دو رمان «تراژدی خریت» و «پری‌کشی» نوشته علیرضا حسن‌زاده مردم‌شناس ایرانی به بازار نشر رسید.

تراژدی خریت با پری‌کشی علیرضا حسن‌زاده

علیرضا حسن‌زاده متولد آبان ماه ۱۳۵۰ در رشت، دکترای انسان‌شناسی خود را از دانشگاه گوته فرانکفورت دریافت کرده است. انتشار دو رمان از وی با عنوان تراژدی خریت و پری‌کشی تعداد رمان‌های این نویسنده و پژوهشگر را به چهار رسانده است.

تراژدی خریت، داستانی است از عشق، سیاست و خیانت؛ داستانی طنزآمیز و عاشقانه درباره کودتای ۲۸مرداد سال۱۳۳۲ که در دو شهر رشت و جزیره «یامپوپاتا» در کشور بولیوی رخ می‌دهد.

قهرمان داستان یا همان مستر دانکی که نماد بایوکراسی است، در برابر ریاکاری و فریب یا همان ماکیاولیسم قرار می‌گیرد. قهرمانان عاشق این رمان نمی‌دانند باید به دردها و رنج‌های خنده‌دار خود بخندند یا بر آن بگریند؟ آیا کمدی و تراژدی موجود در زندگی آنان دو روی یک سکه‌اند:‌ «گاه به خریت خود می‌خندید و گاه زارزار می‌گریست».

خریت تراژدی است یا کمدی؟ باید به خاطر خریت خود گریست یا به آن خندید؟ رمان تراژدی خریت رمانی در باب «خریت» است؛ موضوعی که ذهن انسان را همیشه به خود مشغول کرده است. مستر دانکی شاید تصویر دیگری از یک دون کیشوت است.

تراژدی خریت این گونه آغاز می‌شود:

همه چیز به روز ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ و کودتایی که در آن اتفاق افتاد بر می‌گردد. این اتفاق کل زندگیم را تغییر داد و سرنوشتی را برایم رقم زد که هیچ‌وقت فکر نمی‌کردم. نوشتن این رمان هم که بعدها احتمالاً پس از مرگم ناشری آن را چاپ خواهد کرد به همین اتفاق مربوط می‌شود. البته در صفحات بعد متوجه خواهید شد که این رمان را من نوشتم بلکه داستان زندگی شخص دیگری به نام مسترد دانکی است که در یک شب زمستانی و در جایی بسیار دور یعنی جزیره‌ای در کنار کشور بولیوی آن را برای من تعریف کرد و من فقط هر چه او گفت، روی کاغذ پیاده کردم... . ص.۵

تراژدی خریت را نشر مروارید ۱۹۰ صفحه و شمارگان ۵۵۰ نسخه منتشر کرده است.

رمان پری‌کشی که چهارمین اثر داستانی از مجموعه رمان‌های حسن‌زاده به شمار می‌رود، روایتگر تاریخ عشق از زبان پریان شمال است و خواننده را در برابر حکایت‌ها و داستان‌هایی ناخوانده از سرزمین‌های پریان شمال قرار می‌دهد. در این دوره طولانی از تاریخ، «عشق» حلقه و پل اتصال آدمیان و پریان است و افسانه‌های عشق، حکایت دلدادگی آدمی به پری و پری به آدمی است.

در این رمان از عشاق و پریانی حکایت می‌شود که اشباح و خوانین قصد نابودی آن‌ها را دارند.

هوا پر از ابرهایی بود که نمی‌باریدند. سرما زودتر از همیشه به سراغ شهر می‌آمد و بادی که می‌وزید بوی برف می‌داد. مردم تازه پی به غیبت پری‌ها برده بودند. در آن جشن برخلاف جشن‌های قبل حتی یکی از پریان هم حضور نداشت. باز هم غیبت عجیب پریان آن‌ها را نگران می‌کرد. یادشان می‌آمد هر بار که رابطه پریان و آدمیان از هم قطع می‌شد، مصیبتی اتفاق می‌افتاد. در این زمان‌ها شادی از شهر و آبادی‌های رخت برمی‌بست و آن‌ها را با غم و غصه‌هایی که تمامی نداشت، تنها می‌گذاشت. یادشان می‌آمد که قدیمی‌ها می‌گفتند یک بار شاید هزار سال پیش وقتی پریان از چشم آدمیان پنهان شدند، برای پانصد سال برفی سنگین می‌بارید. همه چیز رنگ خوابی زمستانی به خود گرفته بود و کسی دوست نداشت چشم از خواب باز کند. ص.۵

در این رمان برای نخستین‌بار با پریان دریا، مرداب، جنگل، و کوه و سرزمین‌های آنان در شمال ایران آشنا می‌شویم. این رمان همراه با پریان و آدمیان به گیلان و مازندران عصر صفوی سفر می‌کند و از زنان و مردانی مشهوری چون غریب شاه، میرزا قاسم مخترع غذای میرزا قاسمی، سلیمان‌خان گیلانی، امیری پازواری و شرف‌شاه گیلانی و غیره سخن می‌گوید.

پری‌کشی نامه‌ای است که از نوجوان تا جوان و میان‌سال و پیر می‌توانند در آن با دنیای شگفت‌انگیز پریان شمال و رابطه آن‌ها با آدمیان آشنا شوند.

پری‌کشی را نیز نشر مروارید در ۲۸۴ صفحه و شمارگان ۵۵۰ نسخه روانه بازار کتاب کرده است.

علیرضا حسن‌زاده متولد آبان ماه ۱۳۵۰ در رشت، دکترای انسان‌شناسی خود را از دانشگاه گوته فرانکفورت دریافت کرده است. از این نویسنده آثاری چون افسانه زندگان (باز، ۱۳۸۱)، زن و فرهنگ (نی، ۱۳۸۲)، مردم شناسی ایرانی (افکار ،۱۳۸۷)، موقعیت آیینی و موقعیت هنجاری (انتشارات دانشگاه آمستردام، د۲۰۱۳)منتشر شده است.
رمان تهران، آدم‌ها و کلاغ‌ها (کتابسرای نیک، ۱۳۹۶) و نادرشاه و دختر کولی (مروارید، ۱۳۹۸) از جمله رمان‌های منتشره شده حسن‌زاده است. همچنین از این نویسنده مقالاتی در نشریاتی چون انسان‌شناس (مؤسسه کمال راجا در هند)، جهت‌گیری‌های نوین علوم انسانی (دانشگاه ایلینوی)، علوم اجتماعی میان‌رشته‌ای (دانشگاه ایلینوی)، تاریخ پزشکی (دانشگاه شهید بهشتی) و نامه علوم اجتماعی (دانشگاه تهران) منتشر شده است.
رمان دیگر حسن‌زاده نیز با نام شب‌های قونیه به زودی منتشر خواهد شد.

................ هر روز با کتاب ...............

انگیزه رضا از «سوار کردن» رویا اساساً رابطه جنسی نبود... می‌فهمیم که رضا مبلغ هنگفتی به رویا پرداخته و او را برای مدت یک ماه «کرایه» کرده... آن‌چه دستگیر خواننده می‌شود خشم و خشونت هولناکی است که رضا در بازجویی از رویا از خود نشان می‌دهد... وقتی فرمانده او را تحت فشار بیشتر قرار می‌دهد، رضا اقرار می‌کند که اطلاعات را منشی گردان به او داده... بیش از آن‌که برایش یک معشوقه باشد، یک مادر است ...
مأموران پلیس‌ نیمه‌شب وارد آپارتمان او شدند... در 28‌سالگی به مرگ با جوخه آتش محکوم شد... نیاز مُبرم به پول دغدغه ذهنی همیشگی شخصیت‌ها است... آدم بی‌کس‌وکاری که نفْسِ حیات را وظیفه طاقت‌فرسایی می‌داند. او عصبی، بی‌قرار، بدگمان، معذب، و ناتوان از مکالمه‌‌ای معقول است... زندگی را باید زیست، نه اینکه با رؤیابینی گذراند... خفّت و خواری او صرفا شمایل‌نگاری گیرایی از تباهی تدریجی یک مرد است ...
اگرچه زندان نقطه‌ی توقفی چهارساله در مسیر نویسندگی‌اش گذاشت اما هاول شور نوشتن را در خود زنده نگه داشت و پس از آزادی با قدرت مضاعفی به سراغ‌اش رفت... بورژوا زیستن در کشوری کمونیست موهبتی است که به او مجال دیدن دنیا از پایین را بخشیده است... نویسندگی از منظر او راهی است که شتاب و مطلق‌گرایی را برنمی‌تابد... اسیر سرخوردگی‌ها نمی‌شود و خطر طرد و شماتت مخاطبین را می‌پذیرد ...
تمام دکترهای خوب یا اعدام شده‌اند یا تبعید! دکتر خوب در مسکو نداریم... رهبر بزرگ با کالبدی بی جان و شلواری خیس در گوشه ای افتاده است... اعضای کمیته‌ی رهبری حزب مخصوصا «نیکیتا خروشچف» و «بریا» رئیس پلیس مخفی در حال دسیسه چینی برای جانشینی و یارگیری و زیرآب‌زنی... در حالی‌که هواپیمای حامل تیم ملی هاکی سقوط کرده است؛ پسر استالین و مدیر تیم‌های ملی می‌گوید: هیچ هواپیمایی سقوط نکرده! اصولا هواپیماهای شوروی سقوط نمی‌کنند... ...
تلفیق شیطنت‌های طنزآمیز و توضیحات داده شده، که گاهی خنده‌دارتر از آن هستند‌ که‌ درست باشند، اسنیکت را بلافاصله از نقش راوی سنتی و تعلیم دهنده‌ در اکثر کتاب‌های ادبیات کودکان کنار می‌گذارد... سانی می‌گوید‌: «گودو»! اسنیکت‌ این کلمه را این طور تفسیر می‌کند: «ما نه می‌دونیم کجا می‌خوایم‌ بریم‌ نه‌ می‌دونیم چه جوری باید بریم.» کلمه‌ی «گودو» ارجاعی است به نمایشنامه‌ی «در انتظار‌ گودو‌»... ...