به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، «عجایب‌نامه» از جذاب‌ترین متون کلاسیکی فارسی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته؛ به‌ویژه برای نوجوانان که نه علاقه دارند و نه می‌توانند کتابی حجیم بخوانند. «عجایب‌نامه‌ها» سرشار از داستان‌هایی درباره دیدنی‌ها و شندیدنی‌هاست که گرچه مرز خیال و واقعیت را درهم ریخته‌اند؛ اما هم آموزه‌های خود را دارند و هم قوه خیال را هم تقویت می‌کنند؛ خیال‌انگیزی عجایب‌نامه هم از جمله مواردی است که از جانب نویسندگان مورد غفلت واقع شده است. محمود برآبادی، نویسنده پرکار حوزه نوجوانان در انتخابی شایسته «عجایب‌نامه» محمد بن محمود همدانی را برای بازنویسی انتخاب کرده و «عجایب‌نامه» ویژه نوجوانان از سوی نشر مهرک وارد بازار کتاب شده است. در ادامه گفت‌وگویی را با وی پیرامون این اثر انجام داده‌ایم که می‌خوانید.

عجایب‌نامه در گفت‌وگو با محمود برآبادی

کمی درباره «عجایب‌نامه» بگویید که حتی در بین خوانندگان کلاسیک هم آنچنان که باید شناخته نیست.
کتاب عجایب‌نامه یا عجایب‌المخلوقات و غرائب‌الموجودات تالیف محمد بن محمود همدانی، نویسنده قرن ششم هجری است که در دروه سلجوقیان می‌زیست و کتاب را به ابوطالب طغرل بن ارسلان، آخرین شاه سلجوقی عراق، تقدیم کرده است. تاریخ تالف کتاب حدود سال 555 هجری است. سبک همدانی، روان و فهمیدنی است و گرچه گاه از واژه‌های سخت و دور از ذهن در نوشتار خود استفاده کرده، ساختار جملات و نحو کلام، ساده است. عجایب‌نامه دارای 10 رکن یا فصل است:
رکن یکم: در شرح افلاک و فرشتگان و ماه و خورشید.
رکن دوم: در عجایب آتش و رعد و برق و عجایب باد و ابر.
رکن سوم: در عجایب زمین و آب و کوه‌ها و سنگ‌ها.
رکن چهارم: در عجایب اقالیم و بلاد و مسجدها و وادی‌ها.
رکن پنجم: در عجایب درختان و نباتات.
رکن ششم: در عجایب صورت‌ها، مقبره‌ها و گنج‌ها.
رکن هفتم: درعجایب آدمی و ارواح و حواس پنجگانه.
رکن هشتم: در عجایب جن، غول و نسناس.
رکن نهم: در عجایب پرندگان و طیور.
رکن دهم: در عجایب حیوانات.

چرا از بین متون کهن، عجایب‌نامه را انتخاب کردید؟
وقتی برای بازنویسی عجایب‌نامه را انتخاب کردم، گفتند از کتاب‌های مشهورتر باشد؛ اما اصرار کردم که این کتاب باشد چون تا کنون بازنویسی نشده است. برخلاف آثار مشهور ادبیات کهن ما که بارها و در اشکال گوناگون بازنویسی و بازآفرینی شده، عجایب‌نامه تا کنون برای نوجوانان بازنویسی نشده، درحالی که به شناخت بیشتر آن کمک می‌کند. با این استدلال بازنویسی عجایب‌نامه پذیرفته شد. دلیل دوم این بود که کتاب پر از حکایت‌ها و قصه‌های شگفت‌انگیز است، آنچنان که گاه خود نویسنده می‌گوید «اگر راست است و اگر دروغ، ما ایراد کردیم.» و تعجب خودش را از حکایت‌ها بیان می‌کند. این حکایت‌های شیرین و شگفت‌انگیز را هرکسی دوست دارد بخواند، حکایت‌هایی که برای نوجوانان امروز مفید و سودمند و قابل فهم است.

بخش‌هایی که درباره پرندگان و نباتات و... است، بسیار خیال‌انگیز است و درصورت بازنویسی می‌تواند کمک زیادی به پرورش قوه خیال نوجوانان کند و نویسندگان از آن برای نوشتن داستان‌های فانتزی بهره ببرند.
با این نگاه انتخاب نکردم. هدفم این بود حکایت‌هایی را انتخاب کنم که قبلا بازنویسی نشده باشد و مشکلی از نظر ممیزی پیش نیاید و خیلی هم تغییر نکند. معتقدم در بازنویسی نباید آنچنان تغییری داد که چیزی از اثر باقی نماند. با این ملاک‌ها به این 20 روایت رسیدم و اگر فرصت و تقاضایی بود از سمت ناشر کار را ادامه می‌دهم. کتاب 66 حکایت دارد و من تنها یک‌سوم را انتخاب کردم.

نویسندگان فانتزی‌نویس ما به ظرفیت عجایب‌نامه توجه نمی‌کنند. قبول دارید؟
بله. فانتزی نوشتن مسئله مهمی است و اینکه فانتزی در نزد نویسندگان امروزی برگرفته از انیمیشن‌ها و فیلم‌هایی است که در تلویزیون دیده‌اند و مراجعه به کتاب‌ها و گنجینه کلاسیک کم بوده است؛ جز کتاب‌های مشهوری که فانتزی در آنها قوی هم نیست. یک علت دیگر این است که در قرنی ادبیات مدرن و داستان‌نویسی مدرن شروع شد که سایه رئالیست سفت و سخت بر ادبیات افتاده است. هرچیزی که از رئالیست فاصله بگیرد فکر می‌کنند اثری جدی نیست. این نکته هم مغفول نماند که زمانی دوباره به فانتزی برگشتیم و دوباره رویکردی به فانتزی پیدا کردیم که دنیای غرب به آن پرداخت و تکنولوژی و جادوی تصویر توانسته بود با پیشرفت جلوه‌های ویژه، صورخیال و اندیشه‌های ناب تخیلی را تبدیل به واقعیت بیرونی و قابل نمایش کند.

نثر عجایب‌نامه بر خلاف سایر آثار کلاسیک چندان دشوار نیست.
بله نثر و ساختار جملات ساده است. برخی واژه‌ها نامفهومند؛ اما ساختار ساده و تحت‌تاثیر ادبیات قرن 5 و 6 است که هنوز ادبیات ما در نثر فارسی ساده بود؛ قبل از حمله مغول و رکود و اضمحلال ادبی که بعد از حمله مغول و تیمور رخ داد. ادبیات تاریخ بیهقی یا مرزبان‌نامه و کاوسنامه و قابوس‌نامه به نسبت ادبیات بعد از هجوم مغول ساده‌تر است. هرچند که به دلیل فاصله هزار ساله‌ای که با زمان نگارش کتاب داریم، ممکن است برخی واژه‌ها قابل فهم نباشند و این طبیعی است؛ اما ساختار جمله ساده است. درحالی که بعدها نثر پیچیده‌ای رواج پیدا کرد و سعدی از آخرین نویسندگانی‌ست که نثری روان داشتند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

زن با وقاحتی بی‌اندازه و خشمی غرورآمیز با کلفتش حرف می‌زند: «بروید عقب. شما بوی حیوانات طویله را می‌دهید... نوبت به کلفت می‌رسد و او با همان خشونت خشماگین و باورنکردنی، بیزاری خود را از وضع زندگی‌اش ابراز می‌دارد. درست در لحظه‌ای که به اوج خشم و خروش رسیده است و گویی می‌خواهد اربابش را خفه کند، ناگهان صدای زننده و بی‌موقع ساعت شماطه بلند می‌شود. بازی به پایان می‌رسد... محبت سطحی و ارزان‌یافته و تفقدآمیز خانم خانه هیچ مرهمی بر دل چرکین آنها نمی‌نهد ...
در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...