کتاب «اندوه خاک؛ محیط زیست در شعر معاصر ایران» نوشته سهراب طاووسی توسط نشر آفتابکاران منتشر و راهی بازار نشر شد.

اندوه خاک؛ محیط زیست در شعر معاصر ایران سهراب طاووسی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از مهر، سهراب طاووسی انگیزه خود از نوشتن این‌کتاب را این‌گونه بیان کرده است: انگیزه اصلی من در نوشتن این‌کتاب نفس‌های تنگ‌شده پسر بزرگم مسیحا و بی‌شمار فرزندان دیگر این سرزمینِ نفس‌به‌شماره‌افتاده است که پدرها و مادرهایشان هنگام بارش ریزگردها برای یک‌آسمان آفتابی چشم به رحمت دریغ‌شده آسمان جنوب می‌دوزند. و این‌ همراه است با سیل پربسامد ناراستی‌های محیط زیست، زلزله‌های ویرانگر، سیل‌های خانه‌خراب‌کن، طوفان‌های ترسناک، گرما و سرمای جان‌گیر و ... که مانند تاکسی‌های گازسوز در صف منتظرند تا بر خاک سرزمینم فرود آیند.

نویسنده کتاب می‌گوید در این‌اثر تلاش کرده ابتدا تعریف جامعی از بوم‌نقد ارائه کند و نحوه دلایل پیدایش‌اش در ادبیات جهان به دست دهد و سپس به جستجوی آن در ادبیات ایران و جهان بپردازد. به این‌ترتیب، از لحاظ نظری، کتاب به ۲ بخش تقسیم می‌شود که دغدغه بخش نخست، پاسخ به این‌سوال است که بوم‌نقد چیست و چگونه به وجود آمده است. و بخش دوم هم دربرگیرنده این‌پرسش مهم است که چگونه می‌توان آن را در آثار ادبی پیدا کرد.

کتاب پیش‌رو، ۵ فصل اصلی با عناوین «بوم‌نقد»، «شاملو در اعماق»، «آواز کاکلی یا ترانه نیما»، «نامی بر پیشانی آسمان» و «ظهور زمین» است که هرکدام بخش‌های مختلفی را شامل می‌شود.

در فصل اول، مخاطب با این‌بخش‌ها روبرو می‌شود: بوم نقد چیست؟، تاریخچه بوم‌نقد، در آغاز یک‌قطره بود، دوالیته دکارتی، از دکارت تا فوکو و شکسپیر، باز هم دکارت، شاخه‌های درختی تناور.

بوم‌شناسی ژرف چیست؟، هایدگر و محیط زیست، شاملو در عمق طبیعت، هم عناوین بخش‌های دومین‌فصل کتاب هستند و در فصل سوم هم مخاطب با دو فصل «اقلیم‌گرایی»‌ و «نیما یوشیج، مرگ کاکلی» مواجه می‌شود. چهارمین فصل کتاب «اندوه خاک» این سه‌بخش را دارد: بوم‌گرایی زن‌محور، فمینیسم و بوم‌گرایی زن‌محور، لقمان‌الدوله - چهارراه مرودشت.

پنجمین فصل کتاب با عنوان «ظهور زمین» هم ۳ بخش «بوم‌گرایی مارکسیستی»، «آتشی: دشت شقایق‌های سرخ» و «مویه‌های خاک» را شامل می‌شود.

در قسمتی از این‌کتاب می‌خوانیم:

شاملو این شعر را در پاییز سال ۱۳۳۹ سروده است، زمانی که همراه با سهراب سپهری و هادی شفائیه در سرپرستی اداره سمعی - بصری وزارت کشاورزی در شمال کشور مشغول به کار شده بود. شعر در همان دوره چهارساله تنهایی شاملو در حدفاصل جدایی از طوسی حائری و آشنایی با آیدا سرکیسیان سروده شده است؛ در دوره‌ای شاملو کاملا با نیما قطع رابطه کرده بود ولی هنوز بیشتر اوقات در مازندران اقامت داشت. بنابراین این شعر حاصل تماس و ارتباط مستقیم خود شاعر با طبیعت شمال ایران است، خواه در زمان دوستی‌اش با نیما سروده شده باشد خواه در زمان جدایی‌اش از وی.

این‌کتاب با ۲۳۸ صفحه، شمارگان ۵۰۰ نسخه و قیمت ۵۴ هزار تومان منتشر شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

پزشک اقامتگاه کنار چشمه‌های آب معدنی است که جدیداً افتتاح شده است و برادرش، شهردار آن منطقه... ناگهان کشف می‌کند که آب‌ها، به دلیل زه‌کشی نامناسب، آلوده است... ماجرا را اگرچه بر ضد منافعش برملا می‌کند... با زنش جر و بحث دارد، ولی هنگامی که سیاست‌بازان و روزنامه و مالکان و در پی آنها، جمعیت بر ضد او متحد می‌شوند، زنش جانب مدعای او را می‌گیرد... برای باج‌خواهی از او سرانجام او را متقاعد می‌کند که دشمنان احاطه‌اش کرده‌ بودند! ...
درباره کانون نویسندگان... قرار می‌شود نامه‌ای تنظیم شود علیه سانسور... اما موفق نمی‌شوند امضاهای لازم را جمع کنند... اعضایش به‌لحاظ سرمایه فرهنگی سطح خیلی بالایی داشتند... مجبوری مدام درون خودت را تسویه کنی. مدام انشعاب داشته باشی. عده‌ای هستند که مدام از جلسات قهر می‌کنند... بعد از مرگ جلال دچار تشتت می‌شوند... در عین داشتن این آزادی اجتماعی، تناقض‌ها بیرون می‌زند. این اشکالی ندارد؛ اشکال در عدم توانایی و بلوغ برای حل آن است. ...
ما نگاهی آرمان‌گرایانه به سیاست داریم و فکر می‌کنیم سیاست باید عاری از قدرت‌طلبی و دروغ باشد، درحالی‌که واقعیت سیاست و ریشه و اصل و جوهره سیاست، رقابت برای کسب قدرت است و کسب قدرت می‌تواند خشونت‌بار باشد...جامعه مدرن برای اینکه اجازه ندهد اخلاق کاملا از بین برود نهاد‌های مدنی مانند نهاد‌های نظارتی و سوت‌زنی و رسانه درست کرده است تا سیاستمداران احتیاط کنند... باید از تجارب دیگران یاد بگیریم که آنها چطور مساله خود را حل کرده‌اند... ما ملتی استثنایی نیستیم ...
درس‌های وی در فاصله‌ی سال‌های 1821 تا 1831... دین، به عنوان صعود به سوی حقیقت، قلمروی است که در آن روح خود را از امور حسی و متناهی رها می‌سازد... نخستین مرحله‌ی مفهوم دین، اندیشه در کلیت صوری آن است... فرد احساس می‌کند که بهره‌ای از مطلق را در خود دارد... آیین مذهبی همان فرایند ابدی است که در آن فرد با ذات خود وحدت پیدا می‌کند... مسیحیت دینی کامل و مطلق و آگاهی از روح است، آگاهی از خداست ...
با محرومانتان به بخشش، با افراد مطیع به نیکی و با کسانی که نسبت به ما شک و یا نافرمانی نمایند با شدت عمل رفتار کنم... لذا با افراد فرمانبر مانند پدری بخشنده هستم و تازیانه و شمشیر من علیه کسی‌ست که دستورم را ترک و با سخنم مخالفت نماید... هرکس که در قبیله‌اش از نافرمایان امیرالمومنین یزید پیدا شود و او را معرفی نکند؛ مقابل در خانه‌اش به دار آویخته، از ذمه ما خارج و مال و جانش حلال می‌شود ...