فتح‌الله مجتبایی که امروز نودودومین سالروز تولدش را پشت سر می‌گذارد، همچنان با همان پشتکار و با همان ذکاوت مشغول انجام کار و پژوهش است،‌ با او درباره حال وهوای این روزهایش صحبت کرده‌ایم.

فتح‌الله مجتبایی در گفت‌وگو ایبنا، از نگارش کتاب جدید خود خبر داد و گفت: در حال حاضر مشغول کار و تحقیق درباره روابط ایران و هند و تاثیر ملامتیه شیوایی هند بر ملامتیه خراسان هستم. البته حدود سه سال است که کار روی این موضوع را شروع کرده‌ام و تا الان مقدار زیادی کار را پیش برده‌ام.
 
او ادامه داد: نتیجه این تحقیق قرار است در سه قسمت ارائه شود. قسمت اول آن آماده شده و آن را به‌صورت سخنرانی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی ایراد کرده‌ام. قسمت دوم آن را دارم می‌نویسم و قسمت سوم آن هم یک منطق‌الطیر تبتی بودایی است، که جزو همین کار است و ترجمه آن را تمام کرد‌ه‌ام.
  
مجتبایی درباره منابع مورد استفاده خود در تحقیق تاثیر ملامتیه شیوایی هند بر ملامتیه خراسان، اظهار کرد: منابع فارسی که در این زمینه خیلی کم است یا اصلا چیزی ندارد، بنابراین منابعم در این تحقیق بیشتر منابع سانسکریت، پالی، انگلیسی و فرانسه است.
 
عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و بنیاد دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، درباره نحوه حضور خود در این دو نهاد عنوان کرد: هفته‌ای یک روز به مرکز دایره‌المعارف می‌روم و آنجا هستم تا اگر کسی مشکلی یا سوالی دارد، یا منبع یا ماخذی بخواهد، کمک می‌کنم. عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی هم هستم و ماهی یک بار هم در آنجا جلسه‌ای داریم، که شرکت می‌کنم.
 
مجتبایی که اصالت او به فراهان اراک برمی‌گردد، در ادامه درباره چگونگی شکل‌گیری «جایزه فتح‌الله مجتبایی» گفت: مادر من پولی برای کمک به دانشجویانی که از فراهان و اراک و آن طرف‌ها به تهران می‌آیند و خانه و جایی برای ماندن ندارند، گذاشته بود. بعد از فوت مادرم این پول همین‌طور بدون استفاده مانده بود و نمی‌دانستیم با آن چه‌کار کنیم. با شهر کتاب صحبت کردیم و بنا شد بهره این پول را به عنوان یک جایزه به بهترین رساله‌های دکتری ادبیات و ادیان اختصاص دهیم؛ که نخستین دوره آن سال 90 برگزار شد، تا الان هشت دوره را پشت سر گذاشته و امسال نهمین دوره آن در حال برگزاری است.
 
وی درباره اینکه جایزه فتح‌الله مجتبایی چقدر تاثیر داشته، عنوان کرد: به نظر من این جایزه تاثیر زیادی داشته، چون سال اولی که ما این جایزه را برگزار کردیم، 4 تا رساله بیشتر نبود، اما برای دوره امسال، 40 رساله داشتیم. این افزایش رساله‌ها نشان می‌دهد که از این جایزه استقبال شده است.  
 
مجتبایی درادامه درباره کیفیت آثار رساله‌های ارسالی به این جایزه گفت: هم دانشجویان دکتری، هم استادان راهنماهای آن‌ها زحمت می‌کشند و چیز با کیفیتی تحویل می‌دهند، یعنی امیدوارکننده است. البته ما هم رساله‌های برگزیده‌ هر دوره را منتشر می‌کنیم که تشویقی برای دوستان باشد. انتشارات هرمس متعهد است که این آثار را منتشر کند و تا به حال حدود 4 اثر از آن‌ها منتشر شده است.
 
وی در ادامه همه جوایز ادبی را کار مثبی خواند و گفت: همه این جایزه‌های ادبی نتایج مثبتی دارد و تشویق می‌کند که افراد سعی کنند کار بهتر و با کیفیت‌تری ارائه دهند.

فتح‌الله مجتبایی، متولد 18 آذرماه ۱۳۰۶ در تهران، نویسنده، مترجم و عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی است. از فتح‌الله مجتبایی تاکنون بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب، مقاله و شعر و نقد کتاب به صورت تألیف، ترجمه و تصحیح به زبان‌های فارسی و انگلیسی در ایران و خارج از ایران منتشر شده‌ است.

از آثار او می‌توان به ترجمه و مقدمه «چیترا و گزیده اشعار» از رابیندرانات تاگور، ترجمه با مقدمه در شرح احوال و سبک شعر «گزیده اشعار رابرت فراست» و ... اشاره کرد.

................ هر روز با کتاب ...............

بی‌فایده است!/ باد قرن‌هاست/ در کوچه‌ها/ خیابان‌ها/ می‌چرخد/ زوزه می‌کشد/ و رمه‌های شادی را می‌درد./ می‌چرخم بر این خاک/ و هرچه خون ماسیده بر تاریخ را/ با اشک‌هایم می‌شویم/ پاک نمی‌شود... مانی، وزن و قافیه تنها اصولی بودند که شعر به وسیلهء آنها تعریف می‌شد؛ اما امروزه، توجه به فرم ذهنی، قدرت تخیل، توجه به موسیقی درونی کلمات و عمق نگاه شاعر به جهان و پدیده‌های آن، ورای نظام موسیقایی، لازمه‌های شعری فاخرند ...
صدای من یک خیشِ کج بود، معوج، که به درون خاک فرومی‌رفت فقط تا آن را عقیم، ویران، و نابود کند... هرگاه پدرم با مشکلی در زمین روبه‌رو می‌شد، روی زمین دراز می‌کشید و گوشش را به آنچه در عمق خاک بود می‌سپرد... مثل پزشکی که به ضربان قلب گوش می‌دهد... دو خواهر در دل سرزمین‌های دورافتاده باهیا، آنها دنیایی از قحطی و استثمار، قدرت و خشونت‌های وحشتناک را تجربه می‌کنند ...
احمد کسروی به‌عنوان روشنفکری مدافع مشروطه و منتقد سرسخت باورهای سنتی ازجمله مخالفان رمان و نشر و ترجمه آن در ایران بود. او رمان را باعث انحطاط اخلاقی و اعتیاد جامعه به سرگرمی و مایه سوق به آزادی‌های مذموم می‌پنداشت... فاطمه سیاح در همان زمان در یادداشتی با عنوان «کیفیت رمان» به نقد او پرداخت: ... آثار کسانی چون چارلز دیکنز، ویکتور هوگو و آناتول فرانس از ارزش‌های والای اخلاقی دفاع می‌کنند و در بروز اصلاحات اجتماعی نیز موثر بوده‌اند ...
داستان در زاگرب آغاز می‌شود؛ جایی که وکیل قهرمان داستان، در یک مهمانی شام که در خانه یک سرمایه‌دار برجسته و بانفوذ، یعنی «مدیرکل»، برگزار شده است... مدیرکل از کشتن چهار مرد که به زمینش تجاوز کرده بودند، صحبت می‌کند... دیگر مهمانان سکوت می‌کنند، اما وکیل که دیگر قادر به تحمل بی‌اخلاقی و جنایت نیست، این اقدام را «جنایت» و «جنون اخلاقی» می‌نامد؛ مدیرکل که از این انتقاد خشمگین شده، تهدید می‌کند که وکیل باید مانند همان چهار مرد «مثل یک سگ» کشته شود ...
معلمی بازنشسته که سال‌های‌سال از مرگ همسرش جانکارلو می‌گذرد. او در غیاب دو فرزندش، ماسیمیلیانو و جولیا، روزگارش را به تنهایی می‌گذراند... این روزگار خاکستری و ملا‌ل‌آور اما با تلألو نور یک الماس در هم شکسته می‌شود، الماسی که آنسلما آن را در میان زباله‌ها پیدا می‌کند؛ یک طوطی از نژاد آمازون... نامی که آنسلما بر طوطی خود می‌گذارد، نام بهترین دوست و همرازش در دوران معلمی است. دوستی درگذشته که خاطره‌اش نه محو می‌شود، نه با چیزی جایگزین... ...