«اندیشه‌ی البرز: یادنامه دکتر محمدعلی مجتهدی» (رئیس دبیرستان البرز و بنیان‌گذار دانشگاه صنعتی شریف) است که با همت گروهی از نویسندگان و به کوشش بهرام بیانی از سوی انتشارات ماهی منتشر شده است.

اندیشه‌ی البرز: یادنامه دکتر محمدعلی مجتهدی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، دکتر محمدعلی مجتهدی (1287 ـ 1376) یکی از تأثیرگذارترین افراد در توسعه آموزش در ایران بوده است. ایشان از سال 1323 تا 1357 عهده‌دار ریاست یکی از مهم‌ترین دبیرستان‌های ایران، یعنی دبیرستان البرز بودند. در طول این دوران، جوانان مستعد بسیاری در این مدرسه درس خواندند و بالیدند و بعدها در حوزه‌های گوناگون منشأ خدمات فراوان شدند. شماری از مهم‌ترین شخصیت‌های علمی و فرهنگی و سیاسی کشور تحصیل‌کرده دبیرستان البرز بودند و شاگرد دکتر مجتهدی.

البته کارنامه درخشان این مرد بزرگ به دبیرستان البرز محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین دانشگاه‌های ایران، یعنی دانشگاه صنعتی شریف نیز به همت دکتر مجتهدی تأسیس شد. همچنین ایشان مدتی ریاست دانشگاه شیراز، پلی‌تکنیک تهران و دانشگاه ملی (شهید بهشتی) را بر عهده داشتند.

دانشگاه صنعتی شریف را دکتر مجتهدی به پیشنهاد محمدرضا پهلوی بنا نهاد و خود در نخستین سال تحصیلی و چندماهی از سال تحصیلی دوم نایب‌التولیه آن بود. دوران کوتاه مدیریت مجتهدی در دانشگاه صنعتی با فراز‌ونشیب‌های بسیاری همراه شد و سرانجام نیز شاه فرمان به برکناری او داد. دکتر مجتهدی در ایام بازنشستگی همواره از این دوران کوتاه با تلخی و حسرت یاد می‌کرد و افسوس می‌خورد که قدرش دانسته نشد و دست‌هایی پنهان نگذاشتند دور گردون بر مراد او برود و گلستانی که در خیال می‌پروراند، به کلبه احزانش بدل گشت.

مجتهدی دو بار در سال‌های 1345 و 1346 به اروپا و ایالات متحده سفر کرد تا ایرانیانی را که فارغ‌التحصیل شده یا در مرحله دریافت دکتر بودند و نیز کسانی را که در دانشگاه‌های مختلف به آموزش و پژوهش به اشتغال داشتند، با استخدام دانشگاه آریامهر درآورد. او به هرجا که پا می‌گذاشت، با استقبال گرم فارغ‌التحصیلان البرز روبرو می‌شد.

دکتر مجتهدی با دانشجویان رابطه بسیار خاصی داشت. وقتی شاه از رابطه او با دانشجویان جویا شد، در پاسخ گفت: «من باغبانم و هدفم این است که این نهال‌ها را طوری پرورش دهم که درختانی تنومند شوند». او بارها بر این عقیده خود پای فشرده بود که دانشجویان ثروت واقعی کشور هستند و اگر از آموزش جامع و مناسب برخوردار شوند و اعتمادبه‌نفس و انضباط داشته باشند، می‌توانند مملکت را بسازند.

یکی از مهم‌ترین مسائل پیش‌روی مجتهدی این بود که چگونه می‌توان فرهنگ مشوق علم و تکنولوژی را در دانشگاه گسترش داد؛ چنان‌که با نهادهای معتبر جهان هم‌تراز باشد. خودش معترف بود که این دشوارترین وظیفۀ اوست و برقرارکردن رابطه‌ای استوار با دانشگاه‌های خارجی نخستین گام در تحقق آن به شمار می‌رود. از سوی دیگر حاضر نبود استقلال و خودپشتوانگی دانشگاه را با پذیرش رهنمودهای خارجیانی که احتمالاً درک درست و صمیمیت کافی نداشتند، زیرپا بگذارد.

این کتاب تلاشی است برای ادای دین به دکتر محمدعلی مجتهدی، این شخصیت برجسته فرهنگی. در این کتاب شماری از نامدارترین چهره‌های علمی و فرهنگی ایران کوشیده‌اند هرکدام به سهم خود بخشی از خدمات ارزندۀ دکتر مجتهدی را به نسل جوان معرفی کنند. مطالعه این کتاب برای علاقمندان به تاریخ معاصر نیز بسیار سودمند است؛ به‌ویژه آنجا که بحث از تأسیس دانشگاه صنعتی شریف به میان می‌آید.

فهرست مطالب کتاب:
بخش اول: مقدمه‌ای بر خدمات آموزشی دکتر محمدعلی مجتهدی/ بهرام بیانی
بخش دوم:
42 سل ریاست دکتر جردن/ منوچهر آدمیت
فعالیت فرهنگی میسیون، در فاصلۀ دو جنگ بزرگ جهانی/ سهیل آذری
نگاهی دقیق به البرز و البرزیان/ فیض‌الله ارض‌پیما
بر ستیغ البرز/ فرخ امیریار
یادی از شادروان دکتر محمدعلی مجتهدی/ محمدرضا امین
یک عمر در شبانه‌روزی/ محمدابراهیم باستانی پاریزی
مناظری از رساله دکترای مرحوم محمدعلی مجتهدی/ علی‌قلی بیانی
دکتر مجتهدی و دبیرستان البرز/ ارسلان خلعتبری
البرز/ منوچهر ستوده
پیروزی انقلاب و اندیشه حاکم بر آموزش و پرورش/ عزت‌الله سحابی
دکتر و شیشه‌بر/ مهدی سحابی
مجتهدی و دبیرستان البرز/ پرویز شهریاری
مجتهدی و بنیان‌گذاری دانشگاه صنعتی آریامهر/ مهدی ضرغامی
غرور و افتخار و خشم و حسرت پدرسالار/ محمد قائد
البرز و آموزگارانش/ محمدعلی همایون‌کاتوزیان
دکتر مجتهدی و مسائل خدمتگزاری در جامعۀ کلنگی/ محمدعلی همایون‌کاتوزیان
یاد باد آن روزگاران/ عبدالله کوثری
یادی از دکتر محمدعلی مجتهدی/ محمدحسن گنجی
هفت سال در دبیرستان البرز/ جلال متینی
البرز در گذشته و حال/ زین‌العابدین مؤتمن
دکتر جردن از زبان دکتر مجتهدی/ زین‌العابدین مؤتمن
درخت بلوطی که افتاد/ بهمن مشفقی
دکتر مجتهدی و مسئله آموزش/ بهمن مهری
گرامی‌داشت یک استاد بزرگ/ منوچهر مهندس
یادی از کالج آمریکایی البرز/ منوچهر مهندس

کتاب «اندیشه البرز: یادنامه دکتر محمدعلی مجتهدی»به کوشش بهرام بیانی در 416 صفحه و با قیمت 165 هزار تومان از سوی انتشارات ماهی منتشر شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...
شاید بتوان گفت که سینما غار پیشرفته‌ افلاطون است... کاتلین خون‌آشامی است که از اعتیادش به خون وحشت‌زده شده است و دیگر نمی‌خواهد تسلیم آن شود. به‌عنوان یک خون‌آشام، می‌داند که چگونه خود را از بین ببرد. اما کازانووا می‌گوید: «به این راحتی هم نیست»... پدر خانواده در همان آغاز شکل‌گیری این بحران محل را به‌سرعت ترک کرده و این مادر خانواده است که بچه‌ها را با مهر به آغوش کشیده است. اینجاست که ما با آغاز یک چالش بزرگ اخلاقی مواجه می‌شویم ...