چرا کاری نمی‌کنند؟ | سازندگی


پدیده‌ تقلب در نشر ایران صورت‌های گوناگونی به خود گرفته و تا آن‌جا پیش رفته که می‌توان آن را با پخشِ مواد مخدر در حلبی‌آباد‌ها و نواحی جرم‌خیز در حومه‌های شهرهای بزرگ مقایسه کرد؛ جایی‌که پلیس هم به‌سختی می‌تواند وارد آن بشود. از این نظر چنین مقایسه‌ای می‌کنم که همه، مجرم و جرم را می‌شناسند. از وزارت ارشاد گرفته تا اتحادیه‌ ناشران و مراکز پخش کتاب. اما همه چشم‌شان را به این پدیده‌ نفرت‌انگیز بسته‌اند. پس از شکایت چند ناشر که کتاب‌هایشان عینا چاپ و عرضه می‌شد، بالاخره دادگستری دخالت کرد و چند نفر را دستگیر کرد و آن صورت تقلب ناپدید شد، اما به صورت‌های دیگر به حاشیه‌ خیابان‌ها و مراکز پخش و کتابفروشی‌ها وارد شد.

 تقلب و کپی‌کاری کتبب

بازچاپ اثر ترجمه‌شده، این‌بار به‌عنوان تألیف و با نام ساختگی برای مؤلف یکی از صورت‌های این تقلب است. وقتی با ناشر تماس می‌گیری، می‌گوید مؤلف ساکن اروپاست، اگر قصد گفت‌وگو با او دارید، ایمیلش را در اختیارتان می‌گذاریم. اخیرا شکلِ دیگر از تقلب را ناشرِ اثر اختراع کرده است. وقتی اثری پرفروش می‌شود، که غالبا ترجمه است، ناشر بنای کج‌خلقی با مترجم را می‌گذارد که ترجمه‌ شما دقیق نبود و با او لغو قرارداد می‌کند و بلافاصله با تغییر جملات، اثر را این‌بار با نامی مجعول منتشر می‌کند. مترجم دستش به‌جایی نمی‌رسد، چون اتحادیه‌‌ ناشران و وزارت ارشاد ظاهرا وظایف دیگری دارند: یکی بررسی کتاب را وظیفه‌ خود می‌داند و دیگری حمایت از ناشر را.

تشکیل تیم ترجمه‌ تقلبی صورت دیگری از این فاجعه است. خانمی که راه به ناشران معتبر پیدا کرده، طی پنج‌سال بیش از چهارصد کتاب به‌نام خودش منتشر کرده و هم‌چنین آقایی که با او مسابقه گذاشته و هر اثری که منتشر شود، بی‌درنگ ترجمه‌ دیگری از آن را به ناشر می‌دهد. کسی به عملِ این دو نفر اعتراض کند، بلافاصله پرونده‌سازی می‌کنند: از تماس تلفنی و تهدید گرفته تا فحاشی.

همه می‌دانند که چند ناشر که همه یک آدرس دارند و ظاهرا جدا اما متعلق به یک خانواده است، تیمی انتخاب کرده‌اند که متأسفانه عنوان «استاد دانشگاه» را نیز یدک می‌کشند. این تیم شبانه‌روز مشغول تغییر متون ترجمه شده‌اند و گاه چنان متن را تغییر می‌دهند که هیچ معنایی ندارند. این ترجمه‌ها با پنجاه تا هفتاد درصد تخفیف به‌فروش می‌رسد.

در دهه‌ هفتاد جوانی پیدا شد و نشری دایر کرد. او که پیشتر در شهر استانبول دلالی می‌کرد، آثاری را از ترکی به فارسی درمی‌آورد و روی جلد می‌نوشت ترجمه از اسپانیایی. تا آن‌جا پیش رفت که جلد دوم «صدسال تنهایی» و «کیمیاگر» را هم روانه بازار کرد. هیچ‌کس در ایران به او اعتراض نکرد. تا عاقبت خانم باسلرز، کارگزارِ مارکز از بارسلون به او اعتراض کرد. چرا نهادهای نظارتی ما چنین دچار خفقان شده است؟ اتحادیه‌ ناشران اگر در این کار دخالت نکند، مفهوم خود را از دست می‌دهد و از آن باید به‌عنوان «ورشکسته به‌تقصیر» یاد کرد. وزارت ارشاد اصولا چنین وظیفه‌ای برای خود قائل نیست. اعتراضی هم اگر بشود، می‌گوید مستندات را بیاورید. رسیدگی هم سال‌ها طول خواهد کشید، اگر اصولا اقدام به این کار بکنند!

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

بازگوکردن روابط عاشقانه بی‌نتیجه‌اش، اقدامش به خودکشی، دوستی‌ها و پروژه‌های ادبی‌ منقطعش، تحت‌‌الشعاعِ بخش‌هایی از پیشینه خانوادگی قرار می‌گیرد که مسیر مهاجرت از جمهوری دومینیکن به ایالات متحده آمریکا را معکوس می‌کند و روی زنان خانواده اسکار متمرکز می‌شود... مادرش زیبارویی تیره‌پوست بود... عاشق جنایتکار بدنامی شد... ارواح شرور گهگاه در داستان به‌کار گرفته می‌شوند تا بداقبالی خانواده اسکار را به تصویر بکشند ...
فهم و تحلیل وضعیت فرهنگ در جامعه مصرفی... مربوط به دوران اخیر است، یعنی زاده مدرنیته متأخر، دورانی که با عناوین دیگری مثل جامعه پساصنعتی، جامعه مصرفی و غیره نامگذاری شده است... در یک سو گرایشی هست که معتقد است باید حساب دین را از فرهنگ جدا کرد و برای احیای «فرهنگ اصیل ایرانی» حتی باید آن را هر گونه «دین خویی» پالود؛ در سوی مقابل، اعتقاد بر این است که فرهنگ صبغه‌ای ارزشی و استعلایی دارد و هر خصلت یا ویژگی فرهنگیِ غیردینی را باید از دایره فرهنگ بیرون انداخت ...
وقتی می‌خواهم تسلیم شوم یا وقتی به تسلیم‌شدن فکر می‌کنم، به او فکر می‌کنم... یک جریان به‌ظاهر بی‌پایان از اقتباس‌ها است، که شامل حداقل ۱۷۰ اجرای مستقیم و غیرمستقیم روی صحنه نمایش است، از عالی تا مضحک... باعث می شود که بپرسیم، آیا من هم یک هیولا هستم؟... اکنون می‌فهمم خدابودن چه احساسی دارد!... مکالمه درست درمورد فرانکنشتاین بر ارتباط عمیق بین خلاقیت علمی و مسئولیت ما در قبال خود و یکدیگر متمرکز خواهد شد ...
همسایه و دوست هستند... یک نزاع به‌ظاهر جزیی بر سر تفنگی قدیمی... به یک تعقیب مادام‌العمر تبدیل می‌شود... بدون فرزند توصیف شده، اما یک خدمتکار دارد که به‌نظر می‌رسد خانه را اداره می‌کند و به‌طرز معجزه‌آسایی در اواخر داستان شامل چندین فرزند می‌شود... بقیه شهر از این واقعیت که دو ایوان درحال دعوا هستند شوکه شده‌اند و تلاشی برای آشتی انجام می‌شود... همه‌چیز به مضحک‌ترین راه‌هایی که قابل تصور است از هم می‌پاشد ...
یک ریسه «ت» پشت سر هم ردیف می‌کرد و حسابی آدم را تف‌کاری می‌کرد تا بگوید تقی... قصه‌ی نویسنده‌ی «سایه‌ها و شب دراز» است که مرده است و زنش حالا دست‌نویس پانصد ششصدصفحه‌ای آن داستان را می‌دهد به فرزند خلف آن نویسنده‌ی مرحوم... دیگر حس نمی‌کردم که داوود غفارزادگان به من نارو زده... عاشق شدم، دانشجو شدم، فعالیت سیاسی کردم، از دانشسرا اخراج شدم... آسمان ریسمان نمی‌بافد؛ غر می‌زند و شیرین تعریف می‌کند... ...