احیاء علوم الدین. کتابی جامع در معارف اسلامی و عرفانی به عربی، اثر امام محمد غزالی طوسی نیشابوری(450-505) عالم و متفکر بزرگ اسلامی. این کتاب شامل چهار بخش (ربع) است: ربع عبادات، ربع عادات، ربع مهلکات، ربع منجیات.

ربع عبادات درباره آداب و دقایق سنن و اسرار معانی عبادات است که عالم عامل را از دانستن آن گریزی نیست. این ربع خود از ده کتاب تشکیل شده است که نخستین آن «کتاب العلم» است. به قول مؤلف، سبب آغاز کردن کتاب با این مبحث، آن است که علم «مهم‌ترین هدف برای امور کشفی است که با آموختن آن بنا به فرموده رسول اکرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم)، خداوند متعال بندگی (عبادت) می‌شود» دیگر کتاب‌های ربع نخست به این شرحند: قوائد العقاید، اسرار طهارت، اسرار نماز، اسرار زکات، اسرار روزه، اسرار حج، آداب تلاوت قرآن، اذکار و دعاها، ترتیب اوراد در اوقات.

ربع عادات درباره اسرار معاملات، دقایق سنت‌ها و پرهیزهای نهان در مجاری آن است که متدین از آن بی‌نیاز نیست. این ربع نیز شامل ده کتاب به شرح زیر است:  آداب خوردن، آداب ازدواج، احکام کسب، حلال و حرام، آداب صحبت و معاشرت با اصناف خلق، گوشه‌گیری، آداب سفر، سماع و وجد، امر به معروف و نهی از منکر، آداب معیشت و اخلاق نبوت. ربع مهلکات درباره صفات ناپسندی است که برای زدودن و پاک کردن نفس و دل  از آن‌ها، آیات قرانی  نازل شده است. غزالی حد و حقیقت هر یک از این خلقیات و اسباب پدید آمدن آنها را شرح داده و آفات آنها و نشانه‌هایی را که بدان شناخته می‌شوند و روش‌های درمانی آنها را یاد آور شده است. این ربع نیز شامل ده کتاب به شرح زیر است: شرح شگفتی‌های دل، ریاضت نفس، آفات دو شهوت شکم و فرج، آفات زبان، آفات غضب، حقد و حسد، ذم دنیا، نکوهش مال و بخل، ذم جاه و ریا، نکوهش کبر و عجب و غرور.

ربع منجیات درباره صفات پسندیده‌ای است که موجب تقرب به خداوند می‌شوند. غزالی، علاوه بر بیان حد و حقیقت هر صفت، اسباب و نشانه‌ها و فضیلت آن را نیز یاد آور شده است. مقصود غزالی از تالیف احیاء علوم الدین، چنان که خود در مقدمه یادآور شده، دو چیز بوده است: اول ـ رعایت تربیتی که در ارائه مطالب اختیار شده برای تحقیق و تفهیم؛ دوم ـ روح دمیدن در علم فقه.

غزالی در نگارش این اثر، دو کتاب "رساله قشیریه" و "قوت القلوب" ابوطالب مکی تاثیر پذیرفته است. احیاء علوم‌‌الدین از گران‌قدرترین کتاب‌های اسلامی در شناخت حلال و حرام است که ظاهر و باطن احکام را به هم آمیخته و مشتمل است بر شریعت و طریقت و حقیقت. در طرح مطالب هر کتاب، غزالی ابتدا به آیات و احادیث و اخبار و آثار  استشهاد می‌کند؛ سپس، با پروردن معانی آنها به بیان و زبانی ساده و روشن، به شرح و بسط و ارائه آرای خود می‌پردازد.

برخی احیاء را نقد کرده‌اند و مناقشه‌های بسیاری درباره آن صورت گرفته است. از جمله کسانی که سخت بر غزالی و کتابش خرده گرفته‌اند، می‌توان ابن جوزی و ابن صلاح و مارزی را نام برد. گذشته از نقد برخی مباحث عقلی و کلامی احیاء در باب اعتقادات، بیشترین اشکالی که بر این کتاب وارد شده وجود احادیث ضعیف در آن است. در حقیقت غزالی چندان درایتی در علم حدیث نداشته و از شیخی حدیث نشینده است. دیگر اینکه غزالی، به دلیل گرایش شدید به تصوف و حسن ظن فراوان به مشایخ صوفیه، گاه گفتار آنان را، بدون تحقیق و بررسی و اغلب به عین عبارات نقل کرده است.

احیاء علوم الدین چندین بار تلخیص و به بعضی زبان‌ها از جمله فارسی ترجمه و بارها به چاپ رسیده است. بهترین چاپ آن تصحیح زین الدین عراقی است همراه با تخریج آیات قرآنی به ضمیمه "تعریف الاحیاء بفضائل الحیاء"، اثر علامه عبدالقادر بن شیخ بن عبدالله العیدروس؛ همچنین "الاملاء عن اشکالات  الاحیاء"، اثر شخص امام غزالی، که ردی است بر اعتراضات بعضی از معاصران، و "عوارف المعارف" سهروردی، که در 1406 به جاپ رسیده است از دیگر نسخه‌های تصحیحی این کناب به شمار می‌روند.  

مسعود انصاری خوشابر. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش 

جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...
انسان را به نظاره‌ی شاعرانه‌ی اشیا در درونی‌ترین زندگی آنها می‌برد... اراده‌ی خدا را جانشین اراده‌ی خویش می‌کند، و به همین سبب، استقلال مطلق در برابر خلق و وارستگی در برابر اشیا پیدا می‌کند؛ دیگر خلق و اشیا را برای خودشان دوست می‌دارد؛ همان‌گونه که خدا آنها را دوست می‌دارد... انسان به عنوان آفریده‌ی عشق مرکز آزادی است و مغرورانه در برابر خدا و سراسر جهان هستی می‌ایستد. عمق درون او را تنها خدا می‌تواند بخواند! ...
گراس برای تک‌تک سال‌های یک قرن، داستانی به وجود آورده است... از اتفاقات بزرگ و گاه رویدادهای به نظر بی‌اهمیت تا تحولات فنی و اکتشافات علم و تکنولوژی، خودبزرگ‌بینی انسان‌ها، شکنجه و کشتار و در نهایت، شروع‌های دوباره... طوری به جنگ جهانی نگاه می‌کنند که انگار دارند درباره یک بازی فوتبال حرف می‌زنند...دلسردی چپ‌ها از تئودور آدورنو، تیراندازی به رودی دوچکه، محرک جنبش دانشجویی آلمان، ملاقات پل سلان و مارتین هایدگر ...
اکنون می‌توانند در زندگی زمینی خود تأمل کنند، گناهان و خطاهای خود را خود داوری کنند... نخست غرور است و حسد و خشم؛ در پی آنها تنبلی، خست، شکم‌پرستی و شهوت‌رانی... خدا دل‌هایی را که میان خود برادرند برکت می‌دهد. این راز ارواح است که زندگی آنها عین زندگی خداست... رفیق نوش‌خواری‌ها و سرگردانی‌های خود را ملاقات می‌کند. هردو، خوشحال از بازیافتن یکدیگر، از گذشته‌ی مشترک خود یاد می‌کنند ...