رسالت یک امپراتوری | الف


در میان مطالبی که به معرفی و در مقیاسی وسیع‌تر، به واکاوی و تحلیل امپراتوری روم پرداخته‌اند، دایرةالمعارف‌ها اطلاعاتی کلی‌تر و عامه‌فهم‌تر ارائه داده‌اند. آن‌چه اغلب در مرکز توجه این منابع قرار گرفته، بُعد گاهشمارانه‌ی این امپراتوری است؛ این‌که چه زمانی ظهور کردند، در کدام تاریخ فتوحاتی بزرگ انجام دادند، چه چهره‌هایی در دوره‌های مختلف حیات آن‌ها بر مسند نشستند و در چه دوره‌ای افول کردند.

 کریستفر کلی [Christopher Kelly] خلاصه کتاب معرفی آشنایی با امپراتوری روم» [The Roman Empire : a very short introduction]

کتاب‌های اندکی را می‌توان یافت که در کنار پرداختن به وجوه تاریخی امپراتوری روم، از منظر آسیب‌شناسانه نیز به آن پرداخته باشند و در عین‌حال قابلیت کاربرد برای طیف وسیعی از مخاطبان را داشته باشند. کریستفر کِلِی [Christopher Kelly] در کتاب «آشنایی با امپراتوری روم» [The Roman Empire : a very short introduction] کوشیده تا این سه مهم را یک‌جا برآورده سازد.

کتاب مشتمل بر هفت فصل است که از کشورگشایی‌های امپراتوری روم که بخش بزرگی از موجودیت‌اش را می‌سازد، آغاز می‌شود و تا تأثیرات این قلمروی تاریخی، جغرافیایی و سیاسی بر بازی‌های قدرت در دنیای پیشارنسانسی ادامه می‌یابد. نویسنده تلاش کرده تا از گاه‌نگاری‌ها نیز غافل نماند و در پایان کتاب ضمیمه‌ای را به آن اختصاص دهد. روالی که کتاب برای آشنایی با موضوع در پیش گرفته مبتنی بر مباحثی است که حداکثر کاربرد را برای خواننده‌ی عام داشته باشد و در این میان ایجاز را نیز رعایت کند و از به‌کاربردن واژگان تخصصی مرتبط با مسائل سیاسی و تاریخی پرهیز نماید. در عین‌حال از ارائه‌ی اطلاعات بدیهی و یا موضوعاتی که به‌طور معمول در دایره‌المعارف‌های قابل بازیابی است، اجتناب شده است.

آن‌چه لزوم دانستن درباره‌ی امپراتوری روم را توجیه می‌کند، بخش اعظمی از پیش‌گفتار و قسمت‌های ابتدایی کتاب را تشکیل می‌دهد. امپراتوری روم از آن جهت که برای قرن‌ها بر حوزه‌ی گسترده‌ای از اروپا، آسیای غربی و آفریقای شمالی سیطره داشته و ابعاد مختلف زندگی ملت‌های تحت فرمانروایی خود را تحت تأثیر قرار داده، حائز اهمیت فراوانی در مطالعات تاریخی است. این حاکمیت نه تنها بر قلمروی خود، که بر اغلب حکومت‌های هم‌عصرش نیز نفوذی بلامنازع داشته است که منجر به ساختن جهان معنایی و پارادایم‌هایی تازه در آن سرزمین‌ها شده است. گسترش یا محدودیت حوزه‌ی ادیان، فرهنگ‌ها و ملل گوناگون، با این امپراتوری بود که صورت گرفت و این فرمانروایی در اشاعه‌ی آموزه‌های مختلف ایدئولوژیک نقشی کلیدی در دنیای پس از ظهور مسیحیت ایفا نمود.

تا چهار قرن پیش از میلاد، رُم در مناسبات سیاسی دنیا وزنه‌ی چندان مهمی نبود. برای قرن‌ها، مجموعه‌ای از پیروزی‌های رومی‌ها در برابر سایر امپراتوری‌ها، آنان را در حفظ و تثبیت قلمروشان یاری رسانده بود، اما به‌طور کلی فرآیند گسترده شدنِ فرمانروایی رومیان تا پیش از ظهور امپراتوری بسیار آهسته و تدریجی بود. در این میان از روحیه‌ی سامان‌دهی دولتی رومیان نمی‌توان غافل بود و همین مسأله هم آن‌ها را در تسلط بر قلمروشان و تحکیم روابط و پیمان‌هایشان با سایر حکومت‌ها توانمند ساخته بود. تا پیش از امپراتوری، روم را نوعی از جمهوری اداره می‌کرد که متشکل از دولت‌شهرهایی بود که در مدیریت بسیاری از موضوعات سیاسی با فرمانروایی رُم وحدت رویه داشتند. امپراتوری این وحدت را استحکام و رسمیت بیش‌تری بخشید و بر حس تعلق حاکمان بخش‌های مختلف روم به یک حکومت واحد قدرتمند و منسجم افزود.

اما دوره‌ی اوج قدرت امپراتوری روم، که مرکزیت مباحث این کتاب را نیز تشکیل می‌دهد، در دو قرن پس از میلاد مسیح بوده است. دو قرنی که با کشورگشایی‌های بسیار و سرکوب و قلع و قمع مخالفان جدی این حاکمیت همراه بود. امپراتوری رسالت خود را حفظ صلح و آرامش برای رومیان به مثابه یک ملت واحد عنوان می‌کردند و به‌تدریج در جا انداختن این توجیه برای تهاجم‌های خشونت‌بارشان به ملل دیگر موفق شدند. این مسأله در فرهنگ رومی به قدری نهادینه شد که در کلام بسیاری از سخنوران‌شان جاری گشت و از کشورگشایی‌های افسارگسیخته‌ی رومیان حماسه‌هایی ماندگار در نظر ملت روم ساخت.

امپراتوری روم زمان و هزینه بسیاری صرف نمود و از تهییج عواطف مردم نیز بهره جست تا نمادهای قدرت خود را در قلمروش به تثبیت برساند. یکی از بارزترین این نمادها، قدرت جنگاوری‌اش بود که در نمایش گلادیاتورها خود را نشان می‌داد. تشویق پیگیرانه‌ و یکصدای مردم نیز بر یکپارچگی ساختار جامعه تأکید داشت. جامعه‌ای که رفتار سبعانه‌ و عاری از هرگونه شفقت حاکمیت‌اش را تأیید می‌کرد و تمام‌قد برای دفاع از آن می‌ایستاد. امپراتوری در جا انداختن مظاهری از مسیحیت که به اثبات قدرت و مشروعیت‌اش کمک می‌کرد نیز از هیچ تلاشی فروگذار نکرد. اشاره به سرکوب بسیاری از مسیحیان که همسو با حکومت روم قدم برنمی‌داشتند نیز بر این حقیقت صحه می‌گذارد.

کتاب با تشریح حوزه‌ی نفوذ امپراتوری روم، قرن‌ها پس از فروپاشی‌اش به اتمام می‌رسد. واکاوی تأثیرات این امپراتوری شگفتی هر مخاطبی را برمی‌انگیزد و ردیابی تحولاتی را که این حکومت در طی قرن‌ها رقم زده جالب توجه می‌سازد؛ تأثیری بسیار گسترده و عمیق که منبع الهام بسیاری از شعرا و نویسندگان دوره‌ی رنسانس و پس از آن بوده است. این کتاب به ما می‌آموزد که جدا از وجه عبرت‌آموز حیات امپراتوری روم برای جهانی که در آن زیست می‌کنیم، به جنبه‌های مختلف اثربخشی آن در دانش اجتماعی و فلسفی و هنری دنیای امروز نیز توجه نماییم؛ مسأله‌ای که ضرورت مطالعه‌ی متونی از این قبیل را نشان می‌دهد.

[کتاب «آشنایی با امپراتوری روم» با ترجمه خشایار بهاری و توسط نشر فرهنگ معاصر منتشر شده است.]

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

همه انسان‌ها عناصری از روباه و خارپشت در خود دارند و همین تمثالی از شکافِ انسانیت است. «ما موجودات دوپاره‌ای هستیم و یا باید ناکامل بودن دانشمان را بپذیریم، یا به یقین و حقیقت بچسبیم. از میان ما، تنها بااراده‌ترین‌ها به آنچه روباه می‌داند راضی نخواهند بود و یقینِ خارپشت را رها نخواهند کرد‌»... عظمت خارپشت در این است که محدودیت‌ها را نمی‌پذیرد و به واقعیت تن نمی‌دهد ...
در کشورهای دموکراتیک دولت‌ها به‌طور معمول از آموزش به عنوان عاملی ثبات‌بخش حمایت می‌کنند، در صورتی که رژیم‌های خودکامه آموزش را همچون تهدیدی برای پایه‌های حکومت خود می‌دانند... نظام‌های اقتدارگرای موجود از اصول دموکراسی برای حفظ موجودیت خود استفاده می‌کنند... آنها نه دموکراسی را برقرار می‌کنند و نه به‌طور منظم به سرکوب آشکار متوسل می‌شوند، بلکه با برگزاری انتخابات دوره‌ای، سعی می‌کنند حداقل ظواهر مشروعیت دموکراتیک را به دست آورند ...
نخستین، بلندترین و بهترین رمان پلیسی مدرن انگلیسی... سنگِ ماه، در واقع، الماسی زردرنگ و نصب‌شده بر پیشانی یک صنمِ هندی با نام الاهه ماه است... حین لشکرکشی ارتش بریتانیا به شهر سرینگاپاتام هند و غارت خزانه حاکم شهر به وسیله هفت ژنرال انگلیسی به سرقت رفته و پس از انتقال به انگلستان، قرار است بر اساس وصیت‌نامه‌ای مکتوب، به دخترِ یکی از اعیان شهر برسد ...
تجربه‌نگاری نخست‌وزیر کشوری کوچک با جمعیت ۴ میلیون نفری که اکنون یک شرکت مشاوره‌ی بین‌المللی را اداره می‌کند... در دوران او شاخص سهولت کسب و کار از رتبه ١١٢ (در ٢٠٠۶) به ٨ (در ٢٠١۴) رسید... برای به دست آوردن شغلی مانند افسر پلیس که ماهانه ٢٠ دلار درآمد داشت باید ٢٠٠٠ دلار رشوه می‌دادید... تقریبا ٨٠درصد گرجستانی‌ها گفته بودند که رشوه، بخش اصلی زندگی‌شان است... نباید شرکت‌های دولتی به عنوان سرمایه‌گذار یک شرکت دولتی انتخاب شوند: خصولتی سازی! ...
هنرمندی خوش‌تیپ به‌نام جد مارتین به موفقیت‌های حرفه‌ای غیرمعمولی دست می‌یابد. عشقِ اُلگا، روزنامه‌نگاری روسی را به دست می‌آورد که «کاملا با تصویر زیبایی اسلاوی که به‌دست آژانس‌های مدلینگ از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی رایج شده است، مطابقت دارد» و به جمع نخبگان جهانی هنر می‌پیوندد... هنرمندی ناامید است که قبلا به‌عنوان یک دانشجوی جوان معماری، کمال‌گرایی پرشور بوده است... آگاهیِ بیشتر از بدترشدنِ زندگی روزمره و چشم‌انداز آن ...