مباحثی است درباره‌ی شخصیت تاریخی زردشت، معرفی منابع و چکیده‌ای از زندگانی اساطیری این پیامبر ایرانی... فقط از روی اوستا می‌توان زمان زردشت را حدس زد. به نظر او، گاهان از نظر زبانی قابل مقایسه با ریگ ودا است که آغاز تدوین آن ظاهراً درحدود 1700 ق م بوده است، بنابراین می‌توان احتمال داد که زردشت در زمانی میان 1400و 1000ق م می‌زیسته است.

اسطوره زندگی زردشت ژاله آموزگار احمد تفضلی
اسطوره زندگی زردشت (زرتشت).
نوشته ی ژاله آموزگار (تولد: 1318) و احمد تفضلی (1316-1375)، هردو زبان شناس و محقق در فرهنگ ایران باستان و زبان پهلوی که در 1370 منتشرشد. این کتاب مشتمل است بر پیش گفتار و دو پاره‌ی اصلی.

پاره‌ی اول حاوی مباحثی است درباره‌ی شخصیت تاریخی زردشت، معرفی منابع و چکیده‌ای از زندگانی اساطیری این پیامبر ایرانی. پاره‌ی دوم شامل متن‌ها در شش بخش است. درپاره‌ی اول، از زمان، زیستگاه و حوادث زندگی زردشت بحث شده است. نخست چکیده‌ای از نظرهای گوناگون درباره‌ی زمان زندگی زردشت (دورترین: قرن 18ق م؛ نزدیک‌ترین: قرن 6 ق م) ارائه شده است‌. برای تعیین این تاریخ، دو روش عمده به کار رفته است: در روش اول، به ارقام و اعدادی استناد می‌شود که درباره‌ی زندگانی زردشت در کتاب‌های پهلوی و عربی (معروف به تاریخ سنتی) و منابع یونانی آمده است. نتایج برخی از این محاسبات به شرح زیر است: 569-492ق م ( هرتسفلذ )؛ 784 یا 707ق م (کلیما), 1080ق م (شهبازی)؛ 618 یا 628 یا 630 تا 541 یا 551 یا 553 ق م (هنینگ ). اما به قول نویسندگان کتاب، امروز بیشتر پژوهندگان بر آنند که دست‌یابی به زمان دقیق زردشت از طریق محاسبه‌ی تقویمی میسر نیست. در روش دوم، بر اساس معیارهای زبانی و قراین تاریخی نتیجه گیری می‌شود. مثلاً مری بویس، پس از رد تاریخ سنتی و روایات یونانی، اظهار نظر می‌کند که فقط از روی اوستا می‌توان زمان زردشت را حدس زد. به نظر او، گاهان از نظر زبانی قابل مقایسه با ریگ ودا است که آغاز تدوین آن ظاهراً درحدود 1700 ق م بوده است، بنابراین می‌توان احتمال داد که زردشت در زمانی میان 1400و 1000ق م می‌زیسته است.

نویسندگان کتاب، پس از بررسی آرای ایران‌شناسان درباره‌ی زمان زردشت، حدس می‌زنند که زردشت میان 1200-1000قبل از میلاد می‌زیسته است. درباره ی زادگاه زردشت نیز به نقل آرای ایران شناسان معروف، از جمله مارکوارت، هنینک، بیلی و بنونیست، اکتفا شده است که همگی ایرانویج، محل ابلاغ دین به زردشت را با خوارزم مطابقت داده‌اند. به قول مؤلفان، امروزه دانشمندان به دلایل فراوان، انتساب زردشت را به آذربایجان که در منابع پهلوی و عربی و فارسی آمده است، مردود می‌دانند. مهمترین دلیل این که زبان اوستایی متعلق به مشرق ایران است و در اوستا از واژاه‌هایی که اصل مادی یا فارسی باستان داشته باشند. نشانی نیست. دراین پاره، زندگانی زردشت بنا بر گاهان و متن‌های قدیم اوستایی ترسیم شده که بیشتر جنبه‌ی اساطیری دارد.

در پاره‌ی دوم (معرفی منابع)، شرح مختصری از هر یک از منابع آمده که مهم‌ترین آن‌ها متن پهلوی "دینکرد" است. کتاب‌های پنجم، هفتم و چهاردهم دینکرد حاوی خلاصه‌ای از وشتاسپ ساست، چهرداد نسک و سپند نسک اوستا است. این سه نسک اوستا، که شرح زندگی زردشت را در برداشته، مفقود شده است. دیگر منابع پهلوی شالوده‌ی کار نویسندگان بخش‌های است از گزیده‌های زادسپرم، روایات پهلوی و و جرکرد دینی. افزون بر این برای ترسیم زندگانی زردشت از منظومه‌ی فارسی زراتشت‌نامه و ملل و نحل شهرستانی نیز بهره‌جویی شده است. در پیش گفتار کتاب یادآوری شده که از دیگر کتاب‌های زردشتی، مانند صد در نثر و صد در بندهشن، زراتشت‌نامه‌ی منثور و نیز آثاری چون شارستان چهارچمن و دبستان المذاهب که مطالب آن‌ها از منابع متقدم گرفته شده و تکراری است، صرف نظر کرده‌اند.

در این کتاب، متن‌های پهلوی که از میان آن‌ها به ویژه دینکرد از نوشته‌های دشوار و پیچیده پهلوی است، با تصحیح انتقادی نقل شده است؛ در عین آن که به مقتضای حال خوانندگان غیر متخصص، از ذکر جزئیات و دقایق تصحیح خودداری شده است. نویسندگان، پیش از درج ترجمه‌ی متن‌های محل بحث، مطالب آن‌ها را با یکدیگر تطبیق و تلفیق کرده‌اند و از بازسازی آن‌ها، بخشی جداگانه به زبانی ساده‌تر به نام «چکیده‌ای از زندگانی زردشت» فراهم آورده‌اند. بیشتر متن‌های منتخب کتاب پیش‌تر به زبان‌های اروپایی ترجمه شده بوده و بعضی از آن‌ها به فارسی نیز درآمده بوده است. ولی در پیش گفتار کتاب تذکر داده شده که ترجمه‌ی مؤلفان کتاب با ترجمه‌های پیشین تفاوت دارد و گاهی این تفاوت‌ها در پانوشت ذکر شده است. مؤلفان کوشیده‌اند که ضمن وفاداری به متن پهلوی، مطالب را به گونه‌ای نقل کنند که برای خوانندگان علاقه‌مندی که با زبان‌های کهن ایران ناآشنایند سنگین نباشد.

حاصل سخن آن که اسطوره‌ی زندگی زردشت، خاصه پاره اصلی آن، یعنی تصحیح و ترجمه‌ی متن‌های پهلوی مربوط به زردشت، منبع اساسی برای شناخت نه تنها یک پیامبر، بلکه همه‌ی کسانی است که به نوعی به او بستگی داشته‌اند. یادداشت‌های مترجمان در پانوشت‌ها به خواننده در فهم متن دشوار پهلوی کمک می‌کند.

ابوالفضل خطیبی. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش

این سی و دو دفتر را در زندانی نوشت که در رژیم موسولینی از سال 1929 تا مرگ خود، به مدت یازده سال، در آن به سر برد... به رغم عدم دسترسی به کتاب‌ها و مراجع لازم، درباره‌ی متنوع‌ترین و مشکل‌ترین مسائل سیاست، فلسفه، تاریخ فکری و اجتماعی، هنر و ادبیات به بحث می‌پردازد... یادداشت‌هایی درباره‌ی ماکیاولی، سیاست و دولت جدید، درباره‌ی بسط بورژوازی ایتالیایی؛ ادبیات و حیات ملی، تأملاتی درباره‌ی دانته و درباره‌ی رمان پاورقی ...
حقیقت این است که شهرت «دو قرن سکوت» بیش از آنکه مرهون ارزش و اعتبار علمی‌اش باشد، حاصل محتوای ایدئولوژیک آن است... موضوعات علمی را به سبک ادبی برای هر دو گروه متخصص و متوسط می‌نوشت... سبک او که آمیزه‌ای بود از اطلاعات وسیع و مقبول علمی در بیانی سرشار از جذابیت ادبی و روایتگری... غزالی قهرمان کتاب فرار از مدرسه است و حافظ قهرمان از کوچه‌ی رندان است و نظامی قهرمان پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد ...
زمان وقوع حوادث داستان دهه‌ی 1930 میلادی و مقارن با دوره‌ی رکود بزرگ اقتصادی آمریکاست... تنها دارایی ارزشمند خانواده‌شان، بشقابی است که روی آن یک رودخانه، سه آدم، یک پل و درخت بیدی آبی‌رنگ نقش بسته است... مدام مجبور به کوچ از جایی به جای دیگر برای کسب درآمدی ناچیز بوده‌اند... آسیب‌های روانی و عاطفی که در این دوره بر کودکان وارد شد، در دهه‌های بعد آثار خود را در زندگی بزرگسالی‌شان نشان داد ...
هواپیما هربار حدود 2000 کیلومتر از بالای صحرا طی می‌کند... اگر اجباراً به سطح زمین پایین بیاید در خطر این هست که با گلوله‌ی تفنگ قبایل متعصب سوراخ سوراخ شود... زندگی‌کردن عبارت است از گفتگوی دو به دو با مرگ، همواره رفتن و باز هم رفتن و فضای تازه را پیوسته دورتر یا بالاتر جستجوکردن... مرگ پیش از او به سراغ محبوبه‌اش، رفته بود؛ همان زنی که با همه‌ی لطافت و ظرافت آسمانی‌اش از گوشت و پوست و خواهشِ نفس ساخته شده بود ...
یادآوری دونوازی چندباره‌ این دو همکلاسی زمینه‌ساز ورود مخاطب به دنیای بی‌کلام و شگفت‌انگیز موسیقی است... عصا همواره نماد نیروی برتر یا سحر و جادو بوده... قلمروزدایی درست همان کاری‌ است که موسیقی انجام می‌دهد... پرنده با ساکسیفون آلتوی توی دستش و همراه با عطر ملایم قهوه بالاخره نواختن «کورکووادو» را آغاز می‌کند... شاید بتوان به مدد موسیقی چهره واقعی «گ» را شناخت و در بدبینانه‌ترین حالت آن را بازسازی کرد ...