کتاب «منابع دین در تفکر شیعه» نوشته حامد پوررستمی توسط انتشارات سمت منتشر شد.

منابع دین در تفکر شیعه حامد پوررستمی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از مهر، کتاب حاضر مناسب برای دانشجویان رشته شیعه‌شناسی در مقطع کارشناسی ارشد به عنوان منبع درس «منابع تفکر شیعی» به ارزش است و برای رشته‌های دیگر که به گونه‌ای با شناخت منابع دین سروکار دارند نیز قابل استفاده است.

کتاب از چهار فصل با عناوین؛ کلیات، قرآن کریم، سنت و حدیث، عقل تشکیل شده است. در مقدمه این کتاب آمده است: «بی‌تردید شاکله هر آیین و مکتبی، وام‌دار منابع و چشمه‌هایی است که آن را بارور می‌کنند. غنای مبانی و تعالی ارکان هر مکتب به نوع منابع آن برمی‌گردد. اگر مکتبی از بهترین آموزه‌ها از حیث بینشی، ارزشی و روشی برخوردار است، این مهم را باید در آبشخورهای معرفتی دانست که نقش مغذی حیاتی را برای ارکان ایفا می‌کنند. دین اسلام و به‌ویژه مذهب شیعه از این قاعده مستثنا نیست و با منابع سترگ و محکم خود، نظام معرفتی استوار، منطقی و متعالی را رقم زده است.

منابع حجیت‌بخش از منظر شیعه، رهاورد انبیا و عقل است که در درون خود شامل قرآن کریم، سنت شریفه، اجماع برخاسته از آن و عقل می‌شود که در این اثر به طور تفصیلی به آن‌ها پرداخته شده است. از سوی دیگر چند سالی است که در برخی از دانشگاه‌ها رشته شیعه‌شناسی تأسیس و راه‌اندازی شده است. بی‌شک یکی از مهم‌ترین لوازم در ارتقا و تقویت یک رشته، تدوین و تهیه متون درسی برای دروس مشترک و اختصاصی آن رشته است تا دانشجویان در عرصه منابع درسی و مطالعاتی با خلأ و ضعف کمتری مواجه باشند. در همین راستا، درس «منابع تفکر شیعی» در ۲ واحد، یکی از دروس مشترک رشته شیعه‌شناسی (برای همه گرایش‌ها) در مقطع کارشناسی ارشد تعریف شده است. اثر حاضر بدین منظور تألیف و تهیه شده است.»

در بخشی از کتاب نوشته شده: «نقشه راه زندگی انسان در گرو تفکر و اندیشه‌ای است که با آن طی طریق می‌کند، این نقشه که می‌توان آن را نظام معرفتی نام نهاد از معارف، مبانی و منابعی تشکیل شده است.

در این نظام، کیفیت شکل‌گیری معارف، بر مبانی و اصول بنیادین فکری استوار است و مبانی نیز از منابع و آبخشورهای معرفتی سرچشمه می‌گیرند؛ از این رو، ساختمان نظام معرفتی انسان، به منابع آن برمی‌گردد. اسلام نیز به مثابه نوعی نظام معرفتی عمیق و سترگ، چنین ساختار و قواعدی دارد.»

در جایی دیگر از کتاب درباره اجماع نوشته شده: «نکته پایانی در باب اجماع آنکه از میان مدارک و دلایل مانند قرآن، اجماع، عقل و سنت تنها سنت است که می‌تواند به منزله دلیل و مدرک در یک اجماع استفاده شود، به این صورت که اجماع کنندگان در اجماعشان به رواینی از معصوم استناد کنند که آن روایت نزد آنان معلوم اما برای ما مخفی باشد، یعنی آن روایت در زمان آنان بوده باشد، ولی بر اثر مرور زمان از بین رفته و به دست ما نرسیده باشد، اما در مورد دلیل قرآن، عقل و خود اجماع چنین وجوهی را نمی‌توان تصور کرد.»

در فصلی که به نویسنده به عقل می‌پردازد آمده است: «یکی دیگر از منابع دین در اندیشه اسلامی، عقل است. از پرگفتمان‌ترین مباحث در جهان اسلام و حتی غرب، موضوع عقل و عقلانیت است که حجم بسیاری از پژوهش‌ها به آن اختصاص یافته است. عقل از این حیث که ابزار پردازش مضامین قرآن و روایات استف جنبه مقدمی یافته است و می‌تواند قبل از نقل بدان پرداخته شود. به بیان قاضی عبدالجبار معتزلی، در میان دلایل و منابع دین، اولین آن‌ها عقل است، زیرا با آن بین نیک و بد تمییز داده می‌شود و نیز به واسطه آن حجیت کتاب و همچنین حجیت سنت و اجماع ثابت می‌شود؛ اما از حیث جایگاه و رویکرد منبعی، بعد از قرآن و روایات اهل بیت (ع) قرار می‌گیرد.»

در پشت جلد این کتاب می‌خوانید: «اندیشه‌های انسان مهم‌ترین مولفه در حیات معنوی اوست. انسان بر پایه بینش‌هایش ارزش‌ها و منش‌ها را سامان می‌دهد و جهت‌گیرهای زندگی خویش را ترسیم می‌کند. در اهمیت مجموعه معارف و بینش‌های بشری تردیدی نیست و دین نیز می‌آید تا ناب‌ترین و متعالی‌ترین معارف را در اختیار بشر نهد. اما باید در نظر داشت که این معارف دینی، بر ستون‌های مبانی استوار هستند که نقش شکل‌دهی معارف را دارند. نکته حائز اهمیت آنکه ستون‌های مبانی دین نیز بر ستون‌های دیگری تکیه دارند که نام آن ستون‌های مستحکم، منابع است که حتی اقوام و قیام مبانی اسلامی بدان است. به دیگر بیان، معارف، برخاسته از مبانی و مبانی خود بر اساس منابع دین و آبشخورهای شناختی اسلام شکل می‌گیرند. از این زاویه، می‌توان به جایگاه و نقش راهبردی منابع دین در منظومه معرفتی و رفتاری انسان پی برد. کتاب حاضر به تبیین و بررسی «منابع دین در تفکر شیعه» می‌پردازد، منابعی مانند عقل و نقل که از منظر شیعه، حجیت بخش بوده، به عنوان رسولان باطنی و ظاهری در دین‌دانی و دین‌داری انسان که حیات واقعی اوست، نقش آفرین هستند.»

................ هر روز با کتاب ...............

به وضعیت دلداده‌ای شباهت دارد که بعد مرارت‌های فراق تا وصال، متوجه می‌شود معشوق‌اش آن کسی که فکر می‌کرده نیست. دلداده در این شرایط نه عاشق است، نه فارق، از عشق گردیده... سیمین، گمشده‌ای مخصوص به خودش دارد. کسی که نمی‌شود در دیگری پیدایش کرد: مادری نادیده که سال‌ها به خاطرش مکافات کشیده و برای اینکه دختر همان مادر بماند جایی برای گریختن جز خیال او ندارد ...
به رغم کم‌حجم بودنش در واقع یک کتابخانه عظیم است... یکی از چالش‌های زمخشری در تفسیر کشاف این بود که مثلا با عرفا گلاویز است، چون عقل کلی که عرفا مطرح می‌کنند برای‌شان قابل قبول نیست... از لحاظ نگرشی من اشعری هستم و ایشان گرایشات اعتزالی دارد... حاکم مکه وقتی می‌بیند زمخشری به مکه می‌رود، می‌گوید اگر تو نمی‌آمدی، من می‌خواستم به خوارزم بیایم و تقاضا کنم این متن را به پایان برسانی... هنوز تصحیح قابل قبولی از آن در اختیار نداریم ...
نخستین بخش از سه‌گانه‌ پی‌پی جوراب‌بلند در کشتی و پی‌پی جوراب‌بلند در دریاهای جنوب... دخترکی نه‌ساله به تنهایی در خانه‌ای چوبی در وسط باغی خودرو، واقع در یکی از شهرهای کوچک سوئد، زندگی می‌کند... تقریباً یتیم است، زیرا که مادرش مرده است و پدرش در جزیره‌ی دوردستی در آفریقا حکومت می‌کند... با شادی آمیخته به ترس خود را به دست ماجراهای افسارگسیخته‌ای می‌سپارند... برداشت‌های سنتی از تعلیم و تربیت را دگرگون می‌کند ...
شرکت در اعتصابات کارگری، میل به گیاه‌خواری، بستری‌شدن در تیمارستان، تمایلات همجنس‌گرایانه و… وجوه اشتراکی است که تشخیص راوی، اف، پیرمرد منحرف و نیز پیرمردی که سردسته‌ تروریست‌ها خوانده می‌شود را از یکدیگر برای مخاطب با دشواری همراه می‌کند... تصمیم او مبنی بر تطهیر روح خود از طریق خودآزاری جسمی بهانه‌ای می‌شود تا راوی با تعابیر طنزآمیزی چون محراب‌های فسقلی پلاستیکی، صلیب‌های تزیینی، قدیسه تقلبی و زلم‌زیمبوهای مذهبی به تمسخر کلیسا و اربابان آن بپردازد ...
می‌خواستم از بازی سرنوشت بنویسم. از اینکه چطور فردی که خود را در آستانه مرگ می‌بیند و آماده پذیرش آن است، ناگهان... با مرگ مرتضی و به اسارت درآمدن زلیخا... با به دنیا آمدن «یوسف» بار دیگر زلیخا به زندگی برمی‌گردد... تصور معمول ما همیشه این بوده که آنچه در دوره‌های مختلف تاریخی ایران از سر گذرانده‌ایم تنها مختص به تاریخ ما و ایران زمین بوده است ...