کتاب «اندوه خاک؛ محیط زیست در شعر معاصر ایران» نوشته سهراب طاووسی توسط نشر آفتابکاران منتشر و راهی بازار نشر شد.

اندوه خاک؛ محیط زیست در شعر معاصر ایران سهراب طاووسی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از مهر، سهراب طاووسی انگیزه خود از نوشتن این‌کتاب را این‌گونه بیان کرده است: انگیزه اصلی من در نوشتن این‌کتاب نفس‌های تنگ‌شده پسر بزرگم مسیحا و بی‌شمار فرزندان دیگر این سرزمینِ نفس‌به‌شماره‌افتاده است که پدرها و مادرهایشان هنگام بارش ریزگردها برای یک‌آسمان آفتابی چشم به رحمت دریغ‌شده آسمان جنوب می‌دوزند. و این‌ همراه است با سیل پربسامد ناراستی‌های محیط زیست، زلزله‌های ویرانگر، سیل‌های خانه‌خراب‌کن، طوفان‌های ترسناک، گرما و سرمای جان‌گیر و ... که مانند تاکسی‌های گازسوز در صف منتظرند تا بر خاک سرزمینم فرود آیند.

نویسنده کتاب می‌گوید در این‌اثر تلاش کرده ابتدا تعریف جامعی از بوم‌نقد ارائه کند و نحوه دلایل پیدایش‌اش در ادبیات جهان به دست دهد و سپس به جستجوی آن در ادبیات ایران و جهان بپردازد. به این‌ترتیب، از لحاظ نظری، کتاب به ۲ بخش تقسیم می‌شود که دغدغه بخش نخست، پاسخ به این‌سوال است که بوم‌نقد چیست و چگونه به وجود آمده است. و بخش دوم هم دربرگیرنده این‌پرسش مهم است که چگونه می‌توان آن را در آثار ادبی پیدا کرد.

کتاب پیش‌رو، ۵ فصل اصلی با عناوین «بوم‌نقد»، «شاملو در اعماق»، «آواز کاکلی یا ترانه نیما»، «نامی بر پیشانی آسمان» و «ظهور زمین» است که هرکدام بخش‌های مختلفی را شامل می‌شود.

در فصل اول، مخاطب با این‌بخش‌ها روبرو می‌شود: بوم نقد چیست؟، تاریخچه بوم‌نقد، در آغاز یک‌قطره بود، دوالیته دکارتی، از دکارت تا فوکو و شکسپیر، باز هم دکارت، شاخه‌های درختی تناور.

بوم‌شناسی ژرف چیست؟، هایدگر و محیط زیست، شاملو در عمق طبیعت، هم عناوین بخش‌های دومین‌فصل کتاب هستند و در فصل سوم هم مخاطب با دو فصل «اقلیم‌گرایی»‌ و «نیما یوشیج، مرگ کاکلی» مواجه می‌شود. چهارمین فصل کتاب «اندوه خاک» این سه‌بخش را دارد: بوم‌گرایی زن‌محور، فمینیسم و بوم‌گرایی زن‌محور، لقمان‌الدوله - چهارراه مرودشت.

پنجمین فصل کتاب با عنوان «ظهور زمین» هم ۳ بخش «بوم‌گرایی مارکسیستی»، «آتشی: دشت شقایق‌های سرخ» و «مویه‌های خاک» را شامل می‌شود.

در قسمتی از این‌کتاب می‌خوانیم:

شاملو این شعر را در پاییز سال ۱۳۳۹ سروده است، زمانی که همراه با سهراب سپهری و هادی شفائیه در سرپرستی اداره سمعی - بصری وزارت کشاورزی در شمال کشور مشغول به کار شده بود. شعر در همان دوره چهارساله تنهایی شاملو در حدفاصل جدایی از طوسی حائری و آشنایی با آیدا سرکیسیان سروده شده است؛ در دوره‌ای شاملو کاملا با نیما قطع رابطه کرده بود ولی هنوز بیشتر اوقات در مازندران اقامت داشت. بنابراین این شعر حاصل تماس و ارتباط مستقیم خود شاعر با طبیعت شمال ایران است، خواه در زمان دوستی‌اش با نیما سروده شده باشد خواه در زمان جدایی‌اش از وی.

این‌کتاب با ۲۳۸ صفحه، شمارگان ۵۰۰ نسخه و قیمت ۵۴ هزار تومان منتشر شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

دی ماهی که گذشت، عمر وبلاگ نویسی من ۲۰ سال تمام شد... مهر سال ۸۸ وبلاگم برای اولین بار فیلتر شد... دی ماه سال ۹۱ دو یا سه هفته مانده به امتحانات پایان ترم اول مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه اخراج شدم... نه عضو دسته و گروهی بودم و هستم، نه بیانیه‌ای امضا کرده بودم، نه در تجمعی بودم. تنها آزارم! وبلاگ نویسی و فعالیت مدنی با اسم خودم و نه اسم مستعار بود... به اعتبار حافظه کوتاه مدتی که جامعه‌ی ایرانی از عوارض آن در طول تاریخ رنج برده است، باید همیشه خود را در معرض مرور گذشته قرار دهیم ...
هنگام خواندن، با نویسنده‌ای روبه رو می‌شوید که به آنچه می‌گوید عمل می‌کند و مصداق «عالِمِ عامل» است نه زنبور بی‌عسل... پس از ارائه تعریفی جذاب از نویسنده، به عنوان «کسی که نوشتن برای او آسان است (ص17)»، پنج پایه نویسندگی، به زعم نویسنده کتاب، این گونه تعریف و تشریح می‌شوند: 1. ذوق و استعداد درونی 2. تجربه 3. مطالعات روزآمد و پراکنده 4. دانش و تخصص و 5. مخاطب شناسی. ...
کتاب نظم جامعه را به هم می‌زند و مردم با کتاب خواندن آرزوهایی پیدا می‌کنند که حکومت‌ها نمی‌توانند برآورده کنند... فرهنگ چیزی نیست که یک بار ساخته شود و تمام شود. فرهنگ از نو دائماً ساخته می‌شود... تا سال ۲۰۵۰ ممکن است مردم کتاب را دور بریزند... افلاطون می‌گوید کتاب، انسان‌زدایی هم می‌کند... کتاب، دشمن حافظه است... مک لوهان می‌گوید کتاب به اندازه تلویزیون دموکراتیک نیست و برای نخبگان است! ...
حریری از صوَر و اصوات طبیعت ژاپنی را روی روایتش از یک خانواده ژاپنی کشیده و مخاطب را با روح هایکوگون حاکم بر داستانش پیش می‌برد... ماجرای اصلی به خیانت شوئیچی به همسرش برمی‌گردد و تلاش شینگو برای برگرداندن شرایط به روال عادی‌... زنی که نمونه کامل زن سنّتی و مطیع ژاپنی است و در نقطه مقابل معشوق عصیانگر شوئیچی قرار می‌گیرد... زن‌ها مجبورند بچه‌هایی را بزرگ کنند که پدرهای‌شان مدت‌ها قبل فراموش‌شان کرده‌اند ...
اصطلاح راه رشد غیرسرمایه‌داری ابتدا در جلسات تئوریک بخش مطالعات کشورهای فقیر و توسعه‌نیافته کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی مطرح شد... ما با انقلابیون ضداستعمار ارتباط برقرار می‌کنیم و آنها را به ادامه مبارزه با امپریالیسم و قطع روابط اقتصادی با آن و حرکت به سمت خودکفایی تشویق می‌کنیم... اگر هم می‌خواهند رابطه تجاری بین‌المللی داشته باشند، با کشورهای کمونیستی ارتباط بگیرند... تنها جریان فکری که واقف بود که چه کاری باید انجام دهد، حزب توده بود ...