«سنت‌های عقلانی در اسلام» با تنظیم و تدوین فرهاد دفتری و ترجمه فریدون بدره‌ای از سوی نشر فرزان روز به چاپ دوم رسید.

سنت‌های عقلانی در اسلام فرهاد دفتری

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایلنا، موسسه تحقیقات اسماعیلی در سال ۱۹۹۴ سمیناری تحت عنوان «سنت‌های عقلانی در اسلام» در ملورسنتر کالج چرچیل، دانشگاه کمبریج از ۱۴ تا ۲۰ اوت تشکیل داد. این مجموعه مقالات با استثنایی چند، عمدتا از این سمینار نشات گرفته است.

مقالاتی که در این کتاب آمده است، با استثناهایی که ذکر شد در اصل از روی نوار سخنرانی‌ها به نگارش درآمد و سپس ویراسته شده است.

یازده مقاله این مجموعه شامل عناوینی چون «دیباچه»، «زندگی عقلانی در چهار سده نخستین اسلام»، «پژوهش علمی و فلسفی: دستاوردها و واکنش‌ها در تاریخ اسلام»، «سنت عقلانی در اسلام»، «حدود درست کیشی در اسلام»، «زندگی عقلانی در میان اسماعیلیان: یک چشم‌انداز کلی»، «ناصرخسرو: متفکر فاطمی»، «عقل و تجربه عرفانی در تصوف»، «ملاحظاتی چند درباره محیط عقلانی دینی ایران در عصر صفویه»، «زن، نصف مرد؟ بحران معرفت‌شناسی مذکر در فقه اسلامی» و «اسلام امروز میان سنت و جهانی‌گری» است.

تحول و دگرگونی یافتن اسلام از یک دین به صورت یک تمدن بزرگ جهانی، در دهه‌های اخیر موضوع بررسی‌های بسیار قرار گرفته است. اسلام همین که از زادگاه خود، شبه جزیره عربستان، به بیرون انتشار یافت رهاوردهای فکری جمع کثیری از افراد، جماعات و فرهنگ‌های مناطقی که در نهایتِ کار جهان اسلام را به وجود آوردند، آن را غنی ساخت. در حقیقت، تا قرن چهارم/دهم تمدن اسلامی را تنوع و تکثر سنت‌های ادبی و عقلانی در زمینه‌های مختلف علم و دانش مانند کلام، فقه، فلسفه، ادبیات، تصوف، هنر و صنعت و علوم طبیعی مشخص می‌ساخت. در همان حال، اسلام به‌عنوان یک دین با شرح و تفسیرهای گوناگون مورد تامل و تعبیر قرار گرفته بود.

یکی از مهم‌ترین مشخصه‌های تاریخ اسلام، گسترش سریع امپراتوری اسلام پس از رحلت حضرت محمد(ص) است. این امر منجر به بسط امپراتوری در بخش‌هایی از خاورمیانه شد که در آنجا از دیر زمانی پیش، تمدن‌های مختلفی استقرار یافته بودند. حکمرانان جدید مسلمان ناگهان خود را با مردمانی مواجه دیدند که اندیشه‌ها و افکاری درباره خداشناسی، پزشکی، نجوم و ریاضیات داشتند.

مشغله ذهنی متفکران اولیه مسلمانان مسائلی بود که با گسترش اسلام ارتباط داشت. یکی از این مسائل این بود که برای نخستین نسل مسلمانان، خاطره و یاد کردار و گفتار پیامبر اگر هم در اندیشه و ذهن آنها تازه و زنده نبود، از راه ارتباط مستقیم با کسانی که پیامبر را می‌شناختند، وجود داشت.

دیگر مساله، انتشار اسلام بود و اینکه آیا اسلام دینی بود محدود به طبقه گزیده حاکم؟ یا دینی بود عمومی و جهانی؟ در این مورد نظریات مختلفی وجود داشت.

نوشتارهای این مجموعه مقالات، به استثنایی چند، عمدتا از یک سمینار نشات گرفته است که توسط اندیشمندان و پژوهشگران مسائل دینی و سنت عقلانی به رشته تحریر درآمده است.

................ هر روز با کتاب ...............

در مرز ایالت ترانسیلوانیا، قلعه وحشتناک کنت دراکولا قرار دارد... شب‌ها از گورش برخاسته و به دنبال طعمه‌هایش می‌گردد... در نور مهتاب به سراغ لوسی جوان می‌آید و پس از نوشیدن خونش، به‌شکل یک‌خفاش فرار می‌کند... این‌زنان شیطانی به چشم ون‌هلسینگ یکی از یکی زیباتر می‌آیند... فیلسوف، متخصص علوم ماوراءالطبیعه و یک مسیحی دوآتشه است... یکی از مشهورترین رمان‌های وحشت در جهان است که برای اولین‌ بار در ۱۸۹۷ منتشر شد ...
نوجوان برای رشد و تکمیل شخصیتش، نظر به قهرمان دارد. قهرمانِ فانتزی و خیالی، شخصیت خیال پرداز می‌سازد و قهرمان‌هایی که زندگی ملموس و تجربه‌های واقعی دارند؛ «خلاقیت» و «توانایی حل مشکل» را می‌آموزند. مجموعه ۱۳ جلدی «ماجراهای ناگوار» که در ایران با نام «بچه‌های بدشانس» نیز ترجمه شده‌ است؛ ۳ قهرمان از گروه دوم دارند: دو نوجوان و یک کودک که به تازگی یتیم شده‌اند و درگیر مشکلات ریز و درشت «زندگی واقعی» ...
«آزادی» مورد نظر لوتر در اصلاح کلیسا ریشه در آزادی درونی دارد که این کتاب به تجلیل از آن می‌پردازد. فرد مسیحی هم «ربّ آزاد همه‌ی اشیا» و هم «مربوب ارادی در همه‌ی امور» است... نَفْسی که با اعتماد این خبر مسرت‌بخش را دریافت می‌کند، دختر خدا و همسر مسیح می‌شود. در این ازدواج روحانی، ثروت‌های معنوی زوج، عدالت و شأن معنوی و سلطانی وی کابین زوجه می‌شود، در حالی‌که فقر و مسکنت زوجه در زیر پوشش ثروت‌های زوج پنهان می‌ماند ...
برنده‌ گنکور 1911 میلادی... آسوده و دور از مردم در قصر اشرافی خود به طبیعت و ویولون مشغول است... نازپرورده پسرش، زندگی بی‌بندوباری را در پاریس در پیش می‌گیرد... ششصد هزار فرانک پول نزول... برای حفظ آبرو مجبور است که از زندانی‌شدن پسرش به سبب قرض جلوگیری کند. پس همه چیز، ملک‌های استیجاری و زمین‌ها و اسب‌ها را می‌فروشد... سرانجام پی می‌برد که موجب مرگ مادر شده است ...
جهانی از تنهایی آدمی... به‌اجبار وارد خانه‌ گربه‌ها می‌شود... تفاوت بین شهروند و پناهنده‌... قرار است راوی، داستانی گاه تلخ و گاه شیرین و گاه پیچیده به خرافات و گاه خاطره‌ای از خیانت و عشق و امید و زندگی را، از مردمانی دورشده از دیار خود بیان کند... یاد می‌گیرد جهان را از منظر عواطفش ببیند و گربه‌ها چه تأثیر شگرفی دارند بر این تغییر... انسان‌ها به دلایلی ممکن است احساس خود را پنهان کنند، ولی گربه چنین کاری نمی‌کند ...