سه زن، سه قاره | آرمان ملی


«گیسو» [La tresse] نخستین اثر لتیسیا کلومبانی [Laetitia Colombani] داستان‌نویس فرانسوی است که برایش موفقیت‌های بی‌شماری به ارمغان آورد: کتاب برنده جایزه ادبی اولیسه و گوی بلورین فرانسه شد و به بیش از بیست‌وهفت زبان ترجمه شد، از جمله فارسی: ترجمه هنگامه محلاتی در نشر یک فکر. «گیسو»، سرنوشت سه زن در مواجهه با زندگی است. «گیسو»، درواقع مونتاژ سه رشته درهم‌تنیده است. این تعریف که رمان با آن آغاز می‌شود، نمایانگر ساختار رمان است؛ زیرا در ادامه داستان سه زن را به‌دنبال دارد، که در نگاه اول هیچ وجه مشترکی باهم ندارند.

گیسو [La tresse]  لتیسیا کلومبانی [Laetitia Colombani]

رمان با «اسمیتا» شروع می‌شود، زنی هندی که در حومه روستای بدلپو زندگی می‌کند و جزو محروم‌ترین طبقات اجتماع است. اسمیتا زنی نقدناپذیر است: «خارج از طبقه، خارج از سیستم، خارج از همه‌چیز.» با وجود این، اسمیتا کاری انجام می‌دهد که از آن بیزار است: «او، سرتاسر روز، با دست‌های برهنه، زباله‌های دیگران را جمع می‌کند.» اسمیتا هر روز، چرخی در اطراف بیست‌ خانه می‌زند، درحالی‌که شوهرش مشغول شکار موش در مزارع است. این کارها، به زحمت احتیاجات‌شان را برآورده می‌کند، اما آنها انتخاب دیگری ندارند: این جایگاه آنها در میان جامعه هندی‌هاست.آنها دختربچه شش‌ساله‌ای به نام لالیتا دارند. عرف ایجاب می‌کرد که اسمیتا، دخترش را در این سن‌وسال با شغل آینده‌اش که در اصل شغل خودش است، آشنا کند؛ در عین ‌حال، اسمیتا افکار دیگری برای دخترش درسر می‌پروراند.

داستان دوم، ما را به پالرم در سیسیل می‌برد. جولیا بیست سال دارد و تصمیم گرفته دبیرستان را ترک کرده و نزد پدرش کار کند. جولیا، کوچک‌ترین فرزند بین سه خواهر و برادر است، و تنها فرزندی است که می‌خواهد شعله آتلیه خانوادگی لانفردی را روشن نگه دارد. جولیا همچنین در آیین‌های سنتی شرکت می‌کند: «کاسکاتورا، آیینی سیسیلی اجدادی که عبارت است از نگه‌داشتن موهایی که می‌ریزد یا کوتاه می‌کنند، برای ساختن کلاه‌گیس.» پدر جولیا که اکنون قربانی تصادف با اسکوتر شده، جولیا را در اداره آتلیه با چند کارگری که در آتلیه مشغول به کارند، تنها می‌گذارد. جولیای درمانده از غم، حقیقتی را که پدرش مخفی کرده بود، کشف می‌کند. و سر‌انجام در سومین داستان، سارا، وکیل برجسته در مونترال کانادا را دنبال می‌کنیم. سارا زندگی‌اش را ماهرانه اداره می‌کند: در شرکتی معتبر شراکت دارد، در محله‌ای مرفه‌نشین سکونت دارد و صاحب سه فرزند است که آنها را به تنهایی و با کمک «رن»، که در خانه سارا نقش پرستار بچه را ایفا می‌کند بزرگ می‌کند. او یک تلاشگر واقعی دارای شهرت و خوش‌آوازه است و افتخار می‌کند که زندگی خصوصی‌اش را از زندگی حرفه‌ای جدا کرده است.با وجود این، سایه‌ای بر این تابلو می‌افتد: «گناه، شریک قدیمی ساراست، شریکی که همه‌جا بدون دعوت پیروز است.» سارا به‌عنوان یک زن شاغل، زمان اندکی را به فرزندانش اختصاص می‌دهد، چیزی که از درون او را می‌خورد؛ به‌علاوه، خبری زندگی‌اش را متحول می‌کند.

لتیسیا کلومبانی چهره زنانی را ارائه می‌دهد که در دنیای معاصر و در جوامع مختلف زندگی می‌کنند، بی‌اینکه در ظاهر وجه مشترکی با هم داشته باشند. داستان به فصل‌های کوتاهی تقسیم می‌شود که هر فصل، سرگذشت سه شخصیت اصلی را روایت می‌کند.این میزانسن تاثیرگذار است و خواننده‌ای را که می‌خواهد در پایان بازی اطلاعات بیشتری کسب کند، جذب خود می‌کند.به‌علاوه، سبک نوشتار، نوشتن در خدمت داستان است و با ریتم زندگی شخصیت‌ها مطابقت دارد.برای مثال در داستان جولیا، جمله‌ها برای همراهی با آرامش زندگی جولیا، طولانی‌اند، درحالی‌که در داستان سارا، جمله‌ها به مراتب کوتاه‌ترند و برای نشان‌دادن زمان فشرده زندگی سارا، ریتمی شتابزده به خود می‌گیرند. نویسنده، قهرمانان داستان را در مقابل انتخاب‌های دشوار قرار می‌دهد و آنها را غرقه در شک‌های غیرقابل تحمل می‌کند. خواننده، جز همدردی با سرنوشت قهرمانانی که در لبه تیغ قرار گرفته‌اند، راهی ندارد، و اینکه بدون رهاکردن کتاب، منتظر نتیجه باشد.به بیانی دیگر، این رمان، قصیده‌ای برای قدرت است که می‌توان در آن شاهد این بود که زنی با سرنوشتی ناعادلانه مواجه می‌شود؛ چیزی که ما را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. سه قهرمان داستان تصمیم می‌گیرند که مبارزه کنند و سرنوشت خویش را در دست بگیرند، حتی اگر این مبارزه به قیمت از دست‌دادن چیزهایی باشد که به آن وابسته‌اند. لتیسیا کلومبانی که از کودکی عهده‌دار نقش های مهم زنانه، به‌ویژه در سینما بوده، این سه سرنوشت را در زمان‌های به‌خصوصی درهم‌می‌آمیزد. آنطور که خودش می‌گوید: «کارهایم را تقدیم به کسانی می‌کنم که عاشقند، کسانی که مولدند، امیدوارند، کسانی که هزاران‌بار سقوط می‌کنند، اما برمی‌خیزند، کسانی که کمرشان خم می‌شود اما تسلیم نمی‌شوند.»

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

پیش از بوکر او هرگز نتوانسته بود صرفا از طریق داستان‌هایش مخارج زندگیش را تامین کند... تنها در بریتانیا ۸۰۰ هزار نسخه فروخته... برنده شدن در این جایزه به یک نوع «تاج‌گذاری» تبدیل شده است... هر سال مجموعه جدیدی از داوران انتخاب می‌شوند... برخی از ناشران نیز رزومه داوران را موشکافی می‌کنند و آثار پیشنهادی را مطابق سلیقه آنها ارائه می‌دهند... برنده شدن بسیاری را تبدیل به نویسندگانی مضطرب می‌کند ...
حکومتی که بنیادش بر تمایز و تبعیض میان شهروندان شکل گرفته است به همان همبستگی اجتماعی نیم‌بند هم لطمات فراوانی وارد می‌کند... «دولت صالحان» همان ارز زبان‌بسته را به نورچشمی‌ها، یا صالحان رده پایین‌تر، اهدا می‌کند... مشکل ایران حتی مقامات فاسد و اصولا فساد نیست. فساد خود نتیجه حکمرانی فشل، نبود آزادی و اقتصاد دولتی است... به فکر کارگران و پابرهنگان و کوخ‌نشینانید؟‌ سلمنا! تورم را مهار کنید که دمار از روزگار همان طبقه درآورده است، وگرنه کاخ‌نشینان که کیف‌شان با تورم کوک می‌شود ...
عشقش او را ترک کرده؛ پدرش دوست ندارد او را ببیند و خودش هم از خودش بیزار است... نسلی که نمی‌تواند بی‌خیال آرمان‌زدگی و شعار باشد... نسلی معلق بین زمین ‌و هوا... دوست دارند قربانی باشند... گذشته‌ای ساخته‌اند برای خودشان از تحقیرها، نبودن‌ها و نداشتن‌ها... سعی کرده زهر و زشتی صحنه‌های اروتیک را بگیرد و به جایش تصاویر طبیعی و بکر از انسان امروز و عشق رقم بزند... ...
دو زن و یک مرد همدیگر را، پس از مرگ، در دوزخ می‌یابند... همجنس‌بازی است که دوستش را به نومیدی کشانده و او خودکشی کرده است... مبارز صلح‌طلبی است که به مسلکِ خود خیانت کرده است... بچه‌ای را که از فاسقش پیدا کرده در آب افکنده و باعث خودکشی فاسقش شده... دژخیم در واقع «هریک از ما برای آن دو نفرِ دیگر است»... دلبری می‌کند اما همدمی این دو هم دوام نمی‌آورد... در باز می‌شود، ولی هیچ‌کدام از آنها توانایی ترک اتاق را ندارد ...
«سم‌پاشی انسان‌ها» برای نجات از آفت‌های ایدئولوژیک اجتناب‌ناپذیر است... مانع ابراز مخالفتِ مخالفین آنها هم نمی‌شویم... در سکانس بعد معلوم می‌شود که منظور از «ابراز مخالفت»، چماق‌کشی‌ و منظور از عناصر سالم و «پادزهرها» نیز «لباس‌شخصی‌ها»ی خودسر!... وقتی قدرت در یک حکومت، مقدس و الهی جلوه داده شد؛ صاحبان قدرت، نمایندگان خدا و مجری اوامر اویند و لذا اصولا دیگر امکانی! برای «سوءاستفاده» باقی نمی‌ماند ...