تجربه‌های تازه برای آدمهای معمولی | الف


اگرچه آملی نوتومب سال‌هاست می‌نویسد و از نویسندگان محبوب فرانسوی دهه‌های اخیر فرانسه به‌شمار می‌آید؛ اما در ایران چند سالی‌ست که مطرح شده و آثارش نیز یکی پس از دیگری ترجمه و توسط ناشران مختلف به مخاطبان روز افزون این نویسنده ارائه می‌شود.حجم کم و زبان موجز و به دور از پیچیدگی آثار او به مذاق مخاطبان کم حوصله امروز خوش آمده و از رمانهایش استقبال می کنند. او نویسنده خوبی است که آثارش می‌توانند با مخاطبانی از طیف‌های مختلف ارتباط برقرار کنند.

نام‌های بی‌جنسیت املی نوتومب [Les prénoms épicènes]

«نام‌های بی‌جنسیت» [Les prénoms épicènes] به قلم همین نویسنده که به همت نشر قطره منتشر شده، داستان آدم‌هایی معمولی است كه تجربه‌هایی تازه را زندگی می‌كنند. داستانی با مضمون عشق، مرگ، نفرت، انتقام و ... كه به بازنمایی و بازگویی داستان‌های كلاسیك شبیه است. آملی نوتومب در این کتاب نیز درست مانند بسیاری دیگر از کتاب‌هایش از ابتدا تا انتها داستانی دارد پر از فراز و فرودها و اتفاقاتی كه خواننده را به خواندن و ادامه دادن تشویق می‌كند. در زیر این لایه‌ی روساختی اما زیرساختی با لایه‌های درهم تنیده‌ی فلسفی، اسطوره‌ای و جامعه‌شناسانه وجود دارد. فلسفه‌ای اخلاق‌گرا كه در بزنگاه‌های داستانی رخ می‌نمایاند. نگاه جامعه‌شناسانه‌ای كه از معبر داستان، در حال واكاوی كنش‌ها و واكنش‌های رفتاری جامعه‌ای با ارزش‌های ضد و نقیض است. و در نهایت لایه‌هایی از اسطوره‌ها كه هم در ظاهر و هم در عمق اندیشه‌ی شخصیت‌ها دیده می‌شوند: «شاعری شعرهایش را همزمان با نواختن چنگ به صورت آواز می‌خوانده است؛ پس نیازی به نوشتن اشعارش نداشته، چون آنها را از بر می‌کرده است. به این ترتیب، بچه‌های آن دوره مجبور نبودند اشعاری را از روی کاغذ حفظ کنند و بعد آنها را ناشیانه جلو کلاس از بر بخوانند. این چنین شاعری در آن واحد هم شعر بوده است، هم موسیقی و هم متن. برای آن که اشعارش را به آیندگان انتقال دهد، می‌بایست با شاعر دیگری مواجه می‌شد و هنر مسری خود را به او منتقل می‌کرد. شعر موفق آن دوره مثل بیماری واگیردار بود. شاعر بد فقط ویروس بی‌اثر می‌آفرید، چون به کسی سرایت نمی‌کرد.»

داستان در لایه‌ی نخست، روایت زندگی دومینیك، زنی جوان، زیبا و معمولی است كه منشی شركتی بازرگانی در شهر برِست (Brest) فرانسه است. گسترش این شرکت كه در حوزه‌ی صادرات و واردات فعالیت می‌كند، به شیوه‌ای بسیار عجیب اما ناخواسته با زندگی دومینیک پیوند می‌خورد. او که مثل بسیاری از آدم‌های معمولی دیگر در كافه‌ای با همسر آینده‌اش، كلود گیوم، آشنا می‌شود، سال‌های بسیاری را در بی‌خبری از واقعیت‌های زندگی اما خوشبخت زندگی می‌کند. پس از مدتی که دخترشان به دنیا می‌آید، نامش را از روی داستانی اسطوره‌ای به روایت بن جانسون(Ben Jonson) ، شاعری هم‌عصر شكسپیر، اپیسن (Épicène) گذاشتند. لایه‌ی دیگری از داستان، شرح روحیات اپیسن و نوع تفکرات او را باز می‌نمایاند که خود بازتابی است از شیوه‌ی برخورد بسیار متفاوت پدر و مادر با او: «مثل بیشتر وقت‌ها، وقتی موضوع کشف هوشمندانه‌ی قضیه‌ای در میان بود، کافی بود یک بار با مادرش گفت‌وگو کند تا از بود و نبود آن قضیه خبردار شود. مادر هر روز به دنبالش به مهد می‌آمد و آن‌ها پای پیاده به خانه بر‌می‌گشتند و در طول راه کلی با هم حرف می‌زدند. مامان از او می‌پرسید که در مهد چه کارهایی کرده است و دخترک درباره‌ی نقاشی‌ها، برچسب‌های رنگی، سرودها و بازی‌های دسته‌جمعی حرف می‌زد. گفت‌و‌گو همیشه با این سؤال اپیسن پایان می‌یافت: بابا خانه است؟»

«نام‌های بی‌جنسیت» تنها شرح حال روزانه و بیان جزییات زندگی شخصیت‌های محوری و کم تعدادش نیست، بلکه روایت داستان دوستی دو زن از دو طبقه‌ی اجتماعی مختلف و شرح قدم به قدم رسیدن دومینیک به بلوغ فكری و باز تبدیل شدن او به شخصیتی مستقل و اجتماعی از خلال این رابطه‌ی عاطفی نیز هست. دوستی‌ای كه هر چند دومینیك با طرح و نقشه‌ی قبلی و برای رسیدن به هدفی دیگر به آن وارد می‌شود اما در نهایت هیچ چیز آن طور كه او تصور و برنامه‌ریزی كرده بود، به پیش نمی‌رود. سرنوشت، مواجهه با شیوه‌های گوناگون زندگی، مهمانی، خانواده، لایه‌های مختلف رابطه‌های عاطفی و اجتماعی و واکاوی درون خویش، همچنان مثل بسیاری دیگر از آثار آملی نوتومب، محورهای اصلی داستان را تشکیل می‌دهند.

مكان رویدادها مانند بسیاری از دیگر كارهای املی نوتومپ، پاریس است. پاریسی كه در فضای خارج از زندگی خانوادگی بسیار پویا و پرانرژی تصویر می‌شود اما در زندگی خانوادگی دو زن و خانواده‌ای كه داستان‌شان کم و بیش به موازات هم روایت می‌شوند، چندان زنده به نظر نمی‌رسد. پاریس هرچند شهر رویاهای این زنان در سال‌های دور بوده است اما اکنون تنها بستری شهری است برای انجام فعالیت‌های روزانه؛ بزرگ کردن کودکان، خرید، مهمانی رفتن و مهمانی دادن و بسیار دور از رویاهای عاشقانه‌ای که در نوجوانی و جوانی به واسطه‌ی زندگی در برِست، شهری کوچک در شمال غربی فرانسه، در سر پرورانده‌اند. پاریس بانشاط رویاهای گذشته اندک اندک رنگ می‌بازد و به جایش شهری ظاهر می‌شود که بیشتر به توسعه‌ی اقتصادی و افتتاح شعبه‌های جدید شرکت‌های موفق امکان ظهور می‌دهد تا زندگی عاشقانه، خانواده و گسترش روابط بینافردی.

نثر روان كتاب بازتابی از زبان ساده‌ی راوی دانای كل رمان است. راوی‌ای كه روایتی خطی را از دوره‌ی جوانی تا میان سالی شخصیت‌هایش در بازه‌ای بیست ساله روایت می‌كند. ترجمه‌ی روان اثر که به فارسی سلیس بازنوشته شده و ویراستاری بسیار دقیق کتاب سبب می‌شود که مخاطب فارسی نیز با لذت و راحتی کتاب را بخواند و انرژی ذهنی بیشتری برای تمرکز بر مفاهیم کتاب داشته باشد. پانویس‌های مختصر اما ضروری کتاب نیز هر جا که لازم بوده به همت مترجم آورده شده‌اند و به درک بهتر مفاهیم کتاب کمک قابل توجهی می‌کنند.

................ هر روز با کتاب ...............

آنکه زنی را به چشم خواهش می‌نگرد با او مرتکب زنا شده است... شارلوته و ادوارد زندگی عاشقانه‌ای دارند اما پس از ورود اوتیلیه و سروان به قصر، عشقی دیگر در دل آنها سر برمی‌آورد و ادوارد را به‌سوی اوتیلیه و شارلوته را به سوی سروان پیش می‌راند... کودک که در بغل اوست از دستش در آب می‌افتد و غرق می‌شود... من از راه خود بیرون رفته‌ام، قانون‌هایم را زیر پا گذاشته‌ام... و اکنون خدا به نحوی وحشتناک چشمان مرا گشوده است. تصمیم من این است: من هرگز به ادوارد تعلق نخواهم داشت ...
منجی آخرالزمانی هندوها... یک سفیدپوست مسیحی ادعا می‌کند آخرین آواتار ویشنو است؛ خدایی که هیئت جسمانی دارد... مخالفانش، این خدای تجسدیافته را باور ندارند و او را شیادی حرفه‌ای می‌دانند که با باندهای مواد مخدر در ارتباط است... قرار است با شمشیر آخته و کشتاری خونین جهان را از لوث جور و فساد جهانگیر پاک کند... برداشت‌های روان‌پریشانه از اعتقادات متعصبانه توسط فردی خودشیفته که خود را در جایگاه اسطوره‌ای منجی می‌پندارد و به خونسردی فاجعه می‌آفریند ...
خواهر و معشوقه‌اش، دروسیلا می‌میرد و کالیگولا بر اثر مرگ او به پوچی زندگی بشر پی می‌برد... آنچه کالیگولا می‌خواهد این است که به اندازه‌ی سرنوشت بی‌رحم شود تا از خلال بی‌رحمی او انسان‌ها به آن «بی‌رحمی دیگر» پی ببرند ... بزرگ‌زادگان دربار را به صورت عروسک‌های خیمه‌شب‌بازی درمی‌آورد که ریسمانشان در دست اوست. آنها را وامی‌دارد تا برای نجات زندگی خود همه‌چیز را تسلیم کنند و به همه چیز پشت کنند، یعنی همه‌ی آنچه در واقع علت وجودی زندگی آنهاست ...
پدر ویژگی‌های بارز یک آنیموس منفی (سایه مردانه) را در خود حمل می‌کند... در جوانی، خودکامه و جسور و بی‌توجه بوده و تا به امروز، تحقیرگر: به مادرت صد دفعه گفته‌ بودم از این پسر مرد در نمی‌آد... تلاش ناکام پیرمرد در دست‌درازی به معصومیت پسر موجب استقرار حس گناهی است که یک قدم تا «انزجار از خود» فاصله دارد. و این فاصله با تنبیه پدر و تایید مادر طی و تبدیل به زخمی عمیق می‌شود... او یک زخمی است که می‌تواند زخم بزند ...
کتاب سه بخش دارد و در هر بخش ماجرا از دید یکی از سه مرد خانواده روایت می‌شود... سه راوی سه نگاه ولی یک سوژه: مادر... تصویر موج‌های هم‌مرکز که یکی پس از دیگری به حرکت درمی‌آیند ولی هرگز به یک‌دیگر نمی‌رسند... از خاله آیرین می‌شنویم و از زندگی و رابطه‌اش با شوهر سابقش بوید،‌ از سوفی، خدمتکار خانه که دلبسته کارل است، ‌از کارل آلمانی و داستان‌های پدربزرگش،‌ از عمه کلارا و عمو ویلفرد و جزییات خانه‌شان و علایق‌شان... در فصل اول پسری سرکش و برادرآزار به نظر می‌آید ولی در فصل دوم وجوه تازه‌ای از شخصیت ...