زیبایی ‌و نازیبایی جنگ | سازندگی


کامیار عابدی از صاحب‌نظران و منتقدان برجسته معاصر است که کتاب‌های بسیاری طی دو دهه اخیر درباره ادبیات معاصر فارسی و پدیدآورندگان آن منتشر کرده است. تازه‌ترین اثر عابدی، کتاب «شعر جنگ به روایت‌ غیررسمی» (برگ‌هایی فراموش شده از تاریخ ادبیات ایران: ۱۳۵۹ تا ۱۳۷۹) است که از سوی نشر جهان کتاب منتشر شده است.

کامیار عابدی خلاصه کتاب معرفی شعر جنگ به روایت‌ غیررسمی» (برگ‌هایی فراموش شده از تاریخ ادبیات ایران

معمولا روایت‌هایی که از جنگ می‌شود، یک‌سویه و در باب مقدس‌سازی جنگ است، اما جنگ، هرچند دلاوری‌های رزمندگان میهن را با خود دارد، اما روی دیگری نیز دارد که زیبا نیست. این نازیبایی‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از هر جنگی است، و هیچ جنگی از از این نازیبایی‌ها مستثنی نیست، از جمله جنگ هشت‌ساله ایران و عراق. همانطور که کامیار عابدی نیز در مقدمه کتاب نوشته است: «شکی نیست که جنگ از شوم‌ترین پدیده‌های بشری است: ستیز دو گروه انسانی به هیچ‌وجه پسندیده نیست. به‌ویژه هنگامی که جانِ انسان‌های دیگر و بی‌گناه هم در معرض مخاطره جدی، اعم از کشتار و آسیب جسمی و روحی، قرار می‌گیرد. بااین‌همه، صرف‌نظر از نفرت‌انگیزبودن جنگ، این پدیده در ادبیات و هنر بازتاب‌های گوناگونی داشته است. جنگ عراق و ایران، نیز ادبیات خود را، خواه‌ناخواه، به دنبال آورد.»

مدت کوتاهی پس از آغاز جنگ عراق و ایران، شماری از شاعران جوان و میانسالِ متمایل به ایدئولوژی‌ مذهبی- سیاسی مستقر شروع به انتشار آثار خود در موضوع جنگ کردند. این گرایش‌ را عابدی در کتابش زیرعنوان «شعر جنگ به روایت رسمی» معرفی می‌کند. آثار این شاعران، که در آن‌ها مفهوم دفاع از وطن، اگر نه همیشه، دست‌کم اغلب، جزیی از مفهوم وسیع‌تر دین اسلام و مذهب تشیع با گرایش انقلابی محسوب می‌شود، در مقابل، شاعران دیگری هم بودند که براساس ایدئولوژی ملی و چپ یا به‌طور کلی براساس نگاه عرفی، آثار متعدد و پراکنده‌ای با محتوای جنگ پدید آوردند. آثار این گروه براساس نگاه عابدی زیرعنوان «شعر جنگ به روایت غیررسمی» که نام کتاب را هم برخود دارد، معرفی شده است.

کتاب حاضر بیش از دویست شعر و با محوریت‌قراردادن شعرهای دوره نخست جنگ به روایت غیررسمی که تا حدود آزادی خرمشهر در خرداد ۱۳۶۱ را دربرمی‌گیرد، علاوه بر بیان رنج‌ها و اندوه‌های مرتبط با جنگ، جنبه حماسی نیز در سروده‌های شماری از شاعران این روایت موکد شده است. به عبارت دیگر، هم از ویرانی‌ها و کشتارها نشانه‌هایی در شعر دیده می‌شود و هم از کوشش سربازان و رزمندگان در دفاع از سرزمین و مردمان خود. علاوه بر این آثار، در آثار برخی شاعران، مشکل انسانی جنگ، و نه حالت آرمانی شده‌ای از آن، جلب نظر می‌کند. به‌طور کلی، «رنج، ایران، مردم و انسان« در زمره پربسامدترین مفهوم‌ها در شعر جنگ به روایت غیررسمی است.

هدف اصلی کتاب آنطور که نویسنده در مقدمه نوشته، نه بررسی شعرهای جنگ به روایت غیررسمی که گردآوردن بخشی از ادبیات ایران است که بیشتر آن‌ها در گذر زمان به فراموشی سپرده شده است: عمران صلاحی، احسان طبری، سیمین بهبهانی، خسرو فرشیدورد، سیاوش کسرایی، محمد مختاری، رضا براهنی، منصور اوجی، کاظم سادات‌اشکوری، جلال سرفراز، ژاله اصفهانی، مهدی اخوان‌ثالث، محمدعلی سپانلو، شمس لنگرودی، محمدعلی اسلامی ندوشن، منوچهر نیستانی، فرشته ساری، علی باباچاهی، ادیب برومند، محمدرضا شفیعی‌کدکنی، هوشنگ ابتهاج، بهزاد زرین‌پور، سیروس شمیسا، حسین منزوی، جعفر کوش‌آبادی، حافظ موسوی، نادر نادرپور، برخی از شاعران برگزیده کتاب هستند.

«شعر جنگ به روایت‌ غیررسمی» (برگ‌هایی فراموش شده از تاریخ ادبیات ایران: ۱۳۵۹ تا ۱۳۷۹) تالیف کامیار عابدی در ۳۸۴ صفحه با شمارگان ۴۰۰ نسخه و با قیمت ۱۴۰ هزار تومان در انتشارات جهان کتاب منتشر شده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

دی ماهی که گذشت، عمر وبلاگ نویسی من ۲۰ سال تمام شد... مهر سال ۸۸ وبلاگم برای اولین بار فیلتر شد... دی ماه سال ۹۱ دو یا سه هفته مانده به امتحانات پایان ترم اول مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه اخراج شدم... نه عضو دسته و گروهی بودم و هستم، نه بیانیه‌ای امضا کرده بودم، نه در تجمعی بودم. تنها آزارم! وبلاگ نویسی و فعالیت مدنی با اسم خودم و نه اسم مستعار بود... به اعتبار حافظه کوتاه مدتی که جامعه‌ی ایرانی از عوارض آن در طول تاریخ رنج برده است، باید همیشه خود را در معرض مرور گذشته قرار دهیم ...
هنگام خواندن، با نویسنده‌ای روبه رو می‌شوید که به آنچه می‌گوید عمل می‌کند و مصداق «عالِمِ عامل» است نه زنبور بی‌عسل... پس از ارائه تعریفی جذاب از نویسنده، به عنوان «کسی که نوشتن برای او آسان است (ص17)»، پنج پایه نویسندگی، به زعم نویسنده کتاب، این گونه تعریف و تشریح می‌شوند: 1. ذوق و استعداد درونی 2. تجربه 3. مطالعات روزآمد و پراکنده 4. دانش و تخصص و 5. مخاطب شناسی. ...
کتاب نظم جامعه را به هم می‌زند و مردم با کتاب خواندن آرزوهایی پیدا می‌کنند که حکومت‌ها نمی‌توانند برآورده کنند... فرهنگ چیزی نیست که یک بار ساخته شود و تمام شود. فرهنگ از نو دائماً ساخته می‌شود... تا سال ۲۰۵۰ ممکن است مردم کتاب را دور بریزند... افلاطون می‌گوید کتاب، انسان‌زدایی هم می‌کند... کتاب، دشمن حافظه است... مک لوهان می‌گوید کتاب به اندازه تلویزیون دموکراتیک نیست و برای نخبگان است! ...
حریری از صوَر و اصوات طبیعت ژاپنی را روی روایتش از یک خانواده ژاپنی کشیده و مخاطب را با روح هایکوگون حاکم بر داستانش پیش می‌برد... ماجرای اصلی به خیانت شوئیچی به همسرش برمی‌گردد و تلاش شینگو برای برگرداندن شرایط به روال عادی‌... زنی که نمونه کامل زن سنّتی و مطیع ژاپنی است و در نقطه مقابل معشوق عصیانگر شوئیچی قرار می‌گیرد... زن‌ها مجبورند بچه‌هایی را بزرگ کنند که پدرهای‌شان مدت‌ها قبل فراموش‌شان کرده‌اند ...
اصطلاح راه رشد غیرسرمایه‌داری ابتدا در جلسات تئوریک بخش مطالعات کشورهای فقیر و توسعه‌نیافته کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی مطرح شد... ما با انقلابیون ضداستعمار ارتباط برقرار می‌کنیم و آنها را به ادامه مبارزه با امپریالیسم و قطع روابط اقتصادی با آن و حرکت به سمت خودکفایی تشویق می‌کنیم... اگر هم می‌خواهند رابطه تجاری بین‌المللی داشته باشند، با کشورهای کمونیستی ارتباط بگیرند... تنها جریان فکری که واقف بود که چه کاری باید انجام دهد، حزب توده بود ...