کتاب «نصیرالدین طوسی، پایه‌گذار کلام فلسفی» [الفیلسوف نصیرالدین الطوسی، مؤسس المنهج الفلسفی فی علم الکلام الاسلامی] ترجمه یکی از آثاری است که به زبان عربی درباره نصیرالدین طوسی نوشته شده و برای خوانندگان فارسی زبان سودمند است.

«نصیرالدین طوسی، پایه‌گذار کلام فلسفی» [الفیلسوف نصیرالدین الطوسی، مؤسس المنهج الفلسفی فی علم الکلام الاسلامی] عبدالامیر اعسم
 

نصیرالدین ابوجعفر محمد‌بن محمد‌بن حسن طوسی (597 ـ672ق/ 1201 ـ 1274م) از بزرگ‌ترین و تاثیرگذارترین دانشمندان و فیلسوفان دوران اسلامی است که آثار و نوشته‌های زیادی را در علوم مختلف از خود بر جای نهاده است و با تاسیس مراکز علمی نقشی مهم و بنیادین در حفظ و احیای علم در تمدن اسلامی داشته است.

درباره نصیرالدین طوسی تاکنون پژوهش‌ها و کتاب‌هایی به زبان‌های مختلف به چاپ رسیده، و در ایران نیز چندین کتاب و مقاله پیرامون آثار و زندگی این شخصیتِ کم‌مانند، تالیف و یا ترجمه شده است. با این حال، شناخت شخصیت طوسی و درون‌مایه آثار و فعالیت‌های علمی او نیازمند پژوهش‌های بیشتر و تحقیقات گسترده‌تر است و در واقع با توجه به گستردگی آثار طوسی و نیز زندگی پر فراز و نشیب او، آگاهی‌های ما درباره او بسیار اندک است. از همین رو بایسته است افزون بر پژوهش در زوایای مختلف زندگی و آثار طوسی، دست‌کم مهمترین پژوهش‌های منتشر شده به زبان‌های مختلف در گوشه و کنار جهان، به زبان فارسی ترجمه شود تا از این رهگذر هم بهره‌گیری از این پژوهش‌ها برای فارسی‌زبانان بهتر فراهم شود، و هم زمینه نقد و بررسی آن‌ها و در نتیجه شناخت و آگاهی‌ بیشتر درباره طوسی امکان‌پذیر شود.

کتاب نصیرالدین طوسی پایه‌گذار کلام فلسفی ترجمه یکی از همین آثار است که به زبان عربی نوشته شده و می‌تواند برای پژوهشگران و خوانندگان فارسی‌زبان سودمند و دارای نکات و فواید تازه باشد، و در عین حال زمینه نقد و بررسی برخی از دیدگاه‌ها درباره نصیرالدین طوسی را فراهم آورد.

اصل این اثر به زبان عربی الفیلسوف نصیرالدین الطوسی، موسس المنهج الفلسفی فی علم الکلام الإسلامی نام دارد، و نخستین‌بار در سال 1975م و سپس در سال 1980م با تجدید نظر و اضافاتی در بیروت (دارالأندلس) منتشر شده است، و ترجمه فارسی آن بر پایه چاپ دوم آن صورت پذیرفته است.

این اثر در هشت فصل به شرح زیر سامان یافته است:
فصل نخست: کتاب‌شناسی پژوهش درباره طوسی و آثار او؛
فصل دوم: تولد، تحصیل و نگارش آثار اسماعیلی؛
فصل سوم: متفکر و سیاستمدار دولت مغول؛
فصل چهارم: شخصیت نصیرالدین طوسی؛
فصل پنجم: آثار و نگاشته‌های نصیرالدین طوسی؛
فصل ششم: جایگاه علمی نصیرالدین طوسی؛
فصل هفتم: دیدگاه‌های فلسفی نصیرالدین طوسی؛
فصل هشتم: جایگاه فلسفی ـ کلامی نصیرالدین طوسی؛


درباره نویسنده
نویسنده این اثر، دکتر عبدالأمیر اعسم (1940ـ 2019م) از نویسندگان عراقی و فارغ‌التحصیل رشته فلسفه از دانشگاه کمبریج انگلستان است، و پایان‌نامه دکتری خود را زیر نظر آرتور جان آربری، خاورشناس پرآوازه و رئیس بخش پژوهش‌های شرقی، در سال 1972م به انجام رسانده است، و در دوران زندگی خود، افزون بر تلاش بسیار برای گسترش اندیشه فلسفی در مراکز علمی و دانشگاهی عراق، آثاری را نیز در زمینه تاریخ و فلسفه منتشر کرده است که برخی از این آثار عبارتند از:

ـ تاریخ ابن‌‌الریوندی الملحد (بیروت، درالآفاق الجدیدة، 1975م)؛
ـ ابن‌الریوندی فی المراجع العربیة الحدیثة (بیروت، دار الآفاق الجدیدة، 1978ـ 1979م)؛
ـ أبوحیّان التوحیدی .. کتاب المقابسات (بیروت، دار الأندلس للطباعة والنشر والتوزیع، 1980م)؛
ـ المصطلح الفلسفی عند العرب (بیروت، المؤسّسة العربیة للدراسات والنشر والتوزیع، 1997م)؛
ـ الفیلسوف الغزّالی إعادة تقویم لمنحنی تطوّره الروحی، (قاهره، دار قباء للطباعة والنشر والتوزیع، 1998م)؛
ـ دراسات فی الاستشراق (دمشق، دار الفرقد للطباعة والنشر والتوزیع، 2011م)؛
ـ من تاریخ الفلسفة العربیة فی الإسلام (دمشق، دار الفرقد للطباعة والنشر والتوزیع، 2011م)؛
ـ الرسائل الفلسفیة الصغری [للفارابی] (دمشق، التکوین للطباعة والنشر والتوزیع، 2012م)؛
ـ مقاربات فلسفیة فی تشریح العقل عند العرب (مصر، الهیئة العامة لقصور الثقافة، 2016م)؛
ـ من أعلام الفکر العراقی المعاصر (امّان، دار دجلة، 2017م).

کتاب «نصیرالدین طوسی، پایه‌گذار کلام فلسفی» نوشته عبدالأمیر اعسم ترجمه محمد باهر در 206 صفحه از سوی نشر شایا به بهای 80 هزار تومان راهی بازار کتاب شده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

آثاری از این دست فقط ما را عالم‌تر یا محقق‌تر نمی‌کنند، بلکه حال ما را خوش‌تر و خوب‌تر می‌کنند... می‌گوید مفاهیم اخلاقی 8 تاست... ما نخست قهرمانان اخلاقی و قدیسان اخلاقی و فرزانگان اخلاقی (به صورت خلاصه اسوه‌های اخلاقی) را تشخیص می‌دهیم، سپس می‌گوییم هر چه در اینها هست، از نظر اخلاقی خوب یا درست یا فضیلت است... اما ما نمی‌توانیم به احساسات و عواطف صرف تکیه کنیم... ممکن است کسی از یک جنبه الگو باشد و از جنبه‌های دیگر خیر... پس ما معیاری مستقل از وجود الگوها یا اسوه‌ها داریم! ...
شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...