ندا علی‌پور، کارشناس‌ارشد زبان و ادبیات فرانسه، در اولین مجموعه‌داستان خود «تِلومِر» به بازی فرمی و محتوایی با مسئله‌ی هویت و مرگ پرداخته است. هویت نه تنها به‌معنای تشخص و فردیت یافتن بلکه به‌معنای دلیل وجودی شخص، امید به ادامه‌ی زندگی و پرهیز و دوری از مرگ تعریف می‌شود. این‌ مسئله به‌قدری در مجموعه پررنگ می‌شود که در چهار داستان ابتدایی، که مورد بررسی این یادداشت است، به‌عنوان موضوع اصلی و شناسنامه‌ی مجموعه تعریف می‌شود.

تلومر ندا علی پور

استقلال وجودی اشخاص، تن و جسم و ظاهرشان، فرزند و نوه و نتیجه و در نهایت میراثی که از خود به‌جا می‌گذارند، مجموعه‌ای از ویژگی‌ها را می‌سازد که به شخص هویت می‌بخشد و جاپایش را در دنیای داستان محکم می‌کند و به او تشخص می‌دهد. به‌این‌صورت شخصیت برای خواننده ملموس و باورپذیر می‌شود و خواسته‌هایش درست و منطقی و کشمکش‌های درونی و جنگ و جدال‌های بیرونی‌اش جالب و درخور توجه.

مجموعه با داستان گلایل سفید شروع می‌شود؛ سوگ مادری که نیمه‌تمام مانده و چاره‌ی داغ فرزند را در فرزندآوری مجدد می‌بیند. راهکاری افراطی که هویت و تشخص را از راوی، که فرزند جدید و جایگزین است، می‌گیرد. به‌شکلی که حتی اجازه نمی‌دهد موهایش را کوتاه کند تا همچنان شبیه به دختری که سال‌ها پیش فوت‌شده بماند. سلب حقوق راوی از کوچک‌ترین خواسته‌هایش از زندگی، از اصلاح مو گرفته تا انتخاب کیک‌تولدی که همیشه پرتغالی‌ست، شبیه به آخرین کیک‌تولدی که خواهرش داشته، بهانه‌ی روایت و شکایت راوی از زندگی‌اش می‌شود.

داستان از فرم کلاسیک پیروی‌ نمی‌کند و بعضا شکل گزارش‌گونه و علمی می‌گیرد که با اطلاعات و فکت‌هایی که گاه راوی از مجلات و جراید بریده، توجیه می‌گردد. هویت راوی و این استحاله‌ای که مادر از دخترش در وجود او می‌بیند، با فکت‌ها و شبیه‌سازی‌های علمی مطرح می‌شود و زیر سوال می‌رود.

«اگر بتوان مثل یخچال و تلویزیون آدم تولید کرد، پس مفهوم هویت فردی چه می‌شود؟ با چنین موجوداتی چطور باید رفتار کرد؟ تصور کنید شخصی در فرآیند بازتولید شخص دیگری که فوت شده است، به دنیا آمده. حالا او کیست؟ خودش یا آن فرد دیگر؟»

مجموعه با داستان تلومر موضوع را دنبال می‌کند. بازیگر زن و ستاره‌ی سینمایی که روزی عکسش روی جلد مجله‌ها و اسمش تیتر روزنامه‌ها بوده، به‌ ضرب ‌و‌ زور زمان، ظاهر و چهره‌اش پیر و چروک و اسم و رسمش ناپدید و محو شده‌ است. حالا علم به‌عنوان ناجی و راه رستگاری بشر وارد داستان می‌شود؛ جراحی جدید و پیشرفته‌ای با هزینه‌ای گزاف که زن را زلیخاوار به اوج جوانی باز‌می‌گرداند. که این هزینه نه صرفا مالی، که به بهای هویت و شخصیت زن تمام می‌شود. پروفسور که صاحب این علم است شرط می‌کند که ادامه را زن باید با هویت جدیدی زندگی کند و چه بهایی گزاف‌تر از هویت و شهرت برای یک بازیگر؟

«از ترس اینکه پشیمانی بیاید سراغم و سرم را بخورد، پوشیدم و رفتم برای خودم کیک تولد خریدم. آنجا هم ماندم که چه شمعی بخرم! پنجاه‌و‌شش سالم است یا بیست‌و‌یک؟ اصلا من کی‌ام؟ فروزان، آتنا، یا هیچ‌کس؟»

استخوان ترکاندن از درخشان‌ترین ایده‌های داستانی این مجموعه است که اگر نویسنده باشید، حین خواندن این داستان مدام با خودتان تکرار می‌کنید که چرا این ایده به ذهن من نرسید و من ننوشتمش؟

هویتی که دوباره در ظاهر و این بار به‌شکلی جدید، کاملا تنانه و جسمانی ظهور می‌کند. راوی از پرخوری و چاقی رنج می‌برد و این بین ما هم در این داستان نفس‌گیر هربار با ساقه‌های کرفس و بیسکویت‌های رژیمی توی جیب راوی می‌شکنیم و حرص می‌خوریم. با قفل‌کردن در یخچال توسط مادرش، دیدن شکلات و شرینی پشت ویترین قنادی و علمی که دیگر راه نجات نیست. اولین مواجهه‌ی ما با راوی روی تخت بیمارستان و حین عمل جراحی‌ست. یعنی می‌دانیم در نهایت این چاقی به علم و عمل ختم می‌شود. اما این تمام ماجرا نیست. ایده‌ی درخشان این داستان آن‌جاست که چاقی با تمام چربی و نفس‌تنگی و مشقت‌هایش چسبیده به جسم و جان راوی و وقتی جراحی می‌کند و چربی‌ها را بیرون می‌کشد با رشد استخوان‌هایش نمود می‌کند!

«چربی! چربی! چربی! توی شکمم، دور قلبم، دور رگ‌هایم، حتی توی سرم را گرفته، انگشت می‌زنم و انگشتم فرو می‌رود توی توده‌ی نرم و گرم چربی‌هایم. بعضی وقت‌ها فکر می‌کنم پس استخوان‌هایم کجایند؟ گم شده‌اند؟ دفن شده‌اند؟»

در لالایی کنار گهواره‌ی خالی هویت به‌شکل میراث به‌جا مانده از فرد ظهور می‌کند؛ فرزند و نوه و نتیجه‌. گنجینه‌ای که پیرمرد از آن محروم شده است. زنش می‌گوید از الاغ افتاده و عقیم شده که اجاقش کور است. این خشکی و ناباروری نه تنها در شخص که در فضای داستان‌ هم نمود نمی‌کند، زمین‌های خشک و لم‌ یزرعی که تمام‌ اهالی ده را تارانده و روستا را به مکانی متروک و خالی از سکنه تبدیل کرده. پیرمرد تنها ساکن این روستاست و آن‌چه به دنیای بیرون وصلش می‌کند، گاو و گوسفند و سگِ طویله‌اش است که آن‌ها هم یکی‌یکی دارند کشته و شکار از ما بهتران می‌شوند. این ردپای خرافات به‌قدری در داستان پررنگ می‌شود که در نهایت پیرمرد را به مرگ و بستری شبیه به گور دعوت می‌کند. پیرمرد هم که در دنیا و جهان واقعی از آن‌چه می‌خواسته محروم‌ شده، در جهان خیال و خرافات پی مرگ می‌رود. این داستان به‌صورت اپیزودیک با تصویرسازی‌‌های درخشانی از فضای روستا به هایلایت‌هایی از زندگی پیرمرد و پیرامونش می‌پردازد. قاب‌های سینمایی که شبیه به دوربین تصویر را کامل و با جزییات برای مخاطب به‌ نمایش می‌گذارد.

«خورشید درآمده و چنان تند می‌تابد که گویی می‌خواهد پوست آدم را بکند و چشم آدم را توی کاسه‌اش ذوب کند. پیرمرد نشسته سر جای همیشگی‌اش؛ روی یک تکه سنگ، سر تپه. باد داغ خاک می‌پاشد توی چشم و گوشش. اما باز هم پیرمرد از لای پلک‌های نیمه‌بازش چشم دوخته به منظره‌ی روستا، به ویرانه‌ها، بازمانده‌ها، متروکه‌ها، بناهایی که تکه‌تکه مثل دمل روی این بیابان بی‌آب‌و‌علف سر بیرون آورده‌اند.»

در نهایت در این یادداشت تنها به چهار داستان ابتدایی این مجموعه اشاره شد. تلومر شامل یازده داستان است که در هرکدام مسئله‌ی هویت، مرگ و رابطه به‌شکل متفاوت و تازه‌ای بیان شده است و می‌تواند پیشنهاد دل‌نشینی برای مخاطبان داستان‌ فارسی باشد.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ................

جلد سوم از جایی آغاز می‌شود که دو بحث قبلی به سیاست می‌رسند: اگر آزادی به قانون عمومی و نظم غیرمتمرکز نیاز دارد، چگونه باید قدرت سیاسی را مهار کرد؟ در واقع، کتاب از اقتصاد شروع نمی‌شود و به سیاست ختم نمی‌شود؛ بلکه از محدودیت دانش انسان آغاز می‌کند و به محدودیت قدرت انسان می‌رسد... زبان، عرف، بخش مهمی از حقوق و البته بازار، بدون طراحی و برنامه‌ریزی ایجاد شده و حاصل مشارکت میلیون‌ها انسان است... آیا انسان می‌تواند جامعه را به‌طور عقلانی و از بالا طراحی کند؟ ...
نویسنده سعی دارد به این پرسش اساسی پاسخ دهد که آیا مشروعیت و ساختار حاکمیت در اسلام می‌تواند بر پایه‌ی عقد «وکالت» (نمایندگی از طرف مردم و شهروندان) استوار باشد یا لزوماً باید در قالب «ولایت» تعریف شود؟... در اسلام، هیچ‌کس بر دیگری حق حکومتِ تحمیلی ندارد؛ بلکه این حقِ خودِ انسان‌هاست که برای اداره‌ی زندگی اجتماعی‌شان، نماینده و وکیل انتخاب کنند. بنابراین، مشروعیتِ اعمال قدرت در دولت، از تنفیذ و توکیل آحاد شهروندان نشأت می‌گیرد ...
پرسش اصلی رمان صرفاً این نیست که آیا آرمان‌ها شکست خورده‌اند یا نه.پرسش عمیق‌تر این است: انسان پس از شکست آرمان‌ها چگونه می‌تواند همچنان معنا و هویت خود را حفظ کند؟... پاسخی که ابراهیم برمی‌گزیند، نه پیروزی است و نه تسلیم. او راهی دیگر را انتخاب می‌کند: پذیرفتن شکست تاریخی، بدون آنکه به خیانت، گریز از واقعیت یا انکار زندگی پناه ببرد ...
گویی انسان‌ها ترمزِ خود را از دست داده‌اند و آن کُدِ اخلاقی که نگهبان عقل سلیم بود، فروریخته است. در دنیای امروز، همه می‌خواهند فاشیست باشند؛ یعنی می‌خواهند نفرت، محورِ زندگی‌شان باشد... ما با گوشت و پوست خود احساس کردیم «دیگری» بودن چه معنایی دارد... نوشتن پاسخی است به بی‌عدالتی‌هایی که ما را احاطه کرده‌اند، و در عین حال، ستایشی است از زیبایی زندگی و شادی‌هایش ...
انسان‌ها با ترس، طمع، امید، حسرت و مقایسه زندگی می‌کنند و همین احساسات، حتی در آگاه‌ترین افراد، تصمیم‌های مالی را شکل می‌دهد. از این منظر، «روان‌شناسی پول» بیش از آنکه درباره پول باشد، کتابی درباره انسان معاصر و رابطه پرتنش او با مفهوم ثروت و دارایی است... اوزل به‌جای ارائه نسخه‌های مستقیم یا توصیه‌های دستوری، تجربه زندگی سرمایه‌گذاران، کارآفرینان، میلیاردرها و حتی افراد عادی را روایت می‌کند و از دل این داستان‌ها روایت خود را برمی‌سازد و بحث را به پیش می‌راند ...