تصویری از تناسخ زنی شهرآشوب | کافه داستان


«لوکیس» وقتی نوشته شد که رمانتیسم اوج گرفته بود و سلیقه‌ی اروپای نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم به قصه‌ی بانوان نجیب‌زاده‌ای که متهورانه کلیشه‌های جامعه‌ی خود را پس می‌زدند، تمایل داشت. پروسپر مریمه [Prosper Merimee] به همین ‌خاطر ابتدا «کارمن» را نوشته بود. رمانی که منجر به خلق اپرایی شد که موسیقی عصر خود را متحول کرد. کارمن زنی جسور بود که می‌توانست کشوری را با اشاره‌اش دستخوش بحران کند. اما مریمه در آثار بعدی‌اش راهی دیگر در پیش گرفت. او به این زن شهرآشوب پر و بال بیشتری داد و در رمان کوتاه «لوکیس» قدرت استحاله‌ی انسان به یک دیو را در اختیار او قرار داد. زنِ قدرتمند و اغواگر قصه‌ی مریمه، مسیری بر خلاف داستان دیو و دلبر می‌پیمود و نیروهای حیوانی خفته در آدمی را بیدار می‌کرد و به حرکت وامی‌داشت.

لوکیس و چند داستان دیگر» [Lokis] پروسپر مریمه [Prosper Merimee]

مریمه از پیشگامان رمانتیسم به شمار می‌آمد و در کنار آن، آثار گوگول و پوشکین را به فرانسوی برگردانده و شیفتگی خود را به رئالیسم انتقادی روسی در آثارش ثابت کرده بود. نویسنده‌ای که یک‌سوم پایانی عمر حرفه‌ای خود، در جست‌وجوی ردّی از ابرانسان در قصه‌های فولکلور بود. لوکیس برای او نمونه‌ای ایده‌آل از قدرت‌های مافوق طبیعی نهفته در آدمی محسوب می‌شد. موجودی، نیمه انسان و نیمه حیوان که همزمان توانمندی‌های هر دو را داشت. او می‌توانست در عین اینکه عواطف انسانی قوی از خود بروز می‌دهد، به‌قدر یک حیوان وحشی خطرناک و بی‌رحم هم باشد. مریمه در داستان لوکیس، فانتزی، گوتیک و تمثیل را یک‌جا جمع کرده بود. ترکیبی که در روزگار او کمتر در میان عوام خریدار داشت. اما ملکه یوژنی، همسر ناپلئون سوم آن‌قدر مشتاق شنیدنش بود که حمایت مالیِ پروژه‌ی لوکیس را به عهده گرفت و شاید همو بود که مریمه را به هرچه خشن‌تر جلوه‌دادن قهرمانش ترغیب کرد.

مریمه در لوکیس، از همان ابتدا می‌کوشد داستان را به استناد شواهدی مکتوب و متقن از ماجرا، واقعی نشان دهد. میشل زمیوت که همان قهرمان نیمی دیو و نیمی انسان قصه است با اصل و نسبش معرفی می‌شود. کُنتی که نیروهای ماورای انسانی نهفته و خفته در وجودش از آغاز هم نسبتاً مشهود بوده است، اما امکان بروز آنها تا زمانی که کنت یک درگیری عاطفی بزرگ پیدا می‌کند، مشخص نمی‌شود. آشنایی با ژولین، زندگی میشل را زیر و رو می‌کند. این زن در کلام و وجناتش بیش از حد خودشیفته می‌نماید و خود را الهه‌ی هنر لیتوانی می‌نامد. زنی که به عشق کنت می‌بالد و معتقد است که تنها مجنونی چون او می‌تواند میشل را به همسری بپذیرد. ظاهر میشل چیزی نیست که بانو ژولین را به‌ وجد آورد. بانو او را پذیرفته، زیرا شیدای مردهای قدرتمندی چون اوست که غولی پنهان در وجود خود دارند. میشل ابتدا تسلیم و رام بانو می‌شود، اما سیر وقایع آنها را به نقطه‌ای متفاوت با آغاز سوق می‌دهد.

آنچه در داستان لوکیس بیش از همه به چشم می‌آید، بانویی است که شاید در ظاهر اغواگری‌های دردسرساز نداشته باشد، اما به‌تدریج سویه‌ی دیگر وجودش را به نمایش می‌گذارد. قهرمان مرد داستان نیز بسیار مستعد رو کردن لایه‌ای از شخصیت خویش است که طبع حیوانی او را نشان می‌دهد. این مسئله حتی در اسم این شخصیت هم نمود پیدا کرده است. لوکیس یا میشل، به معنی خرس، هر دو ریشه‌ای یکسان در زبان‌های هند و ‌اروپایی دارند و شخصیت اصلی نیز بنا به افسانه‌هایی، حاصل آمیزش انسان و خرس است.

در قصه‌های دیگری که در این مجموعه همراه رمان کوتاه لوکیس می‌آید نیز محور اصلی بر حضور زنی قدرقدرت بنا نهاده شده است. زنی که توان زیر و رو کردن دنیای پیرامون خود را دارد و همان موجود آشوبگری است که امروزه در ژانر تریلر بیش‌تر می‌توان از او سراغ گرفت. مریمه تلاش می‌کند از نمونه‌های عینی این‌گونه زنان در دنیای واقعی کمک بگیرد تا بتواند در عمق باور مخاطب نفوذ کند.

اولین داستان مجموعه از این ‌نظر در صدر جدول او قرار می‌گیرد. بانو لوکرتزیا که به خاندان بورجیا تعلق دارد و جنجال بسیار در پس نام او نهفته است، سکان هدایت ماجراهای این قصه را در دست دارد. زنی که حتی در پرتره‌اش تماشاچی را مسحور ظرافت‌های اغواگرانه‌ی خود می‌کند. کم نبوده‌اند از دوک‌ها و کنت‌ها و انواع اشراف‌زادگان اروپایی که به سودای تصاحب او از مُلک و مملکت خود چشم پوشیده‌اند و آواره شده‌اند. راوی تنها می‌تواند شمه‌ای کوچک از این دلربایی را به تصویر آورد و البته برای اثبات ادعای خود از شواهدی تاریخی نیز بهره می‌جوید.

مریمه در واپسین دوره از مسیر پرفراز و نشیب نویسندگی‌اش، تصویر زنی را در آثارش تثبیت کرد که همواره در طول تاریخ، روحش از بدنی به بدن دیگر در تناسخ بوده و با خود نیرویی جادویی و ماورایی برای تسخیر و دگرگونی جهان حمل می‌کرده است. نیرویی که نه تنها با مرور زمان رنگ کاستی به خود ندیده، بلکه چشمگیرتر شده و البته شکل آن نیز تحول پیدا کرده است. او روح کارمن را در کالبد بانوان داستان‌های مختلفش و نهایتاً در تنِ ژولینِ لوکیس تکثیر کرد. زنی شهرآشوب که نسبش به حکایت‌های دور اقوام هند و اروپایی بازمی‌گشت و با اغواگری‌اش انسانی را به دیو بدل می‌کرد.

............... تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

آثاری از این دست فقط ما را عالم‌تر یا محقق‌تر نمی‌کنند، بلکه حال ما را خوش‌تر و خوب‌تر می‌کنند... می‌گوید مفاهیم اخلاقی 8 تاست... ما نخست قهرمانان اخلاقی و قدیسان اخلاقی و فرزانگان اخلاقی (به صورت خلاصه اسوه‌های اخلاقی) را تشخیص می‌دهیم، سپس می‌گوییم هر چه در اینها هست، از نظر اخلاقی خوب یا درست یا فضیلت است... اما ما نمی‌توانیم به احساسات و عواطف صرف تکیه کنیم... ممکن است کسی از یک جنبه الگو باشد و از جنبه‌های دیگر خیر... پس ما معیاری مستقل از وجود الگوها یا اسوه‌ها داریم! ...
شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...