نبضِ جامعه | سازندگی
مجموعهداستان «دوشیزه و کلاغ» شامل بیست داستان کوتاه نوشته مهشاد لسانی است که بهتازگی از سوی نشر سیب سرخ منتشر شده است. این کتاب سومین اثر داستانی نویسنده پس از «قلب کویر» و «اولین شکوفه گیلاس» است؛ اثری قوی و قابل تامل که میتوان آن را جزو مجموعهداستانهای برگزیده سالهای اخیر معرفی کرد.
نویسنده با اشراف کامل به زیروبم جامعه خود، توانسته اثری ماندگار خلق کند و از نقطهنظر راوی خونسرد به وقایع جامعه کنونی نگاه کند: بیجانبداری، بیتعصب و بدون مویه و زاری! حالا باید کمکم به این باور رسید که «رئالیسم ایرانی» در کنار رئالیسم جادویی جای بگیرد.
حوادث داستانی درعینحال ساده و قابل باوربودن در بستر جامعهای است که آبستن اتفاقاتی عجیبوغریب است و در موقعیتهایی مشابه در کشورهای آمریکای لاتین اتفاق میافتد. این در حالی است که انتخاب سوژه و مکانها درنهایت دقت و موشکافی است و در کمتر جایی میتوان چنین سوژهها و مکانهایی را یافت یا قرائت کرد. عدم قطعیت راوی داستان در پیشبرد روند حوادث در اکثر داستانها که با حدس و گمان خواننده درهم میآمیزد، ناشی از زیرکی و قدرت قلم نویسنده است. تردید و دودلی برای خواننده مشتاق کشف و شهود، باعث میشود که لذت زیادی از خواندن داستانها ببرد.
داستانهای نوشتهشده بهمانند بافت گلیم گبه عشایری است که در طول روز، هفته و ماهها با اتفاقات روزمره مردمی که شادی و سرور سر میدهند، رنگهای تنیدهشده شاداب هست و در گرفتاریها و عزاداری، رنگهای تنیدهشده تیره و غمناک است. نویسنده موفق شده با شناخت کافی و وافی از ریزبافتهای جامعهاش با قلم پختهاش داستانهای دلنشینی در اوج ایجاز خلق کند.
در برخی از داستانها اِلمانهای طنزی به کار گرفته شده که از تلخی ایده اصلی و پرداخت داستانی میکاهد. مثل اتفاقی که در داستان «من زندهام» افتاده و عشق یک غواص دستبسته شهید، با جریان شهادتش درهم آمیخته و تلخی جنگ و خون دهه شصت را بیوتیفای کرده است. در برخی داستانها مثل داستان «سفیر» بستر برای مسالهای مهم و خاص که مدلول حوادث حاکم بر داستان است، آماده است و درنهایت حادثه و زیرلایهای تکاندهنده است که بهسراغ داستان میآید و آن را به پایان میرساند.
بهطور کلی پایانبندی اغلب داستانهای این مجموعه با اتفاقاتی غیرقابل پیشبینی و ضربتی هستند؛ طوریکه ممکن است مخاطب را شگفتزده کند. شالوده داستان کوتاه بر پایه پالایش و پیرایش جامعه کنونی است و یک نویسنده باید بداند، هرآنچه که مینویسد، تاثیرگذار و جریانساز باشد. اما برخی اعتقاد دارند که نویسنده رسالتی در برابر جامعهای که در آن زیست میکند ندارد و حرفه او تنها قصهگویی است بیآنکه بخواهد درس اخلاق و رستگاری بدهد. بااینحال، بهدرستی در مجموعهداستان «دوشیزه و کلاغ» این اتفاق افتاده و نویسنده دغدغهمندانه به موضوعات آشکار و پنهان جامعه خود پرداخته است. مثلا نویسنده دغدغه جنگ دارد و بلایا و مصیبتهایی که طی هشت سال بر مردم تحمیل شده، او را نیز آزرده است. در داستانهای «مرصاد»، «من زندهام» و «کمپ» که هر سه در سالهای 97 تا 99 جوایز ادبی بردهاند، این مساله کاملا مشهود است. در داستان «زندهیاد» زنی داخل کانال آب میافتد و در همان حال زندگیاش را مرور میکند تا همهچیز تمام میشود. در بافت و کانتکست داستان، معنا و مفهومی عمیق به ذهن متبادر میشود که همین برای یک داستان کوتاه خوب وافی و کافی است.
................ تجربهی زندگی دوباره ...............
