زهرا نوروزی | شهروند


«پلیس حافظه» [Hisoyaka na kessho The Memory Police] نام رمانی است که یوکو اوگاوا [Yoko Ogawa] نویسنده ژاپنی آن را در‌سال ۱۹۹۴ نوشته است. رمانی علمی- تخیلی است که تحت‌تأثیر سبک نوشتاری کافکا نوشته شده ‌است.

پلیس حافظه» [Hisoyaka na kessho The Memory Police] یوکو اوگاوا [Yoko Ogawa]

یوکو اوگاوا از‌ سال ۱۹۸۸ تاکنون بیش از ٤٠نوشته داستانی و غیرداستانی به رشته تحریر درآورده است. او در ‏سال ۲۰۰۶ کتاب «مقدمه‌ای بر ریاضی‌دانان زیبا» را به همراه ماساهیکو فوجیوارا که خود ریاضیدان است نوشت ‏و شامل دیالوگی درباره زیبایی بی‌حد و حصر اعداد است. نیویورک تایمز «پلیس حافظه» را با رمان‌های ساموئل ‏بکت و کوبو آبه مقایسه کرده و نوشته‌ است که رمان اوگاوا به ما یادآوری می‌کند که اکوسیستم‌های جهانی، ‏کوه‌های یخی، گونه‌های حیوانی و زبان‌ها در آینده‌ای که محال نیست، چگونه می‌توانند با سرعتی فراتر از حد ‏تصور ما نابود شوند. ‏مایکل آدام کارول در روزنامه پلوشرد در مورد کتاب «پلیس حافظه» نوشته‌ است: «ما باید به اندازه کافی شجاع ‏باشیم تا بتوانیم وضع حال حاضر کمپ‌های مهاجران و از هم جدا شدن خانواده‌ها را به چالش بکشیم. یوکو ‏اوگاوا در رمان خود به چیزی واقعی اشاره کرده و آن این است که ما باید به یاد داشته باشیم بنویسیم و بنویسیم ‏که به یاد بیاوریم، که همیشه باید از حقیقت دفاع کنیم. «پلیس حافظه» به‌عنوان فینالیست جایزه جهانی کتاب ‏برای اثر ادبی ترجمه شده در‌سال ۲۰۱۹ معرفی شده‌ است.»‏
‏ کنزابورو اوئه، نویسنده نوبلیست ژاپنی درباره اوگاوا می‌گوید: «یوکو اوگاوا توانایی بیان کردن لطیف‌ترین ‏ویژگی‌های ذهنی انسان را در قالب ادبیات دارد و این کار را در عین تأثیرگذاری انجام می‌دهد.» این نویسنده ‏آثارش را با انباشتن اطلاعات جزئی انجام می‌دهد، تکنیکی که شاید در کارهای کوتاهش موفقیت‌آمیزتر ‏بوده ‌است. سرعت پایین در گسترش داستان در کارهای بلند نیازمند امدادی غیبی است که داستان را به اتمام ‏برساند. خواننده با توصیف بی‌نظیری از آنچه قهرمان‌های داستان‌ها می‌بینند و حس می‌کنند و بعضی اوقات با ‏خودآگاهی تعدیل‌شده آنها که بازتاب دهنده فرهنگ ژاپن است، مواجه می‌شود. دبورا ترایزمن، ویراستار ادبیات ‏داستانی نیویورکر با یوکو اوگاوا درباره رمان «پلیس حافظه»، خاطرات و مفاهیم انتزاعی و ملموس آن گفت‌وگو کرده ‏است.‏
 

چگونه شروع به نوشتن کردید؟
وقتی ١٤‌سال داشتم خاطرات آنه فرانک را خواندم و فهمیدم نوشتن، راهی برای آزادی انسان محسوب می‌‏شود. حرفه نوشتن من نیز با نگه داشتن دفتر خاطرات شروع شد. سعی کردم تا حد امکان وفادارانه و به شکلی ‏دقیق تجربیات خود را ثبت کنم، اما به تدریج فهمیدم داستان‌پردازی با نوشتن خاطرات آغاز می‌شود. سرانجام، ‏کم کم، شروع به ساختن داستان از یادداشت‌هایی کردم که در دفتر خاطراتم نوشته بودم. در‌سال ١٩٨٨ جایزه ‏نویسندگان جدیدی را از مجله ادبی کائن دریافت کردم که برایم بسیار ارزشمند است.‏

از شما به‌عنوان عضوی از موج جدید نویسندگان در ژاپن صحبت شده است. آیا خودتان را در گروه خاصی قرار می‌دهید؟
من به هیچ گروه خاصی تعلق ندارم. این کارِ منتقدان و محققان است که نویسندگان را به گروه‌ها تقسیم کرده و ‏از این برچسب‌ها استفاده کنند. تا آنجا که به من مربوط می‌شود باید بگویم، من فقط کسی هستم که داستان ‏می‌نویسد.‏

قرار گرفتن در لیست فینالیست‌های جایزه جهانی کتاب، برای شما چه حسی به همراه داشت؟
نخستین واکنش من تعجب بود. هرگونه خبری درباره جایزه ادبی همیشه برایم غیرمنتظره بوده و هست. طبق ‏معمول سرم شلوغ بود و درگیر رمانی بودم که هنوز روی آن کار می‌کنم، بنابراین تجربه‌اش مثل این بود که ‏کسی آرام روی شانه‌ات بزند و در میان دل‌مشغولی‌های فعلی، در گوش تو درباره رمانی که خیلی وقت پیش ‏نوشته‌ای، آهسته این مسأله را زمزمه کند.‏

گفت‌وگو یوکو اوگاوا [Yoko Ogawa]

آیا می‌توانید طعم و مزه‌ای از رمان بلند خود یعنی «پلیس حافظه» را به ما بچشانید؟
اثری است که چهره‌های متفاوتی را به خوانندگان مختلف نشان می‌دهد. خودم می‌خواستم این‌گونه باشد. رمانی ‏است که قصد دارد شما را با خاطرات گمشده در گذشته‌های دور مواجه کند تا تجربیاتی همراه با نوستالژی و ‏احساس گم‌گشتگی را از بین ببرد. همزمان رمانی است که می‌تواند خواننده را با پیش‌فرض‌های تجزیه جهانی که ‏ممکن است روزی در آینده اتفاق بیفتد، فلج کند.‏

داستان‌های شما را خوانده‌‏ام، در آنها می‌بینیم قلب زنی روی پوست خود رشد می‌کند، دستی ناگهان از زمین خارج می‌شود، ‏گیاهی عجیب در اتاق خواب زن و شوهری بزرگ می‌شود و دخترکی با نون خامه‌ای مسموم می‌شود. آیا ‏مسائل عجیب و غریب بیولوژیکی برای شما جذابیت دارد؟
توصیف تغییرات روانشناسی انسان دشوار است. اما وقتی تغییرات فیزیکی خارجی را با دقت مشاهده و ترسیم ‏می‌کنم، می‌بینم می‌توانم تکلیف مشکلات داخلی انتزاعی را نیز روشن کنم. دیدگاه من در طول حرفه‌ام این‌گونه ‏بوده است.‏

«پلیس حافظه» سخن از تمامیت‌خواهی و مقاومت به میان آورده است. الهام‌بخش بررسی و ظهور این ‏مضامین در کار شما چیست؟
‏پلیس حافظه ریشه در «خاطرات یک دختر جوان» نوشته آنه فرانک دارد. وقتی نوجوان بودم از آن یاد گرفتم ‏که مردم می‌توانند با نوشتن، آزادی خود را به دست آورند. آنه فرانک حتی وقتی همه چیز در جهان از او دزدیده ‏شده بود، توانست قلبی را وسعت بخشد که کاملاً انسانی بود. همان‌طور که نوشتم، او همیشه در پس‌زمینه ذهن ‏من حضور داشت.‏

«پلیس حافظه» از دست دادن خاطرات و معنا را بررسی می‌کند، فکر می‌کنید چه چیزی ‏مهم است که جهان هرگز نباید آن‌را فراموش کند؟
‏ فکر می‌کنم باید به یاد داشته باشیم که همه ما، تک تک ما، با هم برابر هستیم، به این معنا که هر چیزی که ‏در آن زندگی جریان دارد، سرانجام می‌میرد.‏

آیا در میان نویسندگان انگلیسی یا آمریکایی اشخاصی ‏وجود دارند که آثارشان تأثیرگذاری خاصی ‏بر شما داشته ‏باشد؟
کار من از پل استر، استیون میلهاوزر و جان اروینگ تأثیر ‏پذیرفته است. وقتی کار پل استر را می‌خوانم، ‏احساس ‏می‌کنم رمان‌های او فقط محصول تخیل خالص ‏نیستند، بلکه به مسائلی مربوط می‌شوند که هم‌اکنون در ‏دنیای ‏واقعی وجود دارند. نویسنده کسی است که چیزی را که ‏قبلا در جهان وجود داشته، اما هیچ‌کس متوجه آن نشده ‏است، ‏کشف می‌کند، سپس آن را به شکل کلمات درمی‌آورد و در ‏قالب نوشته ارایه می‌دهد. این مسأله برای من ‏مفهومی کاملا ‏جدید بود که از آثار استر آموختم.‏ من همیشه تحت‌تأثیر نگرش تیزبینانه استیون میلهاوزر از ‏واقعیت قرار گرفته‌ام. کار او این حس را انتقال می‌‏دهد که ‏واقعیت، مسأله مجردات یا نظریه‌ها نیست، بلکه بیشتر ‏می‌توان آن را به‌عنوان مجموعه‌ای متنوع از ‏جزئیات ساده و ‏ملموس به حساب آورد. من از کارهای او چیزهای زیادی ‏آموخته‌ام، از جمله مسائلی که نویسنده ‏باید به آنها توجه کند.‏ در کار جان اروینگ به‌ویژه جذب روشی می‌شوم که در آن ‏تمایل‌دارد وضعیتی تراژیک را به اوج خود برساند تا ‏جایی که ‏به شرایطی خنده‌دار تبدیل شود. به عبارت دیگر به ما نشان ‏می‌دهد داستانِ انسان‌های بدشکل، رقت‌انگیز و خنده‌دار ‏سرچشمه ناامیدی نیست، بلكه درون خود امكان نوعی ‏رستگاری را به همراه می‌آورد.‏

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

بازگوکردن روابط عاشقانه بی‌نتیجه‌اش، اقدامش به خودکشی، دوستی‌ها و پروژه‌های ادبی‌ منقطعش، تحت‌‌الشعاعِ بخش‌هایی از پیشینه خانوادگی قرار می‌گیرد که مسیر مهاجرت از جمهوری دومینیکن به ایالات متحده آمریکا را معکوس می‌کند و روی زنان خانواده اسکار متمرکز می‌شود... مادرش زیبارویی تیره‌پوست بود... عاشق جنایتکار بدنامی شد... ارواح شرور گهگاه در داستان به‌کار گرفته می‌شوند تا بداقبالی خانواده اسکار را به تصویر بکشند ...
فهم و تحلیل وضعیت فرهنگ در جامعه مصرفی... مربوط به دوران اخیر است، یعنی زاده مدرنیته متأخر، دورانی که با عناوین دیگری مثل جامعه پساصنعتی، جامعه مصرفی و غیره نامگذاری شده است... در یک سو گرایشی هست که معتقد است باید حساب دین را از فرهنگ جدا کرد و برای احیای «فرهنگ اصیل ایرانی» حتی باید آن را هر گونه «دین خویی» پالود؛ در سوی مقابل، اعتقاد بر این است که فرهنگ صبغه‌ای ارزشی و استعلایی دارد و هر خصلت یا ویژگی فرهنگیِ غیردینی را باید از دایره فرهنگ بیرون انداخت ...
وقتی می‌خواهم تسلیم شوم یا وقتی به تسلیم‌شدن فکر می‌کنم، به او فکر می‌کنم... یک جریان به‌ظاهر بی‌پایان از اقتباس‌ها است، که شامل حداقل ۱۷۰ اجرای مستقیم و غیرمستقیم روی صحنه نمایش است، از عالی تا مضحک... باعث می شود که بپرسیم، آیا من هم یک هیولا هستم؟... اکنون می‌فهمم خدابودن چه احساسی دارد!... مکالمه درست درمورد فرانکنشتاین بر ارتباط عمیق بین خلاقیت علمی و مسئولیت ما در قبال خود و یکدیگر متمرکز خواهد شد ...
همسایه و دوست هستند... یک نزاع به‌ظاهر جزیی بر سر تفنگی قدیمی... به یک تعقیب مادام‌العمر تبدیل می‌شود... بدون فرزند توصیف شده، اما یک خدمتکار دارد که به‌نظر می‌رسد خانه را اداره می‌کند و به‌طرز معجزه‌آسایی در اواخر داستان شامل چندین فرزند می‌شود... بقیه شهر از این واقعیت که دو ایوان درحال دعوا هستند شوکه شده‌اند و تلاشی برای آشتی انجام می‌شود... همه‌چیز به مضحک‌ترین راه‌هایی که قابل تصور است از هم می‌پاشد ...
یک ریسه «ت» پشت سر هم ردیف می‌کرد و حسابی آدم را تف‌کاری می‌کرد تا بگوید تقی... قصه‌ی نویسنده‌ی «سایه‌ها و شب دراز» است که مرده است و زنش حالا دست‌نویس پانصد ششصدصفحه‌ای آن داستان را می‌دهد به فرزند خلف آن نویسنده‌ی مرحوم... دیگر حس نمی‌کردم که داوود غفارزادگان به من نارو زده... عاشق شدم، دانشجو شدم، فعالیت سیاسی کردم، از دانشسرا اخراج شدم... آسمان ریسمان نمی‌بافد؛ غر می‌زند و شیرین تعریف می‌کند... ...