کتاب «کژراهه؛ خاطراتی از حزب توده» نوشته احسان طبری توسط انتشارات امیرکبیر به چاپ هفتم رسید.

کژراهه؛ خاطراتی از حزب توده  احسان طبری

به گزارش کتاب نیوز به نقل از مهر، چاپ اول این‌کتاب سال ۱۳۶۶ توسط انتشارات امیرکبیر عرضه شده بود.

احسان طبری مولف این‌کتاب نویسنده و نظریه‌پرداز مارکسیست ایرانی، متولد سال ۱۲۹۵ و درگذشته به‌سال ۱۳۶۸ است. او عضو کمیته مرکزی حزب توده بود و درباره «کژراهه» می‌گوید، این‌نوشتار تاریخ نیست بلکه ضدتاریخ است. به این‌معنی که داستان فاجعه‌آمیز کسانی است که علی‌رغم سیر طبیعی تاریخ و انقلاب، راه انحرافی را پیمودند. به همین‌دلیل وقایعی که در کتاب پیش‌رو روایت می‌شوند، ضدتاریخ و ضد خاطره هستند و به تعبیر طبری، اعاده یاد آن‌ها، احساسات رنج‌آوری را بیدار می‌کنند.

طبری می‌گوید کسانی در این‌ضدخاطره به‌خاطر پندارهای خود نابود شدند که درخور نام ضدحماسه‌اند نه حماسه. او که در این‌کتاب علاوه بر خاطرات خود، تاریخ حزب توده را نیز روایت کرده، می‌گوید کتابش، تاریخی است سراپا واژون. واژونه‌بودن این‌تاریخ هم، نتیجه واژونه بودن تمدن و فرهنگ معاصر، از کاپیتالیستی گرفته تا سوسیالیستی است.

مولف «کژراهه» در خاطرات خود ضمن ارزیابی انتقادی حوادث و وقایع مشخص و روزمره، فراز و نشیب‌های حزب توده و زندگی رهبری آن در ایران و خارج از کشور، عملکردها و سیاست‌های حزب در داخل کشور و نقش اتحاد جماهیر شوروی را که به نوعی با حزب توده مرتبط‌اند بررسی کرده است.

«کژراهه» ۳۰ فصل دارد که به‌ترتیب عبارت‌اند از: «ادوار زندگی حزب توده»، «پیدایش حزب توده»، «شورای متحد و حزب توده»، «ابرقدرت‌ها و ایران»، «کار در مازندران»، «جریان نفت شمال»، «جریان آذربایجان و کردستان»، «حزب توده و کابینه قوام»، «انشعاب خلیل ملکی»، «واقعه تیراندازی به شاه»، «خروج از کشور»، «شوروی؛ آن‌گونه که من دیدم»، «سه چهره سیاست‌ساز شوروی»، «درباره خروشچف»، «لئونید ایلیچ برژنف»، «وضع رهبری و تشکیلات حزب توده در دوران…»، «پلنوم چهارم: انتقاد از گذشته»، «به‌طرف انفجار تضادها»، «وحدت فرقه دمکرات آذربایجان و حزب توده»، «وضع توده‌ای‌ها در خارج»، «داستان دفاعیه خسرو روزبه»، «ماجرای یزدی‌ها و تشکیل بورو»، «انشعاب مائوئیست‌ها»، «حزب توده و مناسبات بین‌المللی»، «درباره اختلاف شوروی و چین»، «داستان شهریاری و عزل رادمنش»، «وضع رهبری حزب توده در آستانه انقلاب اسلامی»، «برخی مختصات اخلاقی رهبران عمده حزب توده»، «مجملی درباره چهار سال کار در ایران و نتایج آن» و «نتیجه‌گیری».

پیش از این‌فصول و بدنه اصلی کتاب هم این‌مطالب مقدماتی درج شده‌اند: داستانی در چند سطر، درآمد، جریان‌شناسی چپ در ایران، پیشگفتار، نخستین گام‌های مارکسیسم در ایران.

در قسمتی از این‌کتاب می‌خوانیم:

رهبری حزب توده نتوانسته است این دو خط را از هم تشخیص دهد. حزب توده که در اثر فضای باز (بعد از روی کارآمدن مصدق و ریاست مجلس آیت‌الله کاشانی) به امکاناتی برای بسط فعالیت خود دست یافته بود، به قدرت نسبتاً قابل ملاحظه‌ای بدل شد. این‌مسئله به‌جای آنکه حزب توده را آگاه سازد و از نیروی خود با حس مسئولیت استفاده کند، او را مغرور ساخت و خود را مهم‌ترین نیروی عاقل و مهم‌ترین رهبر مردم تلقی کرد و با دست زدن به ماجراجویی‌های گوناگون، آلت دست امپریالیسم شد و به نام دفاع از شوروی، در انداختن ایران به دامن غرب سهیم شد.

چنان‌که متذکر شدیم، «خودپسندی کمونیستی»، انگیزه آن شد که مارکسیست‌ها و در مورد مشخص رهبری حزب توده، خواه در داخل ایران و در مقابله با وقایع، و خواه در خارج، پدیده‌ای به نام اسلام را مورد توجه قرار ندهند و نقش موثر آن را در میان توده‌ها و در سازماندهی و تشکل حوادث نبینند. در اثر این خودپسندی، که پرده‌ای در برابر دیدگانش کشیده بود، آنان در شروع جریان نفت، غیر از خود و منافع محتمله شوروی، در این جریان هیچ چیز دیگری را ندیدند و شعار رسوای ملی‌کردن صنایع نفت جنوب را در مقابل ملی‌کردن صنایع نفت در ایران قرار دادند.

چاپ هفتم این‌کتاب با ۴۱۰ صفحه، شمارگان ۳۰۰ نسخه و قیمت ۱۷۰ هزار تومان عرضه شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

تجربه‌نگاری نخست‌وزیر کشوری کوچک با جمعیت ۴ میلیون نفری که اکنون یک شرکت مشاوره‌ی بین‌المللی را اداره می‌کند... در دوران او شاخص سهولت کسب و کار از رتبه ١١٢ (در ٢٠٠۶) به ٨ (در ٢٠١۴) رسید... برای به دست آوردن شغلی مانند افسر پلیس که ماهانه ٢٠ دلار درآمد داشت باید ٢٠٠٠ دلار رشوه می‌دادید... تقریبا ٨٠درصد گرجستانی‌ها گفته بودند که رشوه، بخش اصلی زندگی‌شان است... نباید شرکت‌های دولتی به عنوان سرمایه‌گذار یک شرکت دولتی انتخاب شوند: خصولتی سازی! ...
هنرمندی خوش‌تیپ به‌نام جد مارتین به موفقیت‌های حرفه‌ای غیرمعمولی دست می‌یابد. عشقِ اُلگا، روزنامه‌نگاری روسی را به دست می‌آورد که «کاملا با تصویر زیبایی اسلاوی که به‌دست آژانس‌های مدلینگ از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی رایج شده است، مطابقت دارد» و به جمع نخبگان جهانی هنر می‌پیوندد... هنرمندی ناامید است که قبلا به‌عنوان یک دانشجوی جوان معماری، کمال‌گرایی پرشور بوده است... آگاهیِ بیشتر از بدترشدنِ زندگی روزمره و چشم‌انداز آن ...
آیا مواجهه ما با مفهوم عدالت مثل مواجهه با مشروطه بوده است؟... «عدالت به مثابه انصاف» یا «عدالت به عنوان توازن و تناسب» هر دو از تعاریف عدالت هستند، اما عدالت و زمینه‌های اجتماعی از تعاریف عدالت نیستند... تولیدات فکری در حوزه سیاست و مسائل اجتماعی در دوره مشروطه قوی‌تر و بیشتر بوده یا بعد از انقلاب؟... مشروطه تبریز و گیلان و تاحدی مشهد تاحدی متفاوت بود و به سمت اندیشه‌ای که از قفقاز می‌آمد، گرایش داشت... اصرارمان بر بی‌نیازی به مشروطه و اینکه نسبتی با آن نداریم، بخشی از مشکلات است ...
وقتی با یک مستبد بی‌رحم که دشمنانش را شکنجه کرده است، صبحانه می‌خورید، شگفت‌آور است که چقدر به ندرت احساس می‌کنید روبه‌روی یک شیطان نشسته یا ایستاده‌اید. آنها اغلب جذاب هستند، شوخی می‌کنند و لبخند می‌زنند... در شرایط مناسب، هر کسی می‌تواند تبدیل به یک هیولا شود... سیستم‌های خوب رهبران بهتر را جذب می‌کنند و سیستم‌های بد رهبران فاسد را جذب می‌کنند... به جای نتیجه، روی تصمیم‌گیری‌ها تمرکز کنیم ...
دی ماهی که گذشت، عمر وبلاگ نویسی من ۲۰ سال تمام شد... مهر سال ۸۸ وبلاگم برای اولین بار فیلتر شد... دی ماه سال ۹۱ دو یا سه هفته مانده به امتحانات پایان ترم اول مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه اخراج شدم... نه عضو دسته و گروهی بودم و هستم، نه بیانیه‌ای امضا کرده بودم، نه در تجمعی بودم. تنها آزارم! وبلاگ نویسی و فعالیت مدنی با اسم خودم و نه اسم مستعار بود... به اعتبار حافظه کوتاه مدتی که جامعه‌ی ایرانی از عوارض آن در طول تاریخ رنج برده است، باید همیشه خود را در معرض مرور گذشته قرار دهیم ...