معراج به سوی او | صبح نو
از درون اسلام یگانه عقیدتی، عبادی و آیینی، اسلام صوفی برمیخیزد. اسلامی که رنگ تصوف گرفته و از جهاتی چون اندیشه، تصور، عمل، اعتقاد، عبادت و کردار از اسلام دیگر که بیشمار ولی زاده دین یکتاست، متفاوت است. این چندگانگی شاید بهخاطر دگرگونیهای تاریخی اسلام و حرکت جغرافیایی آن باشد که باعث شده دستههایی از مسلمانان از یک بعد بدان بنگرند و با توجه تمام آن را بپرورانند؛ در نتیجه بر تصوری که از این بعد دارند اثر گذاشته؛ اسلامشان به رنگی خاص درآید.
![محمد بن الطیب] خلاصه مرور اسلام متصوفان» [اسلام المتصوفه]](/files/169407505155656471.jpg)
سخن از «اسلام صوفی» به معنای دیانت جدید و آیینی نو و مغایر با اسلام و خارج از اصول و قواعد آن نیست، بلکه برای کشف ویژگیهای نگرش صوفیانه به اسلام و جلوههای تلاش نظری و عملی طرفداران، ضمن ارائه تصویری صوفیانه از دین است.
اسلام متصوفه به زبانهای گوناگون مورد بحث و بررسی زیادی قرار گرفته و توجه زیادی به آن شده و مسلمانان و غیرمسلمانان به آن روی آوردهاند.
پیروان این مکتب بهدنبال کشف و شهود الهی و روحی و الهام ربانیاند، با این همه از سیاست، جامعه، وضعیت عمرانی و بنمایههای فرهنگ آن بیبهره نیستند؛ چراکه تصوف تنها دستمایه ذوق و وجد نیست، بلکه محصول خردها و تجاربی است که در تولید آن، نیروی تفکر همگام با نیروی تخیل سهیم بوده است.
حال با این توصیفات، نویسنده تونسی محمد بن طیب [محمد بن الطیّب] دست به قلم گرفته و در اثری به نام «اسلام متصوفان» [اسلام المتصوفه] در حوزه تصوف و عرفان تحقیقاتی انجام داده است.
نویسنده در بخش اول پژوهش خویش به تاریخچه پیدایش و تحول اسلام صوفی میپردازد و عوامل و مقدماتی چون عوامل دینی، اجتماعی و سیاسی که سبب ظهور آن شده است را ذکر میکند. در ادامه به مهمترین ویژگیها و جلوههای اساسی اسلام صوفی پرداخته و آن را در سه نمود؛ زهدی، تعبدی و اخلاقی دستهبندی کرده است و در پایان به شاخصترین مراحل دگرگونی در تصوف اشاره داشته و از شخصیتهای بنام و مدارس آن یادی کرده است.
در بخش دوم، نویسنده بارزترین ویژگیهای اسلام صوفی را بیان کرده و آن را شامل سه موضوع؛ عشق الهی، معراج روحی و ذوق قلبی دانسته است. در موضوع عشق الهی به اظهارات سه نظریهپرداز این باب؛ رابعه عدویه، حلاج و ابنعربی اشاره کرده و رابعه عدویه را اولین نظریهپرداز و از پیشگامان نامور عشق الهی دانسته که در این باب صحبت کرده است.
در موضوع معراج روحی به ذکر مقامات، احوال و حالات صوفی بحث وحدت وجود میپردازد و در آخر بحث «نظریه ولایت» را پیش میکشد و ولایت را برترین مراتب قرب الهی و سرانجام معراج بهسوی او میداند که در این مرحله خداوند، وی را یکی از اولیای خود قرار میدهد. و در ادامه در موضوع ذوق قلبی به سخنان سه صاحبنظر این عرصه چون؛ محمد غزالی، محمد اقبال و ابنعربی در این مورد اشاره میکند.
نویسنده در این دو بخش، تمام توان را صرف تعریف اجمال بُعد نظری اسلام صوفی کرده است و بُعد عملی باقیمانده را به بخش سوم اختصاص داده و آن را با عنوان «اسلام صوفی نهادی» نامگذاری کرده و ضمن آن، مسأله روند تحول اسلام صوفی و تبدیل آن را به نهاد مستقل، بررسی کرده و ابتدا به ابعاد تاریخی و جغرافیایی، اشارهای گذرا داشته و سپس به خود نهاد تصوف پرداخته است. در ادامه عوامل تشکیلدهنده و روابط آن را تبیین کرده است. در خاتمه وظایف دینی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مکاتب مختلف تصوف را تحلیل کرده است.
این کتاب در قطع وزیری و با ترجمه کبری روشنفکر در 172 صفحه توسط نشر کتاب توت در سال 1392 چاپ شده است.
................ تجربهی زندگی دوباره ...............
