بیتا ناصر | ایبنا


مترجم رمان «عطاری گمشده» [The Lost Apothecary] به بهانه چاپ سوم آن می‌گوید: قلم سارا پنر [Sarah Penner]، سرعت پیشروی داستان، صحنه‌پردازی، ملموس بودن موقعیت‌ها موجب شده تا خواننده با شخصیت‌ها همراه شده و از خواندن کتاب دست نکشد.

عطاری گمشده» [The Lost Apothecary]  سارا پنر [Sarah Penner]

سارا پنِر، نویسنده آمریکایی، با اولین رمانش به نام «عطاری گمشده» عنوان پرفروش‌ترین کتاب نیویورک تایمز را کسب کرد و به شهرت جهانی دست یافت. این کتاب که قتل‌ها، رازها و سرنخ‌های بسیاری در خود دارد، در سال 2021 نامزد جایزه انتخاب گودریدز برای داستان‌های تاریخی شد.
یاسمن ثانوی که ترجمه این رمان را از سوی نشر نون منتشر کرده است، متولد سال 1371 تهران و فارغ‌التحصیل رشته مترجمی زبان انگلیسی است. کتاب‌های «آتش و خشم ترامپ از مایکل وولف»(همراه با الهام اردبیلی- نشر سمیرا/1396)، «یک ازدواج امریکایی ار تایاری جونز» (1398)، «اعترافات از مارگارت آتوود»(1399)، «عمارت هلندی از آن پَچِت»(1399)، «وقتی پای خون در میان باشد» نوشته استفن کینگ (1399)، «نیمه فراری» از بریت بنت (نشر نون/1400) و «داستایفسکی در سیبری از هگل می‌خواند و می‌گرید»(نشر نیماژ/1400) از آثار ترجمه‌ای او به شمار می‌آیند. وی همچنین کتاب‌های «پیش از اینکه او را بشناسد»، «هر عهدی که می‌شکنی»، «زوجی که نظیر نداشت» و «پرونده‌های راکد» را از سوی دو نشر نون و البرز در نوبت چاپ دارد.

چاپ سوم رمان «عطاری گمشده» بهانه‌ای شد تا سراغ یاسمن ثانوی برویم و درباره نویسنده‌ای بپرسیم که با نخستین اثر داستانی‌اش و در مدت کوتاهی نظر منتقدان را به خود جلب کرد که در ادامه این گفت‌وگو می‌خوانیم.


سارا پنِر در رمان «عطاری گمشده» که با ترجمه شما به چاپ رسیده است، مخاطب را در جریان چرایی و چگونگی قتل‌های از پیش تعیین‌شده‌ای قرار می‌دهد که هرکدام با داستانی مختص به خود صورت می‌گیرد. ابتدا کمی درباره موضوع رمان توضیح دهید.
رمان عطاری گمشده، روایتی هولناک در مورد زنی به نام نِلا در دهه 1790 است که مغازه عطاری به ارث برده از مادرش را اداره می‌کند. این مغازه عطاری از زمان تاسیس تنها به فروش داروهایی برای درمان امراض زنان می‌پرداخت؛ اما با وقایع تلخی که در جوانی برای نِلا رخ می‌دهد، با گذشت سال‌ها او تصمیم می‌گیرد از این فرصت استفاده کند تا با فروش زهر و کشتن مردان خیانتکار به هم‌نوعانش کمک کند. البته استفاده از زهرها قوانینی دارد که زنی که آن را تهیه می‌کند باید به آنها پایبند باشد. برای مثال نباید آن را برای هم‌نوعان خودش به کار ببرد، و نام قربانی باید در دفتر مخصوص ثبت شود. همه زنانی که به مغازه نلا مراجعه می‌کنند، هرکدام به نوعی طعم تلخ خیانت را چشیده‌اند. پدر، برادر، همسر، نامزد، ارباب و ... فرقی ندارد، مرد خیانتکار باید به سزای اعمالش برسد. در این میان دختری نوجوان به نام الیزا از طرف زنی به او مراجعه می‌کند که کم‌کم روال عادی عطاری را دگرگون می‌کند. داستان توسط سه شخصیت روایت می‌شود: نلا، الیزا و زنی به نام کارولین که یک تاریخدان در زمان حال است. زمانی که برنامه‌های سالگرد ازدواج او با خیانت همسرش به هم می‌ریزد، او تنهایی راهی سفری از پیش تعیین شده می‌شود. در آنجا به همراه گروهی جذب پیدا کردن بقایای عصر ویکتوریا شده و یکی از شیشه‌های عطاری را پیدا می‌کند. شیشه‌ای که او را درگیر کشف راز قتل‌های عطاری نلا در چند قرن پیش می‌کند.

این رمان، اثری جنایی و معمایی‌ست که پیرامون زنان و دغدغه‌هایشان پیش می‌رود. از این منظر، جایگاه آن را در میان آثار ادبیات زنانه چگونه ارزیابی می‌کنید؟
نویسنده ماجراهایی متفاوت از زندگی چندین زن را در قالب یک داستان بازگو می‌کند که همگی نقش مهم و واقعیت زندگی زنان را در جامعه نشان می‌دهند؛ در واقع او به مساله حقوق زنان و چگونگی زیر پا گذاشتن آنها پرداخته که ممکن است به هر شکلی و در هر سن و موقعیت اجتماعی و فردی به یک خشم غیرقابل جبران تبدیل شود. در این کتاب خیانت لزوماً به زندگی مشترک محدود نمی‏‌شود، حتی خیانت در حق خواهر- برادری، ارباب- کنیزی هم از جمله مثال‌‎هایی هستند که داستان خودشان را در این کتاب روایت می‌کنند. این کتاب که اولین اثر از سارا پنِر است توانسته به خوبی فشارهای فکری و روحی زنان را به خوبی به تصویر بکشد که ممکن است کاملاً از چشم دیگران پنهان بمانند و در کمال خونسردی به یک فاجعه تبدیل شوند.

 یاسمن ثانوی

نِلا، عطاری‌ست که به مشتریانش کمک می‌کند تا با زهرهایی که آماده کرده، افراد موردنظرشان را آرام و بی‌دردسر به قتل برسانند. پنِر از چه کارکردهای داستان‌نویسی بهره برده است تا مخاطب، روایت را پذیرفته و حتی با او همزادپنداری می‌کند؟
قلم نویسنده، سرعت پیشروی داستان، صحنه‌پردازی، ملموس بودن موقعیت‌هایی که شخصیت‌ها چه در زمان قدیم و چه در زمان حال در آن قرار می‌گیرند و درگیر کردن مخاطب در ماجرا موجب شده تا خواننده با شخصیت‌ها همراه شود و از خواندن کتاب دست نکشد. جالب اینجاست که چند قرن پیش در دنیای واقعی، چیزی مشابه همین داستان در ایتالیا رخ داده است.

«عطاری گمشده» با دو راوی نِلا و کارولین روایت شده است. این مساله چه تاثیری بر طرز نگاه و شخصیت‌پردازی در دو روایت داشته است؟
از آنجایی که داستان این کتاب فقط به زمان قدیم محدود نشده، خواننده با مقایسه بخشی از داستان که توسط کارولین در زمان حال روایت می‌شود، می‌تواند بهتر و بیشتر موقعیت را درک کرده و حتی خودش را به جای شخصیت (کارولین) بگذارد و جنگ درونی میان دل و عقل را تجربه کند؛ اینکه حاضر است به خاطر عشقی که داشته از چیزی چشم‌پوشی کند یا حاضر است برای انتقام هرکاری بکند. این در مورد نِلا و حتی الیزا در زمان قدیم هم صدق می‌کند. نلا در این داستان بار سنگینی را به دوش می‌کشد و نقش مهمی در شکل‌گیری ذهنیت خواننده در مورد این تصمیم هولناک دارد.

نِلا راوی داستان در سال ۱۷۹۱ و کارولین راوی داستان در زمان حال است. پنِر در خلق دو فضا در دو زمان کاملا متفاوت با یکدیگر چطور عمل کرده است؟ و برای این منظور از چه کارکردهایی روایی بهره برده است؟
پنِر توانسته با استفاده از توصیفات و ارائه جزئیات در خلق صحنه‌ها، لمس احساسات ایجاد شده در هریک از شخصیت‌ها، بیان نکات ریزی که مربوط به زمان و مکان در هر دو زمان (گذشته و حال) هستند، باعث تصویرسازی قوی در ذهن خواننده شده و به خوبی فضای تاریک و رازآلود داستان را با درگیر کردن ذهن خواننده، ایجاد حس تردید و اضطراب، همزادپنداری و ... تلفیق کند. مهارت او در ایجاد هماهنگی بین جزئیات و اطلاعات با آنچه در واقعیت وجود دارد (مانند موقعیت مکانی در نظر گرفته شده برای عطاری گمشده در واقعیت) موجب شده تا جذابیت بیشتری برای مخاطب پیدا کند.

با توجه به فروش بالا و استقبال جهانی از نخستین اثر داستانی سارا پنِر، ویژگی‌های داستان‌نویسی او را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
قلم روان و جذاب پنر شما را با سرعت پیش می‌برد، طوری‌که نمی‌توانید کتاب را زمین بگذارید. درجا زدن در این کتاب معنایی ندارد. همه شخصیت‌ها همزمان با هم در مسیر داستان پیش می‌روند و وقایعی که با پیشروی ماجرا اتفاق می‌افتد، بیش از پیش به جذابیت داستان کمک می‌کند. این نویسنده قابلیت فوق‌العاده‌ای در طرح‌بندی داستان دارد و به خوبی چند ماجرا را در کنار داستان‌های مجزای این سه شخصیت پیش می‌برد.

ترجمه رمان «عطاری گمشده» در کمتر از یکسال به چاپ سوم رسیده است. از تجربه ترجمه این رمان بگویید؟
این رمان برای من یکی از جذابترین و متفاوت‌ترین کتاب‌هایی بود که کار ترجمه آن را برعهده داشتم. واقعاً از تجربه ترجمه آن و استقبال مخاطبین از این کتاب خوشحالم و امیدوارم کسانی که تازه شروع به خواندنش می‏‌کنند از آن لذت ببرند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...