فیلسوف سرمایه‌دار | الف


کتاب آدام اسمیت [Adam Smith] که مترجم [عبدالله کوثری] اصرار دارد آن را «ادم اسمیت» بخواند، کتابی است مختصر و در عین حال نسبتاً عمیق در مورد زندگی، آراء و اندیشه‌های آدام اسمیت- فیلسوف و اقتصاددان اسکاتلندی در عصر روشنگری. آدام اسمیت یکی از متفکرانی است که اندیشه‌هایش بنیان اقتصاد مدرن را ایجاد کرده است ولی دیوید رافائل [David Daiches raphael] تلاش می‌کند پیوندی میان آدام اسمیت به عنوان یک فیلسوف اخلاق و آدم اسمیت به عنوان یک متفکر اقتصاد برقرار سازد.

آدام اسمیت [Adam Smith] ادم اسمیت دیوید رافائل [David Daiches raphael]

مفروض نویسنده این است که خواننده، آدام اسمیت و کلیات اندیشه وی در اقتصاد را می‌شناسد ولی شناخت دقیق و احیاناً درستی از وی ندارد. به همین دلیل ماموریت خود در این کتاب را تدقیق و اصلاح برداشت‌ها نسبت به این متفکر تعریف کرده و با همین فرض دست به تالیف کتاب زده است.

نویسنده کتاب را با فصلی با عنوان «استاد بسیار مکتب‏ها» شروع کرده که مدخلی جذاب برای خواننده است. نویسنده در این فصل تلاش می‌کند که نشان دهد متفکرانی مختلف و حتی مخالف با آدام اسمیت نظیر کارل مارکس به اهمیت و عظمت فکری او اقرار کرده‌اند و به این ترتیب خواننده را به جدی گرفتن این متفکر ترغیب می‌سازد. سپس شرحی نسبتاً دقیق و خواندنی از زندگی وی روایت می‌کند و به شکل غیرمستقیم نشان می‌دهد که چه رابطه‌ای میان نحوه زیست او و اندیشه‌هایش برقرار بوده است. نویسنده تعاملات فکری آدام اسمیت با هم عصران را به خوبی تصویر کرده و نشان داده که اسمیت چگونه از آنها تاثیر پذیرفته و با این همه چگونه توانسته راه متمایز خود را از آنها جدا کند.

در فصل بعد نویسنده شرحی از دیدگاه اسمیت در فلسفه اخلاق می‌دهد و اندیشه‌های وی را حول مفهوم «همدلی و همدردی» توضیح می‌دهد. وی بیان می‌دارد که از دید اسمیت فعلی به لحاظ اخلاقی درست است که از دید یک ناظر بیرونی همدردی و همدلی مثبتی را برانگیزد. فصل بعد به اقتصاد اختصاص دارد و نویسنده می‌کوشد نشان دهد که مفهوم «تقسیم کار» مفهومی کلیدی برای درک اندیشه آدام اسمیت است. اسمیت با اتکا به این ایده امکان رشد اقتصادی را برای جامعه متصور می‌شود. سپس مفهوم ارزش از دید اسمیت مطرح می‌شود و نویسنده به شکل نقادانه ایده‌های وی را به چالش می‌خواند. در ادامه این فصل نویسنده نشان می‌دهد که چگونه اسمیت بدون اینکه از ابزارهای ریاضی مدرن برخوردار باشد درک خوبی از تعادلی بودن قیمت‌های حاصل از تعامل عرضه و تقاضا داشته است و این درک را در تحلیل متغیرهای اقتصادی مختلف به کار برده است.

در پایان این فصل کتاب زیربخشی با نام آزادی طبیعی است که در آن اسمیت شرح می‌دهد چگونه منفعت طلبی شخصی در نظام اجتماعی به نوعی منافع بخشهای پایین جامعه را نیز تامین خواهد کرد. نویسنده در این بخشها پیوندی میان آرای اقتصادی و دیدگاه‌های اخلاقی او برقرار می‌سازد. نهایتاً موضوع آزادی تجارت و نقش دولت از دید آدام اسمیت فصل را به پایان می‌برد.

فصل پنجم کتاب که عنوان نامانوس مقایسه‌ها را دارد ارزیابی برخی تحلیل‌گران از دو دیدگاه اخلاقی و اقتصادی آدام اسمیت را مطرح می‌کند و نهایتاً فصل ششم جایگاه دو مفهوم فلسفه و علم را در اندیشه‌های او تشریح می‌کند.

در مجموع این کتاب، کتابی قابل توصیه خصوصاً برای کسانی است که به شناخت بنیان گذاران اندیشه مدرن علاقه دارند. ترجمه کتاب اگرچه بدون اشکال نیست اما خوب، قابل قبول و روان است. کیفیت طبع کتاب هم برای خواننده احتمالاً مقبول است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...