مجموعه داستان «آتش خاموش» اولین کتاب سیمین دانشور است که با پیشنهاد مرتضی کیوان، شاعر و روزنامه‌نگار و فعال سیاسی دهه بیست، داستان‌های پراکنده خود را در قالب مجموعه داستان در اردیبهشت سال 1327به چاپ رساند.

داستان‌های کتاب «آتش خاموش» از سال 1321 تا 1326 نوشته شده‌اند. چهار داستان با راوی اول شخص و دوازده داستان دیگر با راوی دانای وابسته به ذهن قهرمان روایت شده‌اند. به گفته خود خانم سیمین دانشور هشت داستان از داستان‌های کتاب را با الهام از داستان‌های نویسنده‌ای امریکایی به نام ویلیام سیدنی پورتر با نام مستعار (اُ. هنری) نوشته است.

سیمین دانشور مثل برخی از نویسندگان آن دوره از نوشتن نام کامل شخصیت‌های قهرمان و محوری یا فرعی داستان خودداری کرده است. در واقع می‌توان گفت نویسنده با این نوع روایت و نگارش، با ایجاد فضایی واقع‌نما خواننده را تشویق می‌کند تا بتواند واقعی‌بودن داستان‌ها را پذیرا باشد.

درونمایه عشق و مرگ را می‌توان در بیشتر این قصه‌ها خواند و درک کرد. قهرمان داستان‌های او دختر و زنانی هستند که از جور زمانه و جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنند، لب به روایت‌کردن گشوده‌اند. گویی سیمین دانشور همه نقدهایی که به جامعه داشته را در تمام قصه‌های خود روانه کرده. او شاکی است از فرهنگ، آداب و تفکرات سطح پایین و دغدغه‌های دونِ هموطنانش.

نثر داستان‌های «آتش خاموش» لحنی شاعرگونه دارد. نویسنده با تکرار در توصیف‌ها و زیاده‌روی در روایت، خواننده را پس می‌زند. دانشور در داستان‌هایش با نثری کتابی، گل‌درشت و شعارگونه و با کمک از کلمات زیبای توصیفی عرصه را برای خواننده تنگ می‌کند. وقتی خواننده کتابی را به دست می‌گیرد به دنبال چالش و گره‌گشایی از قهرمان قصه است و خط‌به‌خط را می‌خواند و می‌خواهد که تشنه‌تر شود، اما ریتمِ کند و روایت فلسفه‌باف و معترضِ نویسنده «آتش خاموش» خواننده‌اش را خسته و دلزده می‌کند. داستان‌های «آتش خاموش» چنان با ریتمی کند پیش می‌رود که می‌توان راحت کتاب را بست و به کار دیگری مشغول شد. البته که روایت شاعرانه و نثری آن‌چنان زیبا و ادیبانه همین ریتم را می‌طلبد. انگار نویسنده می‌خواسته خواننده را آرام‌آرام وارد جهان قصه کند و با استفاده از کلمات ادبی و توضیحات مکرر او را در جریان داستان قرار بدهد. شاید خوانشِ این شانزده داستان برای مخاطبِ مونثی جذاب و دارای کشش باشد که همان زاویه دید را به مسائل و مشکلات زنان جامعه‌اش دارد. قهرمانِ همه قصه‌ها، دختر یا زنی‌ است که فقط دنیا را از دریچه احساسات زنانگی و شکننده و احساساتِ صرف، می‌بیند و قضاوت می‌کند. دنیایی که باید هیچ کم‌وکسری نداشته باشد. راوی دانای محدود به ذهن قهرمان و یا راوی اول شخص برای خودش ناله می‌کند و آه می‌کشد و مرثیه‌سرایی و دلسوزی می‌کند. در آخر قصه یا میدان را به مرگ می‌سپارد و خودکشی می‌کند، یا حرکتی آن‌چنانی که منتهی می‌شود به تحول یک‌باره و ناگهانیِ قهرمان که این امر قابل پذیرش برای اهالی کتاب نیست.

نکته‌ای که در داستان‌های کتاب «آتش خاموش» به چشم می‌خورد و می‌تواند یکی از نقدهای مهم و وارد به آن باشد، این است که سیمین دانشور لحن و نثر راوی را در تمام قصه‌ها یکسان لحاظ کرده است. برای هر قهرمان در هر قصه‌ای یک لحن و یک نثر رعایت شده. مثلاً در داستان «اشک‌ها» راوی اول شخص نامه‌ای را پیدا می‌کند و آن را برای خواننده بازگو می‌کند؛ اما بین لحن و نثر راوی و نگارنده نامه هیچ تفاوتی قائل نشده است.

همه داستان‌ها با روایت راوی شروع می‌شود که این نشان‌دهنده اعتمادبه‌نفس نویسنده است. تنها در یک داستان قصه با دیالوگ شروع می‌شود.

قصه‌ها همگی روایت‌محور هستند، نه موقعیت‌محور. قهرمان در موقعیت‌های روانی گیر می‌افتد و زمانی طولانی طی می‌شود تا نویسنده او را به نتیجه‌ای نهایی برساند. فضاسازی و دادن تصویر از دنیای اطراف قهرمان کمرنگ است. می‌توان گفت دکوپاژ یا رفتار دوربین در تمام قصه‌ها یکی است. نه کلوزآپ، نه مدیوم، فقط، لانگ‌شات است. میزانسن و طراحی صحنه‌ها هم ضعیف است. همان‌طور که گفته شد نویسنده از دادن اکت و تصویر کمتر استفاده کرده و بیشتر از آنچه که در ذهن قهرمان می‌گذرد، می‌گوید. همه اعتراض‌های خود یا حتی فخرفروشی اطلاعات هنری، ادبی و هر چیز دیگری را در ذهن قهرمان یا روایتِ راوی جا می‌دهد و به نگارش در می‌آورد. این چنین می‌شود که روایت بیشتر داستان‌ها خسته‌کننده هستند.

می‌گویند که خانم سیمین دانشور در زمان حیاتش گفته که علاقه چندانی به اولین اثرش ندارد و معتقد بوده که این مجموعه به مقتضای سنش بسیار رمانتیک بوده و اجازه چاپ مجدد آن را نخواهد داد.

ایبنا

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...
انسان را به نظاره‌ی شاعرانه‌ی اشیا در درونی‌ترین زندگی آنها می‌برد... اراده‌ی خدا را جانشین اراده‌ی خویش می‌کند، و به همین سبب، استقلال مطلق در برابر خلق و وارستگی در برابر اشیا پیدا می‌کند؛ دیگر خلق و اشیا را برای خودشان دوست می‌دارد؛ همان‌گونه که خدا آنها را دوست می‌دارد... انسان به عنوان آفریده‌ی عشق مرکز آزادی است و مغرورانه در برابر خدا و سراسر جهان هستی می‌ایستد. عمق درون او را تنها خدا می‌تواند بخواند! ...
گراس برای تک‌تک سال‌های یک قرن، داستانی به وجود آورده است... از اتفاقات بزرگ و گاه رویدادهای به نظر بی‌اهمیت تا تحولات فنی و اکتشافات علم و تکنولوژی، خودبزرگ‌بینی انسان‌ها، شکنجه و کشتار و در نهایت، شروع‌های دوباره... طوری به جنگ جهانی نگاه می‌کنند که انگار دارند درباره یک بازی فوتبال حرف می‌زنند...دلسردی چپ‌ها از تئودور آدورنو، تیراندازی به رودی دوچکه، محرک جنبش دانشجویی آلمان، ملاقات پل سلان و مارتین هایدگر ...
اکنون می‌توانند در زندگی زمینی خود تأمل کنند، گناهان و خطاهای خود را خود داوری کنند... نخست غرور است و حسد و خشم؛ در پی آنها تنبلی، خست، شکم‌پرستی و شهوت‌رانی... خدا دل‌هایی را که میان خود برادرند برکت می‌دهد. این راز ارواح است که زندگی آنها عین زندگی خداست... رفیق نوش‌خواری‌ها و سرگردانی‌های خود را ملاقات می‌کند. هردو، خوشحال از بازیافتن یکدیگر، از گذشته‌ی مشترک خود یاد می‌کنند ...
نابرابری به فلسفه سیاسی ربط پیدا می‌کند و فلسفه سیاسی هم با نهادها سروکار دارد. به تعبیر دیگر، مخاطب اسکنلن نهادها هستند و در میان نهادها مهم‌ترین آن دولت است... نابرابری‌های مبتنی بر نظام‌ کاستی، نژاد، یا جنسیت و ایجاد تفاوت‌های تحقیرآمیز در منزلت ... اگر رسانه‌های عمومی دراختیار عده قلیلی باشد، به این عده میزان کنترل غیرقابل‌قبولی اعطا می‌کند... ثروتمندان بیشتر از دیگران می‌توانند مناصب سیاسی را به دست آورند و بیشتر می‌توانند روی صاحب‌منصبان تاثیر بگذارند ...