همه‌ی آنچه از یک رمان تاریخی می‌خواهید! | الف


«دزیره» [Désirée: the bestselling story of Napoleon's first love] یکی از محبوب‌ترین رمانهای تاریخی و عاشقانه است که در میانه‌ی قرن بیستم نوشته شد. استقبال خوانندگان و ترجمه‌اش به همه زبانهای زنده دنیا، «دزیره» را به یکی از شاخص‌ترین آثار زمان خود بدل ساخت. جذابیت رمان و کشش دراماتیک آن خیلی زود توجه دست‌اندرکاران سینما را جلب کرد تا براساس این داستان یکی از فیلمهای عاشقانه و کلاسیک تاریخ سینما به کارگردانی هنری کاستر (1954) جلوی دوربین برود. رمان دو شخصیت محوری دارد که برای ایفای نقش آنها دو بازیگر بزرگ سینما یعنی جین سیمونز و مارلون براندو مورد استفاده قرار گرفتند و حاصل آن نیز چنان که قابل پیش بینی بود، اثری موفق هم به لحاظ سینمایی و هم مخاطب بود.

دزیره [Désirée: the bestselling story of Napoleon's first love]  آن ماری سلینکو [Annemarie Selinko]

این رمان ماجرای زندگی دزیره کلاری است. نویسنده برای روایت رمان، از راوی اول شخص بهره گرفته است. برای این منظور نیز از الگوی خاطرات نوشته شده توسط شخصیت اصلی رمان در قالب یادداشت‌های روزانه استفاده شده است. دزیره دختری است سرزنده، پر احساس، عاشق پیشه و در عین حال تیزبین و این ویژگی‌ها به یادداشت‌های روزانه او جذابیت و شیوایی خاصی بخشیده است. بیان پر احساس دزیره در این خاطرات همدلی مخاطب را برمی‌انگیزد و او را پابه پای خود با رمانی مفصل و تقریبا پر از جزئیات همراه می‌کند.

ماجراهای رمان در نیمه دوم قرن هجدهم رخ می دهد؛ نامزدی و ازدواج خواهر دزیره با برادر ناپلئون بناپارت (در زمانی که هنوز یک افسر نظامی بوده)، زمینه ساز عشقی شورانگیز میان دزیره و بناپارت می شود ماجراهای بعدی رمان پای دزیره را به دربار سوئد باز می کند و... دزیره رمانی است پر از اتفاق‌هایی که در یک دیگر تنیده شده اند و با قرار دادن خواننده در مسیری پر افت و خیز با قدرت آنها را با خود همراه می‌کند. در آمیختن این ماجراها با وقایع تاریخی باعث غنای رمان از منظر آشنا ساختن آنها با وقایع مهم تاریخ اروپا در سده هجدهم است. از این روست که دزیره به عنوان رمانی برخوردار از بار دراماتیک پررنگ، حال و هوای عاشقانه و بستر تاریخی شکل گیری ماجراهای آن را به گزینه‌ی مناسبی برای اقتباس سینمایی و ساخت فیلمی پر احساس و در عین حال تاثیر گذار بدل ساخته است.

دزیره رمانی است که هم می‌توان آن را به علاقمندان تاریخ سفارش کرد و هم به کسانی که با تاریخ میانه‌ی چندانی ندارند! بدیهی است علاقمندان تاریخ از خواندن رمانی با این ویژگی‌ها لذت بسیار خواهند برد؛ اما از سوی دیگر آنها هم که میانه‌ای با تاریخ خواندن و یا دنبال کردن وقایع تاریخی ندارند، در این جا به بهانه‌ی خواندن رمانی عاشقانه و پرکشش می‌توانند با برهه‌‌ای مهم از تاریخ اروپا بیشتر آشنا شوند.

آن ماری سلینکو [Annemarie Selinko] خبرنگاری اتریشی تبار است، که به داستان نویسی نیز علاقمند بود، عمده آثار خود را میانه‌ی قرن بیستم نوشته است که البته مشهورترین اثر او نیز همین رمان دزیره است که به اغلب زبانهای زنده دنیا ترجمه شده است. البته آثار دیگر او چه به صورت کتاب و چه به صورت فیلم نتوانستند شهرت این اثر حاضر را تکرار کنند.

سلینکو در دوران اوج جنگ جهانی دوم برای فرار از دست نازی‌ها از اتریش به دانمارک و سپس به سوئد گریخت، در آنجا با یکی از نوادگان دزیره برخورد می‌کند. ماجراهای جذابی که دزیره از سر گذرانده او را تشویق می‌کند تا آنها را دستمایه نوشتن یک رمان تاریخی قرار دهد که نتیجه آن نیز با موفقیت بسیار همراه بود.

شرح کامل چگونگی نوشته شدن این رمان را ایرج پزشکزاد در مقدمه‌ی ترجمه‌ی فارسی این رمان که به تازگی توسط نشر فرهنگ معاصر به بازار آمده، نوشته است. دزیره در ایران دهه‌ها پیش از این در میانه‌ی دهه‌ی سی توسط ایرج پزشکزاد به علاقمندان ادبیات داستانی معرفی شد. پزشکزاد اگرچه با آثار داستانی خود به ویژه دایی جان ناپلئون، ماشاالله خان در دربار هارون الرشید و... معروف است اما در عین حال به عنوان نویسنده و مترجمی علاقمند به تاریخ نیز ترجمه‌های ماندگاری از خود به جای گذاشته است که کتابهای تاریخ انقلاب فرانسه و روسیه و دزیره از مهمترین آنها محسوب می شوند.

بی‌گمان موفقیت این رمان در میان مخاطبان فارسی، به اشراف مترجم از تاریخ و شیوایی قلم او و تجربه‌اش به عنوان یک داستان‌نویس نقشی مهم داشته است. دزیره با ترجمه پزشکزاد در دهه‌های گذشته بارها تجدید چاپ شده است. سوای او مترجمان دیگری نیز در در سالهای دور و نزدیک به سراغ این کتاب رفته اند که آشکارا بخش مهمی از آنها تنها به نیت بهره‌مندی از منافع ناشی از اقبالی بوده که این رمان همواره در میان مخاطبان داشته است. بخصوص که در میان آنها نسخه‌های کوتاه شده، مخدوش و حتی رونویسی شده نیز می‌توان مشاهده کرد.

از این سبب به یقین می‌‎توان گفت که ترجمه پزشکزاد کماکان بهترین ترجمه برای خواندن این رمان شورانگیز و سرگرم کننده است. خوشبختانه نشر فرهنگ معاصر که چندی است بازچاپ مجموعه آثار ایرج پزشکزاد را که اغلب به دلیل دوری او از وطن به صورتی نامقبول بدست مخاطبان می رسیدند، با نظارت نویسنده و به صورتی ویراسته و پاکیزه و با کتاب پردازی در خور اعتنا به بازار می فرستد.

بعد از انتشار دو رمان مهم خود پزشکزاد، به تازگی دزیره نیز در دو مجلد به عنوان هشتمین رمان از مجموعه «به یاد» (که به انتشار آثار شاخص از ادبیات فرنگی اختصاص دارد) به بازار فرستاده است. به این ترتیب می‌توان آسوده خاطر بود که نسخه‌ی کامل رمان، به صورتی ویراسته و متناسب با زبان معیار این روزگار که مورد تایید مترجم نیز هست به همت نشر فرهنگ معاصر در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

راسکلنیکوف بر اساس جان‌مایه‌ای از فلسفه هگل دست به جنایت می‌زند... انسان‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند: نخست انسان‌های عادی که می‌بایست مطیع باشند و حق تجاوز از قانون را ندارند و دوم انسان‌های که او آن را «مافوق بشر» یا غیرعادی می‌نامد و اینان مجازند که برای تحقق اهداف والای خود از قانون عدول کنند... به زعم او همه‌ی قانون‌گذاران و بنیان‌گذاران «اصول انسانیت» به نوعی متجاوز و خونریز بوده‌اند؛ ناپلئون، سولن و محمد را که از او تحت عنوان «پیامبر شمشیر» یاد می‌کند از جمله این افراد استثنایی می‌‌داند ...
انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...