وقتی کلمه «جنگ» را می‌شنویم اولین تصویری که به یادمان می‌آید خرابی‌های خانه‌ها و کشت و کشتار با سلاح‌ است. یکی دشمن است و یکی دفاع می‌کند. یکی به خاک سرزمینی هجوم می‌آورد و یکی از همه‌چیز می‌گذرد تا مقابل هجوم بایستد. این مدل جنگ را همه‌مان دیده‌ایم. بعضی‌هایمان سربازی بودیم در دلِ میدان و جنگیده‌ایم و بعضی‌هایمان هم در فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی و سینمایی داخلی و خارجی با انواع و اقسام مدل جنگ فیزیکی و ویرانی‌هایش آشنا شده‌ایم. اما جنگ فقط همین است؟ پر از سیاهی؟

جنگی که نجاتم داد» [The war that saved my life] کیمبِرلی بروبیکر بردلی [Kimberly Brubaker Bradley]

دنیای قصه‌ها به‌ویژه ادبیات کودک و نوجوان، چیزی فراتر از این را به ما نشان می‌دهد. چیزهایی که یادمان می‌رود. مثل شکوفه‌های امیدی که در دلِ خرابی‌های جنگ می‌رویند. داستان دو جلدیِ «جنگی که نجاتم داد» [The war that saved my life] همین را می‌خواهد بگوید. جنگ همیشه فقط نمی‌کشد، فقط بمب روی خانه‌ات نمی‌اندازد، فقط خانواده و سرزمینت را از تو نمی‌گیرد. گاهی چیز جدیدی به تو اضافه می‌کند که اگر دگرگونی شرایط نبود، به دست نمی‌آمد.

«شده بودم آدمی که حسرت بودنش را داشتم.»

قصه درباره‌ی «آدا»ست. او دختر نوجوانی است اهل انگلستان که در گوشه‌ای از شهر لندن زندگی می‌کند. با مام و برادر کوچک‌ترش «جیمی». او از آپارتمان کوچک‌شان بیرون نمی‌رود. نمی‌تواند بیرون برود. پشت پنجره می‌نشیند و دنیای بیرون را نگاه می‌کند. محکوم شده است به این تقدیر. چرا؟ مام می‌گوید آدا پاچنبری است و پاچنبری‌ها نباید بین مردم بروند و خودشان را نشان بدهند. او از مام می‌ترسد و حرف گوش می‌کند. اما بالاخره روزی می‌رسد که دیگر نمی‌خواهد دنیایش فقط یک اتاق باشد و در سطل، دستشویی کند و خنده و شادی بچه‌ها را از پشت شیشه‌ی پنجره ببیند. او تصمیم می‌گیرد. جنگ آدا شروع می‌شود.

اما همزمان جنگ دنیا هم شروع شده است. جنگ هیتلر و کشورهای دیگر. لندن هم درگیر می‌شود و آدا تصمیم می‌گیرد همراه برادرش و بچه‌های مدرسه به جای دیگری برود. تصمیمی که مام از آن بی‌خبر است. آن‌ها به جای دیگری می‌روند و تحت سرپرستی زنی دیگر قرار می‌گیرند. جنگ همراه‌شان است. جنگ آدا و جنگ هیتلر. او در آن بحبوحه‌ی جنگ که قحطی است و کمبود غذا و ترس از بمب‌ها و جاسوس‌ها، درون خودش را هم پر از آشوب می‌بیند. آشوب ترحم بقیه به پاهایش. پاهایی که می‌فهمد می‌توانست این‌طور نباشند، می‌توانست از همان زمان تولد زیر نظر پزشک درست شوند و آدا نزدیک به یازده‌ سال از آرزوهایش محروم نشود؛ کارهایی ساده، مثل راه‌رفتن و دویدن.

«کلمه‌ها می‌توانند خطرناک و نابودگر باشند، به اندازه‌ی بمب‌ها.»

این داستان نوجوان، دو جلدی است. قصه‌ی آدا و برادرش را برای‌مان تعریف می‌کند که چه بالا و پایین‌هایی را تک و تنها و گاهی درکنار بقیه، در آن غوغای جنگ تحمل می‌کنند و در جلد دوم ما با این عنوان روبه‌رو می‌شویم: «جنگی که بالاخره نجاتم داد».

«بالاخره» کلمه‌ی مهمی‌ است. همان لحظه‌ای است که یا خودت می‌خواهی و یا برایت مقدر شده است که چیزی تغییر کند. مثل آدا که این «بالاخره» را محقق کرد. مثل پدر و مادرهایمان، که «بالاخره» توانستند در جنگ بین باورهایشان و شرایط حاکم بر جامعه پیروز شوند و وضعیت را عوض کنند. مثل وقتی که سرباز‌های شجاع‌مان به صدام دیکته کردند که آن جنگی که به راه انداخته است، به همین سادگی هم به نفع او تمام نمی‌شود. چون هنوز نوجوان‌ها و جوان‌های بسیاری در خانه‌های ایران وجود داشتند که نمی‌خواستند مغلوب باشند.

«جنگی که نجاتم داد» و «جنگی که بالاخره نجاتم داد» را کیمبِرلی بروبیکر بردلی [Kimberly Brubaker Bradley] اهل آمریکا نوشته است. با قلمی روان و خوش‌خوان. طوری‌که وقتی اول جمله را شروع می‌کنی یکهو می‌بینی تهِ پنجاه صفحه بعد از آن جمله هستی که این مهارت مترجم کتاب مرضیه ورشوساز را هم نشان می‌دهد. همچنین، بروبیکر بردلی طوری داشته‌ها و نداشته‌های آدا را برای‌مان تعریف می‌کند که آن‌ها را در وجود خودمان می‌بینیم. واضح و باورکردنی. انگار منِ خواننده هم مثل آدا، مشکل و نقصی دارم و نیاز دارم با ترسم روبه‌رو شوم. کتاب‌ها، این کار ویژه را با خواننده می‌کنند. مجبورت می‌کنند به درون خودت سرک بکشی و گذشته و حالت را مرور کنی. این‌ها از نتایج ترکیب مناسب عناصر داستانی است. شخصیت‌هایی که هرکدام نقشی در زندگی آدا دارند و الکی وارد قصه نشده‌اند. اتفاق‌هایی که در زمان‌بندی قابل‌قبولی رخ می‌دهند و ریتم داستان که گاهی کند می‌شود و به تو این فرصت را می‌دهد تا خوب همه‌چیز را هضم کنی، و گاهی طوری تند می‌شود که تو هم هیجانِ شخصیت‌ها و هراس آن‌ها را حس کنی. این‌ها نشان‌دهنده‌ی این است که این دو کتاب را دست‌کم یک‌بار باید خواند.

چندسالی است که این دو اثر به همت انتشارات پرتقال منتشر شده است؛ اما نه جنگ‌های فیزیکی و بمب و موشک‌ها تمام شده‌اند و نه جنگ‌های درونِ ما. پس همیشه می‌شود سراغ این دو جلد رفت و خواند و یاد گرفت. یاد بگیریم که اگر روزی صدام حمله کرد و شهرهای ایران‌مان مثل موج دریا به تلاطم افتادند، کسانی بودند که کم نیاوردند و مبارزه کردند. یاد بگیریم اگر روزی در اخبار شنیدیم که ویروسی بین مردم افتاده است و یکی‌یکی ما را از بین می‌برد، کسانی بودند که کم نیاوردند و مبارزه کردند و حتی خودمان را به یاد بیاوریم. مایی که نه پزشک و پرستار بودیم و نه سرباز و فرمانده‌ی جنگ. یک آدمیزادِ ساده بودیم که خواستیم کم نیاوریم. ماسک زدیم، رعایت کردیم، امیدوار بودیم، واکسن زدیم، مهربان بودیم، به هم کمک کردیم و حواس‌مان به همه‌چیز بود تا این جنگ هم به زودی تمام شود. جنگ با کرونا، که ما را از خیلی چیزها می‌تواند نجات دهد. قضاوت‌ها، غرورها‌، کم‌کاری‌ها، ناامیدی‌ها و ناشکری‌ها.

«پس همه‌چیز خوب بود. سخت بود، ولی خوب بود.»

ایبنا

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...
آمریکایی‌ها از این شرایط بسیار بیمناک بودند و فکر می‌کردند ممکن است در ایران هم یک حکومت کمونیستی دایر شود... کیانوری به مصدق پیغام داده بود که اگر شما موافقت کنید می‌توانیم کودتا را خنثی کنیم... مصدق خودش را قربانی کرد ... حزب توده ایران و همه احزاب کمونیستی به‌خصوص در جهان‌سوم این اشکال را از اول داشتند که برای استالین جایگاه دیگری قائل بودند و او را مثل بُت می‌پرستیدند... حضور مستشاران آمریکایی یکی از بهانه‌های حزب توده در کارشکنی به ضد مصدق بود ...