مساله، شیوه وابستگی کشورهاست | اعتماد


به تازگی کتاب «جهانی‌شدن برای آگاهی شهروندان» [La mondialisation à l'usage des citoyens] نوشته ناصر منصور گیلانی دکترای اقتصاد و مقیم فرانسه با ترجمه مجتبا میثمی توسط نشر اشاره منتشر شده است. کتاب یادشده، می‌کوشد با فاصله‌گرفتن از تحلیل‌های مجرد نظری، با استناد به شواهد و اسناد متقنِ سیاسی و اقتصادی، به‌ویژه بر بستر حوادث سال‌های آخر دهه 80 تا 2004 میلادی بن‌مایه‌ها، مولفه‌ها و ویژگی‌های جهانی‌سازی کنونی را که به‌درستی «جهانی‌سازی نولیبرالی» نام گرفته است، با رویکردی آموزشی برملا سازد و نشان دهد که میان جهانی‌شدن و جهانی‌سازی نولیبرالی، تفاوت، بنیادی است و جهانی دیگر: جهان مبتنی بر بسط و‌ توسعه دموکراسی، احترام به حقوق بنیادین کارگران و زحمت‌کشان در مقیاس کشورها و به‌ رسمیت‌شناختن حق ملت‌ها در تعیین‌ سرنوشت خود، ممکن است.

جهانی‌شدن برای آگاهی شهروندان» [La mondialisation à l'usage des citoyens] نوشته ناصر منصور گیلانی

در این کتاب از جمله می‌خوانیم: «جهانی‌شدن با افزایش وابستگی، یا پیوند فزاینده جوامع بشری، به‌ویژه پیوند اقتصادهای ملی تبیین می‌شود. اما در چارچوب نظام سرمایه‌داری این وابستگی متقابل، رقابت بین نظام‌های تولیدی-اجتماعی، تسلط آشکار دارد. جهانی‌شدن، فرآیندی تاریخی و برآمده از توسعه سرمایه‌داری است. از دید نیروهای اجتماعی حاکم بر این نظام، روند جهانی‌شدن پاسخی است به بحران سودآوری؛ یعنی کشف راه‌های تازه‌ای است برای افزایش میزان سود در رابطه با سرمایه‌های پیش‌ریخته. درنتیجه، این فرآیند به عنوان جنگ اقتصادی تمام‌عیار معرفی می‌شود. امروزه ‌چنین‌دیدی از‌ جهانی‌شدن حاکم بر مباحث‌ عمومی‌ است. به عبارت دقیق‌تر، جهانی‌شدن با پدیده کسب سود و سودآوری مالی مترادف شده است. به ‌همین ‌دلیل، برای روشن‌شدن مسائل باید توجه داشت که این جهانی‌شدن، به‌واقع جهانی‌سازی سرمایه‌داری یا جهانی‌سازی لیبرالی است... شرکت‌ها در معرضِ خطر ورشکستگی و ناپدیدشدن، باید رقابتی باشند و رقابتی باقی بمانند. همین استدلال درباره دولت-ملت‌ها نیز به‌کار برده می‌شود که اگر رقابتی نباشند، به حاشیه رانده خواهند شد... وابستگی متقابل اقتصادهای ملی، که در جهانی‌سازی لیبرالی نمودار می‌شود، به‌شدت نابرابر است و به روابط مبتنی ‌بر سلطه می‌انجامد. وجود نابرابری‌ها و روابط مبتنی ‌بر سلطه، به تقویت مقاومتی مشروع منجر می‌شود. اما جهانی‌سازی لیبرالی، اغلب از انتقال این نیروی مقاومت به نیروی جایگزین سازنده ممانعت می‌کند.»

نویسنده همچنین، یادآور می‌شود که: «جهانی‌شدن به عنوان یک فرآیند تاریخی، محصول عمل انسانی است؛ از این‌رو، محتوای آن تغییرپذیر است. برای بررسی موضوع جهانی‌شدن، باید عاملان و حاملان، پویایی و تضادهای آن را شناخت. منظور این است که جایگزینی، نه برای جهانی‌شدن، بل برای جهانی‌سازی سرمایه‌داری یا جهانی‌سازی لیبرالی وجود دارد. به عبارت دیگر، این واقعیت که جوامع انسانی بیشتر و بیشتر به یکدیگر وابسته می‌شوند، به ‌خودی‌خود مشکلی ایجاد نمی‌کند. مشکل از شیوه این وابستگی متقابل است که ایجاد و بازتولید می‌شود. ایجاد جایگزین برای جهانی‌سازی لیبرالی نیازمند عمل‌جمعی در سطح‌های مختلف محلی و ملی است. این کار مستلزم وضع مقررات جدید در روابط بین‌المللی بر پایه یک هدفِ محوری، یعنی پاسخ به نیازهای آنی و آتی مردم است.»

کتاب در 5 بخش و هر بخش، شامل دو فصل تدوین شده است: بخش نخست، به مفاهیم، ویژگی‌ها و فرآیندهای پرتضاد جهانی‌سازی لیبرالی و برآمدن آن از بستر مناسبات اقتصادی جهان در نیمه دوم سال‌های 1980 می‌پردازد. بخش دوم، حاملان و بازیگران جهانی‌سازی نولیبرالی- اعم از شرکت‌های چندملیتی، نهادهای بین‌المللی کارگزار آنها، از نوع صندوق ‌بین‌المللی ‌پول، بانک جهانی، سازمان ‌تجارت ‌جهانی، سازمان همکاری و توسعه‌ ‌اقتصادی، گردهمایی‌های داووس و البته دولت‌های امپریالیستی- را معرفی می‌کند و به بررسی عملکرد هریک از آنها در این عرصه و در پهنه جهان می‌پردازد. بخش سوم، به چگونگی پیشرانی نولیبرالیسم در قاره‌ ‌اروپا و به‌طور مشخص در کشور فرانسه و در این‌ کشور به رویارویی حاکمیت نولیبرال با کارگران و زحمتکشان با هدف بازپس‌گیری دستاوردهای اقتصادی- اجتماعی این کشور اختصاص دارد که بازخوانی آن، از برخی جنبه‌ها، بس آموزنده است. بخش چهارم، به مخاطراتی که بحران‌های جهانی‌سازی نولیبرالی بر بستر بحران‌های مالی، تغییرات جمعیتی و موج‌های مهاجرتی، کلیت سیاره‌‌ زمین را تهدید می‌کند، اشاره دارد و پیامدهای ویرانگر آن‌ مخاطرات را بر محیط‌زیست و نیز بر نابرابری‌های روزافزون در مقیاس‌ جهانی و در محدوده کشورها بر‌می‌شمارد.

بخش پایانی کتاب، به تبیین ضرورت دگرگون‌سازی مقررات ناظر بر مناسبات اقتصادی و اجتماعی‌ جهان و تغییر بنیادین در ساختار و عملکرد نهادهای بین‌المللی و نیز به ضرورت ایجاد جبهه وسیعی از نیروها‌ی مترقی و مردمی، به مثابه جایگزینی در برابر نولیبرالیسم اختصاص دارد. توضیح آنکه اگرچه داده‌ها و اطلاعات کتاب در سال 2004 (سال انتشار کتاب) متوقف می‌شود، اما مترجم کوشیده است از طریق یادداشت‌های توضیحی (پانوشت‌ها) این داده‌ها را به‌روزسانی کند. بی‌تردید، مطالعه این کتاب برای تمام فعالان، دانشجویان و دانش‌پژوهان اجتماعی؛ اعم از هواداران حقوق بنیادین کار، فعالان تامین امنیت غذایی، طرفداران حفظ محیط‌زیست، عدالت‌خواهان و مدافعان برابری انسان‌ها بس سودمند است. مطالعه این کتاب حتی می‌تواند برای مدیران، صاحبان سرمایه‌های مولد و کوچک، برنامه‌ریزان و تصمیم‌گیرندگان اجتماعی و اداری مفید باشد؛ به‌ویژه از آن‌رو که تمام بلندگوهای تبلیغاتی اعم از رسانه‌ها، جزوه‌های آموزشی و درسی به تبعیت از منادیان مراکز جهانی‌سازی نولیبرالی به مثابه کارگزاران کلان ‌سرمایه‌داران جهانی، جهانی‌سازی نولیبرالی را یگانه ‌راه محتوم در مسیر رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی معرفی می‌کنند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

زن با وقاحتی بی‌اندازه و خشمی غرورآمیز با کلفتش حرف می‌زند: «بروید عقب. شما بوی حیوانات طویله را می‌دهید... نوبت به کلفت می‌رسد و او با همان خشونت خشماگین و باورنکردنی، بیزاری خود را از وضع زندگی‌اش ابراز می‌دارد. درست در لحظه‌ای که به اوج خشم و خروش رسیده است و گویی می‌خواهد اربابش را خفه کند، ناگهان صدای زننده و بی‌موقع ساعت شماطه بلند می‌شود. بازی به پایان می‌رسد... محبت سطحی و ارزان‌یافته و تفقدآمیز خانم خانه هیچ مرهمی بر دل چرکین آنها نمی‌نهد ...
در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...