احیاء علوم الدین. کتابی جامع در معارف اسلامی و عرفانی به عربی، اثر امام محمد غزالی طوسی نیشابوری(450-505) عالم و متفکر بزرگ اسلامی. این کتاب شامل چهار بخش (ربع) است: ربع عبادات، ربع عادات، ربع مهلکات، ربع منجیات.

ربع عبادات درباره آداب و دقایق سنن و اسرار معانی عبادات است که عالم عامل را از دانستن آن گریزی نیست. این ربع خود از ده کتاب تشکیل شده است که نخستین آن «کتاب العلم» است. به قول مؤلف، سبب آغاز کردن کتاب با این مبحث، آن است که علم «مهم‌ترین هدف برای امور کشفی است که با آموختن آن بنا به فرموده رسول اکرم (صلی‌الله علیه و آله و سلم)، خداوند متعال بندگی (عبادت) می‌شود» دیگر کتاب‌های ربع نخست به این شرحند: قوائد العقاید، اسرار طهارت، اسرار نماز، اسرار زکات، اسرار روزه، اسرار حج، آداب تلاوت قرآن، اذکار و دعاها، ترتیب اوراد در اوقات.

ربع عادات درباره اسرار معاملات، دقایق سنت‌ها و پرهیزهای نهان در مجاری آن است که متدین از آن بی‌نیاز نیست. این ربع نیز شامل ده کتاب به شرح زیر است:  آداب خوردن، آداب ازدواج، احکام کسب، حلال و حرام، آداب صحبت و معاشرت با اصناف خلق، گوشه‌گیری، آداب سفر، سماع و وجد، امر به معروف و نهی از منکر، آداب معیشت و اخلاق نبوت. ربع مهلکات درباره صفات ناپسندی است که برای زدودن و پاک کردن نفس و دل  از آن‌ها، آیات قرانی  نازل شده است. غزالی حد و حقیقت هر یک از این خلقیات و اسباب پدید آمدن آنها را شرح داده و آفات آنها و نشانه‌هایی را که بدان شناخته می‌شوند و روش‌های درمانی آنها را یاد آور شده است. این ربع نیز شامل ده کتاب به شرح زیر است: شرح شگفتی‌های دل، ریاضت نفس، آفات دو شهوت شکم و فرج، آفات زبان، آفات غضب، حقد و حسد، ذم دنیا، نکوهش مال و بخل، ذم جاه و ریا، نکوهش کبر و عجب و غرور.

ربع منجیات درباره صفات پسندیده‌ای است که موجب تقرب به خداوند می‌شوند. غزالی، علاوه بر بیان حد و حقیقت هر صفت، اسباب و نشانه‌ها و فضیلت آن را نیز یاد آور شده است. مقصود غزالی از تالیف احیاء علوم الدین، چنان که خود در مقدمه یادآور شده، دو چیز بوده است: اول ـ رعایت تربیتی که در ارائه مطالب اختیار شده برای تحقیق و تفهیم؛ دوم ـ روح دمیدن در علم فقه.

غزالی در نگارش این اثر، دو کتاب "رساله قشیریه" و "قوت القلوب" ابوطالب مکی تاثیر پذیرفته است. احیاء علوم‌‌الدین از گران‌قدرترین کتاب‌های اسلامی در شناخت حلال و حرام است که ظاهر و باطن احکام را به هم آمیخته و مشتمل است بر شریعت و طریقت و حقیقت. در طرح مطالب هر کتاب، غزالی ابتدا به آیات و احادیث و اخبار و آثار  استشهاد می‌کند؛ سپس، با پروردن معانی آنها به بیان و زبانی ساده و روشن، به شرح و بسط و ارائه آرای خود می‌پردازد.

برخی احیاء را نقد کرده‌اند و مناقشه‌های بسیاری درباره آن صورت گرفته است. از جمله کسانی که سخت بر غزالی و کتابش خرده گرفته‌اند، می‌توان ابن جوزی و ابن صلاح و مارزی را نام برد. گذشته از نقد برخی مباحث عقلی و کلامی احیاء در باب اعتقادات، بیشترین اشکالی که بر این کتاب وارد شده وجود احادیث ضعیف در آن است. در حقیقت غزالی چندان درایتی در علم حدیث نداشته و از شیخی حدیث نشینده است. دیگر اینکه غزالی، به دلیل گرایش شدید به تصوف و حسن ظن فراوان به مشایخ صوفیه، گاه گفتار آنان را، بدون تحقیق و بررسی و اغلب به عین عبارات نقل کرده است.

احیاء علوم الدین چندین بار تلخیص و به بعضی زبان‌ها از جمله فارسی ترجمه و بارها به چاپ رسیده است. بهترین چاپ آن تصحیح زین الدین عراقی است همراه با تخریج آیات قرآنی به ضمیمه "تعریف الاحیاء بفضائل الحیاء"، اثر علامه عبدالقادر بن شیخ بن عبدالله العیدروس؛ همچنین "الاملاء عن اشکالات  الاحیاء"، اثر شخص امام غزالی، که ردی است بر اعتراضات بعضی از معاصران، و "عوارف المعارف" سهروردی، که در 1406 به جاپ رسیده است از دیگر نسخه‌های تصحیحی این کناب به شمار می‌روند.  

مسعود انصاری خوشابر. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش 

در نیمه‌های دوره قاجار اقتصاد کشور با اقتصاد جهانی پیوند یافت و بخش کشاورزی و جامعه روستایی با توجه به این شرایط در معرض تغییر قرار گرفت... تا پیش از اصلاحات ارضی شکل غالب کار در کشور نه کار مزدی که کار رعیتی بود... هیچ برنامه ملی برای ثبت بیکاری و برقراری بیمه‌های بیکاری وجود ندارد... سیاست‌های دولت برای اسکان مهاجران بیکار با شکست مواجه شده... گفتارهای همدلانه انقلابیون موجب شد این گروه‌ها با انقلابیون همراه شوند ...
پزشک اقامتگاه کنار چشمه‌های آب معدنی است که جدیداً افتتاح شده است و برادرش، شهردار آن منطقه... ناگهان کشف می‌کند که آب‌ها، به دلیل زه‌کشی نامناسب، آلوده است... ماجرا را اگرچه بر ضد منافعش برملا می‌کند... با زنش جر و بحث دارد، ولی هنگامی که سیاست‌بازان و روزنامه و مالکان و در پی آنها، جمعیت بر ضد او متحد می‌شوند، زنش جانب مدعای او را می‌گیرد... برای باج‌خواهی از او سرانجام او را متقاعد می‌کند که دشمنان احاطه‌اش کرده‌ بودند! ...
درباره کانون نویسندگان... قرار می‌شود نامه‌ای تنظیم شود علیه سانسور... اما موفق نمی‌شوند امضاهای لازم را جمع کنند... اعضایش به‌لحاظ سرمایه فرهنگی سطح خیلی بالایی داشتند... مجبوری مدام درون خودت را تسویه کنی. مدام انشعاب داشته باشی. عده‌ای هستند که مدام از جلسات قهر می‌کنند... بعد از مرگ جلال دچار تشتت می‌شوند... در عین داشتن این آزادی اجتماعی، تناقض‌ها بیرون می‌زند. این اشکالی ندارد؛ اشکال در عدم توانایی و بلوغ برای حل آن است. ...
ما نگاهی آرمان‌گرایانه به سیاست داریم و فکر می‌کنیم سیاست باید عاری از قدرت‌طلبی و دروغ باشد، درحالی‌که واقعیت سیاست و ریشه و اصل و جوهره سیاست، رقابت برای کسب قدرت است و کسب قدرت می‌تواند خشونت‌بار باشد...جامعه مدرن برای اینکه اجازه ندهد اخلاق کاملا از بین برود نهاد‌های مدنی مانند نهاد‌های نظارتی و سوت‌زنی و رسانه درست کرده است تا سیاستمداران احتیاط کنند... باید از تجارب دیگران یاد بگیریم که آنها چطور مساله خود را حل کرده‌اند... ما ملتی استثنایی نیستیم ...
درس‌های وی در فاصله‌ی سال‌های 1821 تا 1831... دین، به عنوان صعود به سوی حقیقت، قلمروی است که در آن روح خود را از امور حسی و متناهی رها می‌سازد... نخستین مرحله‌ی مفهوم دین، اندیشه در کلیت صوری آن است... فرد احساس می‌کند که بهره‌ای از مطلق را در خود دارد... آیین مذهبی همان فرایند ابدی است که در آن فرد با ذات خود وحدت پیدا می‌کند... مسیحیت دینی کامل و مطلق و آگاهی از روح است، آگاهی از خداست ...