فیلسوف سرمایه‌دار | الف


کتاب آدام اسمیت [Adam Smith] که مترجم [عبدالله کوثری] اصرار دارد آن را «ادم اسمیت» بخواند، کتابی است مختصر و در عین حال نسبتاً عمیق در مورد زندگی، آراء و اندیشه‌های آدام اسمیت- فیلسوف و اقتصاددان اسکاتلندی در عصر روشنگری. آدام اسمیت یکی از متفکرانی است که اندیشه‌هایش بنیان اقتصاد مدرن را ایجاد کرده است ولی دیوید رافائل [David Daiches raphael] تلاش می‌کند پیوندی میان آدام اسمیت به عنوان یک فیلسوف اخلاق و آدم اسمیت به عنوان یک متفکر اقتصاد برقرار سازد.

آدام اسمیت [Adam Smith] ادم اسمیت دیوید رافائل [David Daiches raphael]

مفروض نویسنده این است که خواننده، آدام اسمیت و کلیات اندیشه وی در اقتصاد را می‌شناسد ولی شناخت دقیق و احیاناً درستی از وی ندارد. به همین دلیل ماموریت خود در این کتاب را تدقیق و اصلاح برداشت‌ها نسبت به این متفکر تعریف کرده و با همین فرض دست به تالیف کتاب زده است.

نویسنده کتاب را با فصلی با عنوان «استاد بسیار مکتب‏ها» شروع کرده که مدخلی جذاب برای خواننده است. نویسنده در این فصل تلاش می‌کند که نشان دهد متفکرانی مختلف و حتی مخالف با آدام اسمیت نظیر کارل مارکس به اهمیت و عظمت فکری او اقرار کرده‌اند و به این ترتیب خواننده را به جدی گرفتن این متفکر ترغیب می‌سازد. سپس شرحی نسبتاً دقیق و خواندنی از زندگی وی روایت می‌کند و به شکل غیرمستقیم نشان می‌دهد که چه رابطه‌ای میان نحوه زیست او و اندیشه‌هایش برقرار بوده است. نویسنده تعاملات فکری آدام اسمیت با هم عصران را به خوبی تصویر کرده و نشان داده که اسمیت چگونه از آنها تاثیر پذیرفته و با این همه چگونه توانسته راه متمایز خود را از آنها جدا کند.

در فصل بعد نویسنده شرحی از دیدگاه اسمیت در فلسفه اخلاق می‌دهد و اندیشه‌های وی را حول مفهوم «همدلی و همدردی» توضیح می‌دهد. وی بیان می‌دارد که از دید اسمیت فعلی به لحاظ اخلاقی درست است که از دید یک ناظر بیرونی همدردی و همدلی مثبتی را برانگیزد. فصل بعد به اقتصاد اختصاص دارد و نویسنده می‌کوشد نشان دهد که مفهوم «تقسیم کار» مفهومی کلیدی برای درک اندیشه آدام اسمیت است. اسمیت با اتکا به این ایده امکان رشد اقتصادی را برای جامعه متصور می‌شود. سپس مفهوم ارزش از دید اسمیت مطرح می‌شود و نویسنده به شکل نقادانه ایده‌های وی را به چالش می‌خواند. در ادامه این فصل نویسنده نشان می‌دهد که چگونه اسمیت بدون اینکه از ابزارهای ریاضی مدرن برخوردار باشد درک خوبی از تعادلی بودن قیمت‌های حاصل از تعامل عرضه و تقاضا داشته است و این درک را در تحلیل متغیرهای اقتصادی مختلف به کار برده است.

در پایان این فصل کتاب زیربخشی با نام آزادی طبیعی است که در آن اسمیت شرح می‌دهد چگونه منفعت طلبی شخصی در نظام اجتماعی به نوعی منافع بخشهای پایین جامعه را نیز تامین خواهد کرد. نویسنده در این بخشها پیوندی میان آرای اقتصادی و دیدگاه‌های اخلاقی او برقرار می‌سازد. نهایتاً موضوع آزادی تجارت و نقش دولت از دید آدام اسمیت فصل را به پایان می‌برد.

فصل پنجم کتاب که عنوان نامانوس مقایسه‌ها را دارد ارزیابی برخی تحلیل‌گران از دو دیدگاه اخلاقی و اقتصادی آدام اسمیت را مطرح می‌کند و نهایتاً فصل ششم جایگاه دو مفهوم فلسفه و علم را در اندیشه‌های او تشریح می‌کند.

در مجموع این کتاب، کتابی قابل توصیه خصوصاً برای کسانی است که به شناخت بنیان گذاران اندیشه مدرن علاقه دارند. ترجمه کتاب اگرچه بدون اشکال نیست اما خوب، قابل قبول و روان است. کیفیت طبع کتاب هم برای خواننده احتمالاً مقبول است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

منجی آخرالزمانی هندوها... یک سفیدپوست مسیحی ادعا می‌کند آخرین آواتار ویشنو است؛ خدایی که هیئت جسمانی دارد... مخالفانش، این خدای تجسدیافته را باور ندارند و او را شیادی حرفه‌ای می‌دانند که با باندهای مواد مخدر در ارتباط است... قرار است با شمشیر آخته و کشتاری خونین جهان را از لوث جور و فساد جهانگیر پاک کند... برداشت‌های روان‌پریشانه از اعتقادات متعصبانه توسط فردی خودشیفته که خود را در جایگاه اسطوره‌ای منجی می‌پندارد و به خونسردی فاجعه می‌آفریند ...
خواهر و معشوقه‌اش، دروسیلا می‌میرد و کالیگولا بر اثر مرگ او به پوچی زندگی بشر پی می‌برد... آنچه کالیگولا می‌خواهد این است که به اندازه‌ی سرنوشت بی‌رحم شود تا از خلال بی‌رحمی او انسان‌ها به آن «بی‌رحمی دیگر» پی ببرند ... بزرگ‌زادگان دربار را به صورت عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی درمی‌آورد که ریسمانشان در دست اوست. آنها را وامی‌دارد تا برای نجات زندگی خود همه‌چیز را تسلیم کنند و به همه چیز پشت کنند، یعنی همه‌ی آنچه در واقع علت وجودی زندگی آنهاست ...
پدر ویژگی‌های بارز یک آنیموس منفی (سایه مردانه) را در خود حمل می‌کند... در جوانی، خودکامه و جسور و بی‌توجه بوده و تا به امروز، تحقیرگر: به مادرت صد دفعه گفته‌ بودم از این پسر مرد در نمی‌آد... تلاش ناکام پیرمرد در دست‌درازی به معصومیت پسر موجب استقرار حس گناهی است که یک قدم تا «انزجار از خود» فاصله دارد. و این فاصله با تنبیه پدر و تایید مادر طی و تبدیل به زخمی عمیق می‌شود... او یک زخمی است که می‌تواند زخم بزند ...
کتاب سه بخش دارد و در هر بخش ماجرا از دید یکی از سه مرد خانواده روایت می‌شود... سه راوی سه نگاه ولی یک سوژه: مادر... تصویر موج‌های هم‌مرکز که یکی پس از دیگری به حرکت درمی‌آیند ولی هرگز به یک‌دیگر نمی‌رسند... از خاله آیرین می‌شنویم و از زندگی و رابطه‌اش با شوهر سابقش بوید،‌ از سوفی، خدمتکار خانه که دلبسته کارل است، ‌از کارل آلمانی و داستان‌های پدربزرگش،‌ از عمه کلارا و عمو ویلفرد و جزییات خانه‌شان و علایق‌شان... در فصل اول پسری سرکش و برادرآزار به نظر می‌آید ولی در فصل دوم وجوه تازه‌ای از شخصیت ...
مدیر کارخانه خبردار می‌شود که یکی از آشنایانش، به نام مهندس مارکو ماشینی ساخته است به اسم کاربوراتور که می‌تواند از خود ماده، جوهر ازلی آن را بیرون بکشد: «مطلق»... پدیده‌های عجیبی تولید می‌شوند: رخدادهای دینی مانند گرایش‌های مذهبی، وعظ و خطابه، معجزات و حتی انواع تعصبات مذهبی... هواخواهان خدای روی کشتی لایروبی! با طرفداران خدای میدان تربیت اسب! درگیر می‌شوند... کلیسای رومی که از آغاز با مطلق مخالفت داشت، سرانجام آن را می‌پذیرد ...