یک مشت خنزرپنزر | آرمان ملی


هر آدمی رازهایی در دل دارد؛ رازهایی که در زمان تنهایی انرژی زیادی را صرف فکرکردن به آنها می‌کند، درحالی‌که شاید دانستن آنها برای دیگران اصلا اهمیتی نداشته باشد. اما گاهی می‌توان ریشه‌ بسیاری از افسردگی‌ها، اضطراب‌ها و حتی بیماری‌های فیزیکی فرد را در همین رازها جست. کمالِ داستان «مردی با کیف قرمز ماچویی»، اثر فرحناز علیزاده، نیز از همین دست افراد است. کمال بارِ سنگین رازهایش را همیشه و همه‌جا با خود و در کیف چرمی قرمزی بر دوش دارد. فرق کمال با سایر آدم‌ها در این است که رازهایش مختص خودش نیست و محتویات کیف قرمزش به اسرار مگوی بسیاری از اطرافیانش نیز تعلق دارد. او از یک جایی در کودکی، «عزم جزم کرده با هر ترفندی که شده از راز دیگران سردربیاورد و بفهمد که تهِ‌تهِ آدم‌ها چی می‌گذرد.» پس در برخورد با هر آدمی «دوست دارد پَس‌وپشتِ او را بداند.» او بنا به عادت کودکی هر زمان که بتواند «فال‌گوش می‌ایستد تا ببیند کی چی قایم می‌کند»؛ آن‌هم با این نیت که این یافته‎ها «شاید به وقتش به‌دردش بخورد!» غافل از اینکه آنچه او در این کیف جمع کرده، چیزی جز مشتی «خنزرپنزر» نیست و حالا، در اکنون روایت، تا به آن حد از این خنزرپنزرها خسته و دلزده شده که درصدد «گم‌وگورکردن آنها برآمده است.»

مردی با کیف قرمز ماچویی فرحناز علیزاده

کیف قرمز کمال که بزرگ‌ترین رازش - تمایلات و روحیات زنانه‌ او - را بر خواننده آشکار می‌کند در داستان معنایی فراتر از معنای حقیقی کیف پیدا کرده و به نماد گنجینه‌ اسرار تبدیل شده؛ و همین کیف و رازهای درون آن است که راوی سوم‌شخص داستان را وا‌داشته تا «وِروِرهای درونی» خود را در قالب پنج فصل و در حجم 230 صفحه با خواننده در میان بگذارد. در این پنج فصل - که هر کدام زیرفصل‌هایی را در خود گنجانده‌اند - برخلاف آنچه از فصل‌بندی در یک داستان انتظار می‌رود زندگی کمال از لحاظ زمانی به‌طور پیوسته روایت می‌شود و تحولی در شخصیت یا الزامی برای این فصل‌بندی در داستان مشاهده نمی‌شود. اما زیرفصل‌های داستان، به صورت یک‌‎درمیان، دو واقعه از زندگی کمال را پی می‌گیرند: یکی، عزیمت کمال به شهری در شمال برای عیادت پدرِ رو به موت و دیگری، «موش‌وگربه‌بازی‌های» او برای کشف راز عشق گذشته‌ همسرش، رویا.

در واقعه‌ اول پدرِ کمال دارد می‌میرد و دیدار آخر بهانه‌ای می‌شود برای هجوم حجم فراوانی از خاطرات که همراه‌اند با سرکوفت‌ها و انتظارات بی‌انتهای پدر که آرزوی داشتن یک «پسر پلنگ‌کته‌ ماچویی» را همیشه در سر داشته است. ماچوگریِ پدر خاستگاهی سنتی دارد که جنس مرد را مسئول رهبری خانواده و حتی «شهر و طایفه» می‌داند. درحالی‌که تنها پسرش، که «جفت مؤنثی» را هم هنگام تولد از میدان به‌در کرده، خُلق‌وخویی میانه و شاید بیشتر دخترانه دارد.

مرگِ پدر و پایان انتظارات او و نیز ارث و میراثی که به کمال می‌بخشد، اگرچه در زندگی‌اش تحولاتی ظاهری - «داشتن یک شرکت پروپیمان» و «تصاحب جایگاهی اجتماعی» - ایجاد می‌کند، منجر به رهایی و خوشبختی او نمی‌شود و در روایت واقعه دوم مشاهده می‌شود که مدام در کلنجار با خودش و رازهایش و نیز متأثر از اختلالات شخصیتی‌ای که از کودکی در وجودش نهادینه شده، درصدد است ماچوبودنش را به اطرافیانش و خصوصا به «رویا» به اثبات برساند. البته که باید اشاره کرد این اثبات خلاصه می‌شود در واگویه‌های ذهنی راوی و در متن داستان کمتر به صورت عینی نمایش داده می‌شود. به‌نظر می‌آید نویسنده چندان دغدغه‌ بیان جزییاتی مربوط به زمان و مکان‌های داستان و صحنه‌پردازی‌ها و شخصیت‌پردازی‌ها نداشته و اشاره‌ای مختصر به یک خاطره یا شخصیت را کافی دانسته است. گفت‌وگو نیز سهم بسیار اندکی در حجم کتاب دارد و هرازچندی اگر سخنی ردوبدل می‌شود - آن‌هم به گیلکی و با ترجمه به فارسی در پانویس- در حد چند جمله است که کمک چندانی به سرعت‌بخشیدن به حرکت داستانی نمی‌کند. اما نویسنده در روایت از سبک گفتار غیرمستقیم آزاد برای بیان اندیشه‌ کمال و ایجاد همدلی در خواننده بارها بهره برده است؛ به حدی که شاید بشود گفت این تک‌گویی‌های راوی با کل گفت‌وگوهای ردوبدل‌شده میان شخصیت‌ها برابری می‎کند.

و درنهایت اینکه داستان «مردی با کیف قرمز ماچویی» فقط و فقط داستان مردی است با کیف قرمز که می‌خواهد ماچو باشد؛ به این معنا که نویسنده با نپرداختن به برهه‌ زمانی یا شرح فضاها، آدم‌ها و موقعیت‌ها از واردکردن محورهای متفرقه به داستان چشم پوشیده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

منجی آخرالزمانی هندوها... یک سفیدپوست مسیحی ادعا می‌کند آخرین آواتار ویشنو است؛ خدایی که هیئت جسمانی دارد... مخالفانش، این خدای تجسدیافته را باور ندارند و او را شیادی حرفه‌ای می‌دانند که با باندهای مواد مخدر در ارتباط است... قرار است با شمشیر آخته و کشتاری خونین جهان را از لوث جور و فساد جهانگیر پاک کند... برداشت‌های روان‌پریشانه از اعتقادات متعصبانه توسط فردی خودشیفته که خود را در جایگاه اسطوره‌ای منجی می‌پندارد و به خونسردی فاجعه می‌آفریند ...
خواهر و معشوقه‌اش، دروسیلا می‌میرد و کالیگولا بر اثر مرگ او به پوچی زندگی بشر پی می‌برد... آنچه کالیگولا می‌خواهد این است که به اندازه‌ی سرنوشت بی‌رحم شود تا از خلال بی‌رحمی او انسان‌ها به آن «بی‌رحمی دیگر» پی ببرند ... بزرگ‌زادگان دربار را به صورت عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی درمی‌آورد که ریسمانشان در دست اوست. آنها را وامی‌دارد تا برای نجات زندگی خود همه‌چیز را تسلیم کنند و به همه چیز پشت کنند، یعنی همه‌ی آنچه در واقع علت وجودی زندگی آنهاست ...
پدر ویژگی‌های بارز یک آنیموس منفی (سایه مردانه) را در خود حمل می‌کند... در جوانی، خودکامه و جسور و بی‌توجه بوده و تا به امروز، تحقیرگر: به مادرت صد دفعه گفته‌ بودم از این پسر مرد در نمی‌آد... تلاش ناکام پیرمرد در دست‌درازی به معصومیت پسر موجب استقرار حس گناهی است که یک قدم تا «انزجار از خود» فاصله دارد. و این فاصله با تنبیه پدر و تایید مادر طی و تبدیل به زخمی عمیق می‌شود... او یک زخمی است که می‌تواند زخم بزند ...
کتاب سه بخش دارد و در هر بخش ماجرا از دید یکی از سه مرد خانواده روایت می‌شود... سه راوی سه نگاه ولی یک سوژه: مادر... تصویر موج‌های هم‌مرکز که یکی پس از دیگری به حرکت درمی‌آیند ولی هرگز به یک‌دیگر نمی‌رسند... از خاله آیرین می‌شنویم و از زندگی و رابطه‌اش با شوهر سابقش بوید،‌ از سوفی، خدمتکار خانه که دلبسته کارل است، ‌از کارل آلمانی و داستان‌های پدربزرگش،‌ از عمه کلارا و عمو ویلفرد و جزییات خانه‌شان و علایق‌شان... در فصل اول پسری سرکش و برادرآزار به نظر می‌آید ولی در فصل دوم وجوه تازه‌ای از شخصیت ...
مدیر کارخانه خبردار می‌شود که یکی از آشنایانش، به نام مهندس مارکو ماشینی ساخته است به اسم کاربوراتور که می‌تواند از خود ماده، جوهر ازلی آن را بیرون بکشد: «مطلق»... پدیده‌های عجیبی تولید می‌شوند: رخدادهای دینی مانند گرایش‌های مذهبی، وعظ و خطابه، معجزات و حتی انواع تعصبات مذهبی... هواخواهان خدای روی کشتی لایروبی! با طرفداران خدای میدان تربیت اسب! درگیر می‌شوند... کلیسای رومی که از آغاز با مطلق مخالفت داشت، سرانجام آن را می‌پذیرد ...