تنگاتنگ با قرآن دارد، به‌طوری که بسیاری از موضوعاتی که در این دو کتاب از آن‌ها سخن به میان می‌آید با هم مشترکند. همچنین در نهج‌البلاغه به بسیاری آیات قرآن اشاره و استناد می‌شود و نیز شرح و تفسیر برخی از آیات قرآن ذکر می‌گردد. از همین روی ارتباط این دو کتاب و جنبه‌های مختلف آن نیز در کتاب حاضر بررسی می‌شود.

نهج‌البلاغه فارغ از جنبه محتوایی که خود دریا و گنجینه‌ای از معرفت و شناخت را با خود به همراه دارد، از لحاظ فن بیان و بلاغت نیز ویژگی‌های برجسته‌ای دارد. انواع صنایع و آرایه‌های ادبی، از جمله زیباترین و رساترین تشبیه‌ها و استعاره‌ها و کنایه‌ها، در آن دیده می‌شود. وصف‌های زیبای امام از سرما، از اطرافیان و مشاوران یک کارگزار، از افراد مومن و... همه توصیفاتی جذاب و درخشان است. در باب همین موضوع نیز بخش مستقلی گنجانده شده است.

در آخر روش شناسی و انواع روش‌های مرور و مطالعه نهج‌البلاغه و کتابشناسی آن قرار دارد. بحث‌های این بخش پیرامون اقسام تالیف در باب نهج‌البلاغه و ترجمه و شرح‌های آن و موضوعاتی از این دست است. نویسنده با پرداختن به این امور به خواننده کمک می‌کند تا بتواند در باب این اثر دست به پژوهش بزند.

به طور کل نویسنده این کتاب به خوبی و با دقت فراوان سعی بر تحقیق در مورد کتاب ارزشمند نهج‌البلاغه کرده است. خواننده به خوبی می‌تواند در یک چشم‌انداز کلی فضا و سیر حاکم بر آن را درک کند. پس از آن می‌تواند برخوردی بهتر و محققانه‌تر در زمینه‌های گوناگون با ابعاد مختلف نهج‌البلاغه داشته باشد و این شاید مهم‌ترین ویژگی این کتاب و قلم نویسنده آن باشد.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

زن با وقاحتی بی‌اندازه و خشمی غرورآمیز با کلفتش حرف می‌زند: «بروید عقب. شما بوی حیوانات طویله را می‌دهید... نوبت به کلفت می‌رسد و او با همان خشونت خشماگین و باورنکردنی، بیزاری خود را از وضع زندگی‌اش ابراز می‌دارد. درست در لحظه‌ای که به اوج خشم و خروش رسیده است و گویی می‌خواهد اربابش را خفه کند، ناگهان صدای زننده و بی‌موقع ساعت شماطه بلند می‌شود. بازی به پایان می‌رسد... محبت سطحی و ارزان‌یافته و تفقدآمیز خانم خانه هیچ مرهمی بر دل چرکین آنها نمی‌نهد ...
در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...