کتاب «صوفی ستیزی از صفویه تا قاجاریه» نوشته دکتر ایمان امینی در پنج فصل و در 388 صفحه از سوی انتشارات کویر منتشر شد. نویسنده متولد ۱۳۶۰‏بوده و دانش آموخته دکتری تصوف و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب است.

صوفی ستیزی از صفویه تا قاجاریه» نوشته دکتر ایمان امینی

پس از بررسی مکتوباتی که در طی تاریخ و به عنوان ردیه بر تصوف (به مثابه مستندات قابل بررسی و پایش رویکرد مخالفان تصوف) نگاشته شده است، سئوالات بسیاری به ذهن متبادر می‎شود که اتفافا از جنس پرداختن مستقیم به موضوع محل مناقشه نیست. بلکه حول مسائل جانبی منازعات سیر می‎کند که بر خلاف تصور اولیه، از اهمیت شایانی در رمزگشایی منازعات رخ داده و تقابلات در حال رخ دادن برخوردار است.

به دیگر بیان این سئوالات نه از مقوله پرداختن به متن که در پی بررسی زمینه‌‎ها، حواشی، فراز و فرودها، سیر تطور و نمایش شدت و ضعف یافتن مکتوبات ردیه‎ای و بررسی علل و انگیزه‎های احتمالی نگارش آنهاست.

بررسی‎ها نشان می‎دهد که در تغییر رویکرد برخی فقها و علمای امامیه به تصوف بعد از صفویه، علاوه بر دغدغه‎های دینی – مذهبی، عوامل سیاسی و مشروعیت خواهی حاکمان صوفی و همچنین دغدغه‎های غیر دینی عده‎ای از فقها نیز موثر بوده است. کتاب حاضر در مقام کننده این رخدادها به سه رویکرد به بررسی این موضوع پرداخته است.

در رویکرد اول با بهره‎جویی از روش «مطالعات تاریخی درزمانی» به بررسی‎های تاریخی پیشاصفوی و پساصفوی دست یازیده شد. نشانه‎های تاریخی حاکی است در حالی که تا قبل از شکل گیری صفویه به دلیل حمایت نسبی حاکمان از تصوف و همچنسن پسوند ماهوی شیعیان با دیگر فرق کلامی و اعتقادی نظیر اشاعره و معتزله و ...، کمترین نزاع میان علمای شیعی و صوفیان رخ می‎داد و حداکثر انتقادات آنان به بعضی اعتقادی اتحادی و حلولی برخی صوفیان بود و لاغیر. بعد از تاسیس صفویه اما، شاهان صفوی جهت تعدیل قدرت رو به افزایش صوفیان عمدتا بی شرع صفوی- قزلباش، وزن مولفه‎های قدرت را به سمت فقاهت شیعه که مذهب تازه به سمت شناختن شده حکومت بود، گسیل داشته و با شیب نسبتا تندی به مقابله با تصوف برآمدند.

در گام دوم با رویکرد «بررسی موردی»، به فحوا و محتوای ستیز تبدیل به مقابله با کلیت تصوف شده بود، پرداخته شد. جوابیه‎هایی که از سوی صوفیان به آنها داده شده، علاوه بر بدفهمی سطحی‎نگری منطبق بر نگاه ظاهری و اخباری برخی متشرعین، ردپای عصبیت‎ها، مقابله با تصوف به مثابه نمادی از تسنن، دغدغه‎هایی دنیایی و نه الزما درد دین و همچنین رفتارهایی نظیر جعل احادیث، تهمت و افترا و کتاب سازی را مشهود می‎سازد.

این تحقیق در واپسین رویکردش با روش تحلیل انتقادی گفتمان و با دقت در ادبیات و زبان ردیه نویسی نشان می‎دهد که در این گفتمان بیش از آنکه مناظراتی علمی و منطقی در راستای اصلاح امر دینی صورت گرفته باشد، صوفی ستیزان با هدف تخریب به هر قیمت تصوف، فضای گفتمانی را برای مداخلات هژمونیک در دوران بعد از صفویان مهیا ساخته‎اند.

کتاب «صوفی ستیزی از صفویه تا قاجاریه» شامل پنج فصل «بررسی‎های تاریخی (پیش از صفویان)، بررسی های تاریخی (از ابتدای صوفیان)، کنکاش در ابعاد تعامل و ستیزه، بررسی‎های موردی، بررسی‎های گفتمانی» است. پایان بخش این کتاب پیوست‎ها، پی نوشت‎ها و فهرست منابع است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

بی‌فایده است!/ باد قرن‌هاست/ در کوچه‌ها/ خیابان‌ها/ می‌چرخد/ زوزه می‌کشد/ و رمه‌های شادی را می‌درد./ می‌چرخم بر این خاک/ و هرچه خون ماسیده بر تاریخ را/ با اشک‌هایم می‌شویم/ پاک نمی‌شود... مانی، وزن و قافیه تنها اصولی بودند که شعر به وسیلهء آنها تعریف می‌شد؛ اما امروزه، توجه به فرم ذهنی، قدرت تخیل، توجه به موسیقی درونی کلمات و عمق نگاه شاعر به جهان و پدیده‌های آن، ورای نظام موسیقایی، لازمه‌های شعری فاخرند ...
صدای من یک خیشِ کج بود، معوج، که به درون خاک فرومی‌رفت فقط تا آن را عقیم، ویران، و نابود کند... هرگاه پدرم با مشکلی در زمین روبه‌رو می‌شد، روی زمین دراز می‌کشید و گوشش را به آنچه در عمق خاک بود می‌سپرد... مثل پزشکی که به ضربان قلب گوش می‌دهد... دو خواهر در دل سرزمین‌های دورافتاده باهیا، آنها دنیایی از قحطی و استثمار، قدرت و خشونت‌های وحشتناک را تجربه می‌کنند ...
احمد کسروی به‌عنوان روشنفکری مدافع مشروطه و منتقد سرسخت باورهای سنتی ازجمله مخالفان رمان و نشر و ترجمه آن در ایران بود. او رمان را باعث انحطاط اخلاقی و اعتیاد جامعه به سرگرمی و مایه سوق به آزادی‌های مذموم می‌پنداشت... فاطمه سیاح در همان زمان در یادداشتی با عنوان «کیفیت رمان» به نقد او پرداخت: ... آثار کسانی چون چارلز دیکنز، ویکتور هوگو و آناتول فرانس از ارزش‌های والای اخلاقی دفاع می‌کنند و در بروز اصلاحات اجتماعی نیز موثر بوده‌اند ...
داستان در زاگرب آغاز می‌شود؛ جایی که وکیل قهرمان داستان، در یک مهمانی شام که در خانه یک سرمایه‌دار برجسته و بانفوذ، یعنی «مدیرکل»، برگزار شده است... مدیرکل از کشتن چهار مرد که به زمینش تجاوز کرده بودند، صحبت می‌کند... دیگر مهمانان سکوت می‌کنند، اما وکیل که دیگر قادر به تحمل بی‌اخلاقی و جنایت نیست، این اقدام را «جنایت» و «جنون اخلاقی» می‌نامد؛ مدیرکل که از این انتقاد خشمگین شده، تهدید می‌کند که وکیل باید مانند همان چهار مرد «مثل یک سگ» کشته شود ...
معلمی بازنشسته که سال‌های‌سال از مرگ همسرش جانکارلو می‌گذرد. او در غیاب دو فرزندش، ماسیمیلیانو و جولیا، روزگارش را به تنهایی می‌گذراند... این روزگار خاکستری و ملا‌ل‌آور اما با تلألو نور یک الماس در هم شکسته می‌شود، الماسی که آنسلما آن را در میان زباله‌ها پیدا می‌کند؛ یک طوطی از نژاد آمازون... نامی که آنسلما بر طوطی خود می‌گذارد، نام بهترین دوست و همرازش در دوران معلمی است. دوستی درگذشته که خاطره‌اش نه محو می‌شود، نه با چیزی جایگزین... ...