به گزارش تسنیم، جلد دوم و سوم از مجموعه «تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی» به کوشش سیدمهدی زرقانی از سوی انتشارات فاطمی منتشر شد. مجموعه حاضر تلاش دارد تا با نگاهی ژانری، متفاوت با جریان و شیوه‌های سنتی رایج، تاریخ ادبیات در دوره‌های مختلف را مورد بررسی قرار دهد.

تاریخ ادبیات ایران و قلمرو زبان فارسی سید مهدی زرقانی

در توضیح چرایی نگارش این اثر آمده است: تدریس تاریخ ادبیات به شیوه‌های سنتی برای دانشجویان جاذبه‌ای ندارد و غفلت از «رویکرد ژانری» در میان محققان کشورمان امری آشکار است. کتاب حاضر در پاسخ به این دو نیاز نوشته شده است؛ از یک طرف سعی دارد با تدوین طرحی تازه در مطالعات تاریخ ادبی بر جاذبه‌های این درس بیفزاید و از طرف دیگر با رویکرد ژانری به تاریخ ادبیات ایران بپردازد.

جلد نخست از مجموعه چهار جلدی این کتاب، به بررسی وضعیت ژانرها از دوره باستان تا میانه قرن پنجم اختصاصی دارد و در جلدهای بعدی، بررسی خود را تا دوره مشروطه ادامه خواهیم داد. کتاب بر اساس سر فصل‌های «درس تاریخ ادبیات ایران» تدوین شده است و مخاطبان اولیه آن دانشجویان دوره کارشناسی زبان و ادبیات فارسی هستند، اما شیوه طرح مباحث به گونه‌ای است که دیگر علاقه‌مندان به مطالعات تاریخ ادبی نیز می‌توانند از آن بهره برند. کتاب با هدف ارائه تصویری عمومی از وضعیت ژانرهای ادبی در بازه زمانی مذکور، در 15 فصل تدوین شده و هر فصل ضمن ارتباط با دیگر فصل ها استقلال نسبی خود را حفظ کرده است. همچنین در پایان هر فصل پرسش‌هایی تعبیه شده تا هم دانشجویان بتوانند محورهای اصلی فصل را بهتر بیاموزند و هم راه برای تحقیقات دانشجویی باز باشد.

جلد دوم این مجموعه به بررسی وضعیت ژانرها در فاصله زمانی میانه قرن پنجم تا پایان قرن هشتم اختصاص دارد. این جلد، در دو بخش و 13 فصل تنظیم شده است. مبنای بخش‌بندی کتاب، نظم گفتمانی حاکم بر قلمرو زبان فارسی و تحولات ادبی است. در بخش نخست، به سراغ «دوره گذار» (از میانه قرن پنجم تا پایان قرن ششم) رفته است و نشان می‌دهد که ژانرها در هر یک از کانون‌های ادبی چه وضعیتی دارند و در فصل پایانی نیز بررسی مقایسه‌ای کانون‌های ادبی در دوره گذار پرداخته شده‌اند. بخش دوم، وضعیت ژانرها را در «عصر تثبیت گفتمان تصوف» (سده‌های هفتم و هشتم) را بازنمایی می‌کند. در این بخش نیز بررسی وضعیت ژانرها در کانون‌های ادبی سرتاسر قلمرو زبان فارسی، محور گفتارها را تشکیل می‌دهد. بررسی مقایسه‌ای کانون‌های ادبی در بازه زمانی مورد بحث، پایان‌بخش گفتارها در جلد دوم است.

جلد سوم این مجموعه نیز به یکی از پرمسئله‌ترین دوره‌های تاریخ ادبی، یعنی فاصله زمانی قرن نهم تا دوازدهم می‌پردازد. در بخش نخست، به سراغ وضعیت ژانرها و کانون‌های ادبی سده نهم رفته است تا نشان دهد چطور «مقدمات تحول ادبی» در این سده فراهم شد و تحولات ادبی قرن دهم و پس از آن، چیزی نیست جز دنباله جریان‌ها و ماجراهایی که در کانون‌های ادب قرن نهم شکل گرفت.

بخش دوم کتاب، به بررسی نظم گفتمانی و تحولات ادبی سده‌های دهم تا دوازدهم اختصاص دارد. نویسنده در توضیحی بیشتر در این‌باره می‌نویسد: در این بخش، بر مسیر «جاده ابریشم ادبی» از اصفهان به کاشان، قم و مشهد سفر می‌کنیم و از آنجا روی به جانب شرقی قلمرو زبان فارسی آورده، تا دهلی و دکن پیش می‌رویم. در بازگشت، از مسیر خطه شمالی به سمرقند و بخارا سری می‌زنیم و از آنجا به سوی مقصد نهایی خویش حرکت می‌کنیم: قسطنطنیه. در تمام این سیر و سفر ذهنی، پرسش‌های محوری ما معطوف است به ترسیم اطلس کانون‌های ادبی، تبیین وضعیت ژانرها در هر کانون و در نهایت مقایسه کانون‌های ادبی با یکدیگر.

انتشارات فاطمی جلد دوم این مجموعه را در 328 صفحه و به قیمت 55 هزار تومان و جلد سوم آن را نیز در 296 صفحه و به قیمت 50 هزار تومان در دسترس علاقه‌مندان قرار داده است.

................ هر روز با کتاب ...............

انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...
شاید بتوان گفت که سینما غار پیشرفته‌ افلاطون است... کاتلین خون‌آشامی است که از اعتیادش به خون وحشت‌زده شده است و دیگر نمی‌خواهد تسلیم آن شود. به‌عنوان یک خون‌آشام، می‌داند که چگونه خود را از بین ببرد. اما کازانووا می‌گوید: «به این راحتی هم نیست»... پدر خانواده در همان آغاز شکل‌گیری این بحران محل را به‌سرعت ترک کرده و این مادر خانواده است که بچه‌ها را با مهر به آغوش کشیده است. اینجاست که ما با آغاز یک چالش بزرگ اخلاقی مواجه می‌شویم ...