کتاب «مسند الامام العسکری علیه السلام» نوشته عزیزالله عطاردی تماماً متکی به نقل‌های دست اول از منابع حدیثی و رجالی و تاریخی است؛ لذا به زبان عربی نوشته شده است.

مسند الامام العسکری علیه السلام عزیزالله عطاردی

مسند، گونه‌ای از کتاب حدیثی است که در آن، «احادیث نقل شده از یک راوی در کنار هم و با محوریت او گردآوری می‌شوند... کتاب تحف العقول [نوشته ابن شعبه حرانی در قرن چهارم] را می‌توان نمونه‌ای از مسند نویسی شیعی بر شمرد... عیون اخبار الرضا علیه السلام [نوشته شیخ صدوق در قرن چهارم] نیز نمونه‌ای از مسند نویسی است...» [1]

درباره مسندنویسی پژوهش‌هایی سامان یافته که تاریخچه این گونه حدیث نگاری و انواع مسندها را نشان می‌دهد. [2]

عالم محقق معاصر مرحوم استاد عزیز الله عطاردی (5 آذر 1307 – 3 مرداد 1393) به این شیوه حدیث نگاری توجهی شایان نشان داد. [3] وی 12 عنوان مسند معصومان و یک عنوان مسند عبدالعظیم حسنی را در حدود 70 جلد نوشت. برخی از این عناوین در دهها مجلد عرضه شده‌اند، مانند: مسند الامام امیرالمؤمنین علیه السلام در 27 جلد و مسند الامام الصادق علیه السلام در 22 جلد. و بقیه عناوین در یک تا 5 جلد تدوین شده‌اند. [4]

عطاردی چنانکه خود در زندگی نامه خودنوشت می‌گوید، این جهاد علمی را از سال 1345 با نگارش مسند الامام الرضا علیه السلام آغاز کرد و تا اواخر عمر خود، نزدیک به نیم قرن به آن اشتغال داشت. [5]

مسند الامام العسکری علیه السلام که در این گفتار معرفی می‌شود، یکی از این سلسله کتاب‌های ارزشمند است که به عنوان کتاب مرجع ماندگار در زمینه شناخت امام حسن عسکری علیه السلام در آینه کلمات و شاگردانش به کار می‌آید.

ساختار این مسند، همچون دیگر مسندهای مرحوم آیت الله عطاردی است و این روشمندی آن فقید در نگارش این کتاب‌های مرجع را نشان می‌دهد؛ آثاری که بدون دستیار و بدون حامی مالی و بدون وابستگی سازمانی، یک تنه می‌نوشت و نمونه خوانی و چاپ و نشر آنها را خود بر عهده می‌گرفت. او خود می‌نویسد:
«تا کنون همه کارها را شخصاً انجام داده‌ام. تمام مصادر و منابع را خودم تحقیق و بررسی نموده و فیش ها را استخراج و مرتب نموده‌ام». [6]

مسند الامام العسکری علیه السلام نخستین بار توسط کنگره جهانی امام رضا علیه السلام به سال 1410 قمری در 372 صفحه منتشر شد. پس از آن نیز چند بار دیگر به بازار نشر عرضه شده، از جمله توسط دار الصفوة، بیروت، 1413 ق. / 1993 م..

باری؛ این مسند سه فصل کلی دارد:
فصل اول، زندگی‌نامه مستند امام عسکری علیه السلام از ولادت تا شهادت، و رویدادهای مرتبط با خلفای معاصر و...
فصل دوم، احادیث روایت شده از امام عسکری علیه السلام که بدنه اصلی کتاب را تشکیل می‌دهد. در موضوع‌های: توحید، امامت، احکام فقهی، سنن و آداب، تفسیر قرآن، مناظرات، اخلاق و...
فصل سوم، معجم راویانی است که از آن امام همام روایت کرده‌اند که نام 149 تن در اینجا آمده است، همراه با نشانی برخی از احادیث آنها. اهمیت این عدد از آنجا روشن می‌شود که حضرتش در 28 سالگی به دست خلیفه عباسی مسموم و شهید شد و بیشتر عمر خود را در محاصره عباسیان گذراند، و ارتباط با ایشان را بسیار محدود و دشوار کرده بودند.

این کتاب، تماماً متکی به نقل‌های دست اول از منابع حدیثی و رجالی و تاریخی است، لذا به زبان عربی نوشته شده است.

با توجه به فقر منابع اطلاعاتی مستند و معتبر در زمینه امام عسکری علیه السلام، جا دارد به زبان فارسی ترجمه و منتشر شود تا راه را بر پژوهش‌های مرتبط با امام عسکری علیه السلام هموار سازد.

پی‌نوشت‌ها:
[1] طباطبایی، سید محمد کاظم. تاریخ حدیث شیعه، ج 2، عصر غیبت. قم: پژوهشگاه قرآن و حدیث، 1396، ص 35.
[2] از جمله: طباطبایی، سید محمد کاظم. مسند نویسی در تاریخ حدیث. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1377؛ مختاری، علی.
​​​​​مقاله مسند و مسند نویسی. علوم حدیث، شماره 4 ، ص 44.
[3] در باره ایشان بنگرید: طالعی، عبدالحسین. عطارد دانش. تهران: کتابخانه مجلس، 1390؛ حکیم، سید محمد حسین. یادنامه استاد عزیز الله عطاردی. تهران: خانه کتاب، 1393.
[4] در باره این مسندها بنگرید به گزارش مؤلف در زندگی نامه خودنوشت (روایت عشق) ص 379 – 387. نیز: رحمان ستایش، محمد کاظم. نیم نگاهی به مسانید اهل بیت. در مجموعه: گرامی نامه عطاردی، ج 1، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، 1385، ج 1 ص 177 – 198.
[5] عطاردی، عزیز الله. روایت عشق (زندگی نامه خودنوشت). تهران: عطارد، 1387، ص 379.
[6] گرامی نامه استاد عطاردی، ج 1 ص 44.

ایبنا

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

فهم و تحلیل وضعیت فرهنگ در جامعه مصرفی... مربوط به دوران اخیر است، یعنی زاده مدرنیته متأخر، دورانی که با عناوین دیگری مثل جامعه پساصنعتی، جامعه مصرفی و غیره نامگذاری شده است... در یک سو گرایشی هست که معتقد است باید حساب دین را از فرهنگ جدا کرد و برای احیای «فرهنگ اصیل ایرانی» حتی باید آن را هر گونه «دین خویی» پالود؛ در سوی مقابل، اعتقاد بر این است که فرهنگ صبغه‌ای ارزشی و استعلایی دارد و هر خصلت یا ویژگی فرهنگیِ غیردینی را باید از دایره فرهنگ بیرون انداخت ...
وقتی می‌خواهم تسلیم شوم یا وقتی به تسلیم‌شدن فکر می‌کنم، به او فکر می‌کنم... یک جریان به‌ظاهر بی‌پایان از اقتباس‌ها است، که شامل حداقل ۱۷۰ اجرای مستقیم و غیرمستقیم روی صحنه نمایش است، از عالی تا مضحک... باعث می شود که بپرسیم، آیا من هم یک هیولا هستم؟... اکنون می‌فهمم خدابودن چه احساسی دارد!... مکالمه درست درمورد فرانکنشتاین بر ارتباط عمیق بین خلاقیت علمی و مسئولیت ما در قبال خود و یکدیگر متمرکز خواهد شد ...
همسایه و دوست هستند... یک نزاع به‌ظاهر جزیی بر سر تفنگی قدیمی... به یک تعقیب مادام‌العمر تبدیل می‌شود... بدون فرزند توصیف شده، اما یک خدمتکار دارد که به‌نظر می‌رسد خانه را اداره می‌کند و به‌طرز معجزه‌آسایی در اواخر داستان شامل چندین فرزند می‌شود... بقیه شهر از این واقعیت که دو ایوان درحال دعوا هستند شوکه شده‌اند و تلاشی برای آشتی انجام می‌شود... همه‌چیز به مضحک‌ترین راه‌هایی که قابل تصور است از هم می‌پاشد ...
یک ریسه «ت» پشت سر هم ردیف می‌کرد و حسابی آدم را تف‌کاری می‌کرد تا بگوید تقی... قصه‌ی نویسنده‌ی «سایه‌ها و شب دراز» است که مرده است و زنش حالا دست‌نویس پانصد ششصدصفحه‌ای آن داستان را می‌دهد به فرزند خلف آن نویسنده‌ی مرحوم... دیگر حس نمی‌کردم که داوود غفارزادگان به من نارو زده... عاشق شدم، دانشجو شدم، فعالیت سیاسی کردم، از دانشسرا اخراج شدم... آسمان ریسمان نمی‌بافد؛ غر می‌زند و شیرین تعریف می‌کند... ...
جهل به ماهیت درد باعث انواع نظریه‌پردازی‌ها و حتی گمانه‌زنی‌ها شده... دوگانه‌انگاری باعث شده آثار مربوط به درد غالباً یا صرفاً به جنبه‌ی فیزیکی بدن بپردازند یا فقط به بعد ذهنی-روانی... درد حتی سویه‌های فرهنگی هم دارد و فرهنگ‌های مختلف در تجربه‌ی درد و شدت و ضعف آن تأثیرگذارند... انسان فقط با درد خودش سروکار ندارد. او با درد دیگران هم مواجه می‌شود... سازوکار درمان نیز به همان اندازه اهمیت دارد؛ یعنی بررسی این مسئله که چگونه سازوکار درد متوقف می‌شود ...