این کتاب روایتی است درباره عشایر لر بختیاری و لرستان که از گذشته‌های دور تا امروز، در دامنه‌های زاگرس میانی واقع در جنوب باختری ایران زندگی می‌کنند.

عشایر لر بختیاری و لرستان علیرضا فرزین

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، کتاب «عشایر لر بختیاری و لرستان» تالیف علیرضا فرزین، عکاس، پژوهشگر مردم شناسی و دکتر سکندر امان‌الهی بهاروند، ایران‌شناس، قوم‌پژوه و استاد بازنشسته دانشگاه شیراز و استاد مدعو دانشگاه هاروارد امریکا از سوی انتشارات دایره سبز در 395 صفحه و با شمارگان 1500 نسخه به رشته تحریر درآمده و در دسترس علاقه‌مندان و پژوهشگران قرار گرفته است.

فرزین در ابتدای این اثر با بیان اینکه کتاب روایتی از زندگی عشایر است آورده‌: «این کتاب روایتی است درباره عشایر لر بختیاری و لرستان که از گذشته‌های دور تا امروز، در دامنه‌های زاگرس میانی واقع در جنوب باختری ایران زندگی می‌کنند. آنها سالی دو بار در پی مرتع و آب‌وهوای مناسب برای دام‌هایشان از دشت‌های پست جنوب (شمال خوزستان) و مناطق گرم جنوبی لرستان به ارتفاعات و دامنه کوه‌های سرسبز این دیار کوچ می‌کنند. پاییز و زمستان را در گرمسیر (قشلاق) و بهار و تابستان را در سردسیر (ییلاق) می‌گذرانند.

آثار برجای مانده، چنین حکایت می‌کنند که لرها در فراز و نشیب‌های بسیار، همواره در حیات اجتماعی، فرهنگی، تاریخی و سیاسی میهن‌مان نقش بسزایی داشته‌اند. از شکل‌گیری نخستین دولت‌های پیش و پس از اسلام، تا مجاهدت‌ها و فداکاری‌های آنان در مبارزه با بیگانگان و حکومت‌های خودکامه هیچ‌گاه بی‌تفاوت نبوده‌اند. هر چندکه در این گذار، بسیاری از اینان، قربانی سیاست‌های بی‌چون و چرای حاکمان وقت شده‌اند؛ اما هیچ‌وقت در دفاع از استقلال و آزادی وطن پای پی ننهادند و خاطره پایمردی‌ها و جانبازی‌های آنان برای همیشه در تاریخ این سرزمین ماندگار است.»

در ادامه نیز آمده است: «تا کنون برای معرفی و شناخت عشایر این قوم کتاب، گزارش و فیلم‌های مستند متعددی نوشته یا ساخته شده است؛ اما تا جایی که جستجو کرده‌ام در میان آنها، به جز چند مجموعه عکس، کتاب جامعی در این‌باره ندید‌ه‌ام. به همین منظور کتاب پیش روی مجموعه عکس‌ و نوشتار مردم‌نگارانه‌ای است که آن را طی چهار دهه در مناطق عشایر نشین و روستایی لرستان، بختیاری و اقوام کوچنده ترکاشوند و ترک همدان مستندنگاری کرده‌ام.

از آنجا که پژوهش و انتشار هر کتاب یا اثر فرهنگی انگیزه و سرگذشتی دارد، تدوین این کتاب نیز بی‌انگیزه و سرگذشت نیست. برخی از آنها را می‌توان گفت و نوشت و برخی دیگر را نه!»

سکندر امان‌الهی بهاروند انسان شناس و استاد بانشسته دانشگاه شیراز در بخشی از این کتاب ابتدا با ارائه تعریفی از زندگی عشایری یا به تعبیر بهتر کوچ نشینی و در ادامه با ارائه پیشینه زندگی کوچ نشینی آورده است: «تا پیش از شکل‌گیری و گسترش دانش‌های نوینی چون زیست‌شناسی، انسان‌شناسی، باستان‌شناسی و دیرینه‌شناسی اطلاعات چندانی درباره گذشته انسان وجود ندارد.

اکنون مشخص شده است که کهن‌ترین انسان‌ها حدود چنج میلیون سال پیش در آفریقا می‌زیسته و از آن زمان تاکنون همواره تحولات جسمی و فرهنگی را تجربه کرده‌اند. آدمی تا 12000 سال پیش از راه شکار و گردآوری غذا، امرار معاش می‌کرده است. از آن زمان به بعد، به تدریج به اهلی کردن برخی جانوران و کشت و جمع‌آوری نباتات پرداخته و در نتیجه زندگی ده‌نشینی مبتنی بر کشاورزی- دامداری را آغاز کرده است. بررسی‌های باستان‌شناسی حاکی از آن است که منطقه زاگرس سرزمینی که لرهای بختیاری و لرستان در بخش مهمی از آن زندگی می‌کنند، از 50 هزار سال به این طرف همواره محل سکونت انسان بوده است.»

امان‌الهی بهاروند در جایی دیگر از همین کتاب بیان می‌کند: «واقعیت این است که حیوانات هم زمان و در یک مکان اهلی نشده‌اند. این امر در زمان‌ها و مکان‌های مختلف رخ داده است. از آنجایی که زندگی کوچ‌نشینی مورد نظر ما مبتنی بر دامداری است، به این نتیجه می‌رسیم که اهلی ساختن انواع حیوانات در زمان‌های متفاوت موجب بروز تحولاتی در زندگی کوچ‌نشینان شده است. چنانکه کوچ‌نشینان باستان در استان‌های لرنشین بختیاری و لرستان زمانی که فقط بز و میش اهلی شده بودند و هنوز مهارت‌های ریسندگی و بافندگی اختراع نشده بود؛ همچنین و نه خبری از حیوانات بارکش بود و نه سیاه‌چادر، قادر نبودند مانند کوچ‌نشینان معاصر کوچ طولانی مدت داشته باشند.»

او در جایی دیگر از نقش ساکنان زاگرس میانی در تمدن ایرانی یاد می‌کند و می‌نویسد: «مردمان زاگرس میانی نخستین کسانی بودند که تمدن درخشانی را در ایران پدید آورده‌اند. بقایای آثار شهرها، روستاها، جاده‌ها، پل‌ها، دژها، سدها، بندها و محوطه‌های پرشمار باستانی، نشانگر نبوغ و وجود تمدن پیشرفته‌ای در این سامان است. پدیدآورندگان چنین تمدنی در زاگرس میانی، اجداد لرهای کنونی یعنی ساکنان باستانی این منطقه بوده‌اند.»

امان‌الهی بهاروند یادآور می‌شود: «ساکنان این منطقه از معدود جوامعی بوده‌اند که در دوره پیش از تاریخ وارد مرحله تولید غذا یعنی پیدایش زندگی کشاورزی – دامداری شده‌اند. شواهد تاریخی این واقعیت را آشکار ساخته است که ساکنان زاگرس میانی از عیلامیان بوده‌اند که نخستین تمدن در فلات ایران را پدید آورده‌اند.»

کتاب وزین «عشایر لر بختیاری و لرستان» درواقع مجموعه‌ای از عکس‌های چهل سال تصویربرداری و پژوهش علیرضا فرزین درباره زندگی کودکان، زنان، طبیعت، حیوان و انسان، از بامداد تا شبانگاه و از تولد تا مرگ است. استاد فرزین یکی از عکاسان مردم‌شناس است که قدرت فوق‌العاده‌ای در به تصویر کشیدن چهره انسان در متن زندگی دارد و هر کسی از این کتاب خود روایتی مردم‌نگارانه از زندگی عشایر لر دارد. افزون بر عکس‌های و روایت تصویری استاد فرزین کتاب با نوشتار و همراهی سکندر امان‌الهی بهاروند یکی از مفاخر ایران و قوم لر و از انسان‌شناسان برجسته ایرانی مزین شده است که خود حکایت از اهمیت و قوت کار است.

................ هر روز با کتاب ...............

راسکلنیکوف بر اساس جان‌مایه‌ای از فلسفه هگل دست به جنایت می‌زند... انسان‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند: نخست انسان‌های عادی که می‌بایست مطیع باشند و حق تجاوز از قانون را ندارند و دوم انسان‌های که او آن را «مافوق بشر» یا غیرعادی می‌نامد و اینان مجازند که برای تحقق اهداف والای خود از قانون عدول کنند... به زعم او همه‌ی قانون‌گذاران و بنیان‌گذاران «اصول انسانیت» به نوعی متجاوز و خونریز بوده‌اند؛ ناپلئون، سولن و محمد را که از او تحت عنوان «پیامبر شمشیر» یاد می‌کند از جمله این افراد استثنایی می‌‌داند ...
انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...