کتاب «نصیرالدین طوسی، پایه‌گذار کلام فلسفی» [الفیلسوف نصیرالدین الطوسی، مؤسس المنهج الفلسفی فی علم الکلام الاسلامی] ترجمه یکی از آثاری است که به زبان عربی درباره نصیرالدین طوسی نوشته شده و برای خوانندگان فارسی زبان سودمند است.

«نصیرالدین طوسی، پایه‌گذار کلام فلسفی» [الفیلسوف نصیرالدین الطوسی، مؤسس المنهج الفلسفی فی علم الکلام الاسلامی] عبدالامیر اعسم
 

نصیرالدین ابوجعفر محمد‌بن محمد‌بن حسن طوسی (597 ـ672ق/ 1201 ـ 1274م) از بزرگ‌ترین و تاثیرگذارترین دانشمندان و فیلسوفان دوران اسلامی است که آثار و نوشته‌های زیادی را در علوم مختلف از خود بر جای نهاده است و با تاسیس مراکز علمی نقشی مهم و بنیادین در حفظ و احیای علم در تمدن اسلامی داشته است.

درباره نصیرالدین طوسی تاکنون پژوهش‌ها و کتاب‌هایی به زبان‌های مختلف به چاپ رسیده، و در ایران نیز چندین کتاب و مقاله پیرامون آثار و زندگی این شخصیتِ کم‌مانند، تالیف و یا ترجمه شده است. با این حال، شناخت شخصیت طوسی و درون‌مایه آثار و فعالیت‌های علمی او نیازمند پژوهش‌های بیشتر و تحقیقات گسترده‌تر است و در واقع با توجه به گستردگی آثار طوسی و نیز زندگی پر فراز و نشیب او، آگاهی‌های ما درباره او بسیار اندک است. از همین رو بایسته است افزون بر پژوهش در زوایای مختلف زندگی و آثار طوسی، دست‌کم مهمترین پژوهش‌های منتشر شده به زبان‌های مختلف در گوشه و کنار جهان، به زبان فارسی ترجمه شود تا از این رهگذر هم بهره‌گیری از این پژوهش‌ها برای فارسی‌زبانان بهتر فراهم شود، و هم زمینه نقد و بررسی آن‌ها و در نتیجه شناخت و آگاهی‌ بیشتر درباره طوسی امکان‌پذیر شود.

کتاب نصیرالدین طوسی پایه‌گذار کلام فلسفی ترجمه یکی از همین آثار است که به زبان عربی نوشته شده و می‌تواند برای پژوهشگران و خوانندگان فارسی‌زبان سودمند و دارای نکات و فواید تازه باشد، و در عین حال زمینه نقد و بررسی برخی از دیدگاه‌ها درباره نصیرالدین طوسی را فراهم آورد.

اصل این اثر به زبان عربی الفیلسوف نصیرالدین الطوسی، موسس المنهج الفلسفی فی علم الکلام الإسلامی نام دارد، و نخستین‌بار در سال 1975م و سپس در سال 1980م با تجدید نظر و اضافاتی در بیروت (دارالأندلس) منتشر شده است، و ترجمه فارسی آن بر پایه چاپ دوم آن صورت پذیرفته است.

این اثر در هشت فصل به شرح زیر سامان یافته است:
فصل نخست: کتاب‌شناسی پژوهش درباره طوسی و آثار او؛
فصل دوم: تولد، تحصیل و نگارش آثار اسماعیلی؛
فصل سوم: متفکر و سیاستمدار دولت مغول؛
فصل چهارم: شخصیت نصیرالدین طوسی؛
فصل پنجم: آثار و نگاشته‌های نصیرالدین طوسی؛
فصل ششم: جایگاه علمی نصیرالدین طوسی؛
فصل هفتم: دیدگاه‌های فلسفی نصیرالدین طوسی؛
فصل هشتم: جایگاه فلسفی ـ کلامی نصیرالدین طوسی؛


درباره نویسنده
نویسنده این اثر، دکتر عبدالأمیر اعسم (1940ـ 2019م) از نویسندگان عراقی و فارغ‌التحصیل رشته فلسفه از دانشگاه کمبریج انگلستان است، و پایان‌نامه دکتری خود را زیر نظر آرتور جان آربری، خاورشناس پرآوازه و رئیس بخش پژوهش‌های شرقی، در سال 1972م به انجام رسانده است، و در دوران زندگی خود، افزون بر تلاش بسیار برای گسترش اندیشه فلسفی در مراکز علمی و دانشگاهی عراق، آثاری را نیز در زمینه تاریخ و فلسفه منتشر کرده است که برخی از این آثار عبارتند از:

ـ تاریخ ابن‌‌الریوندی الملحد (بیروت، درالآفاق الجدیدة، 1975م)؛
ـ ابن‌الریوندی فی المراجع العربیة الحدیثة (بیروت، دار الآفاق الجدیدة، 1978ـ 1979م)؛
ـ أبوحیّان التوحیدی .. کتاب المقابسات (بیروت، دار الأندلس للطباعة والنشر والتوزیع، 1980م)؛
ـ المصطلح الفلسفی عند العرب (بیروت، المؤسّسة العربیة للدراسات والنشر والتوزیع، 1997م)؛
ـ الفیلسوف الغزّالی إعادة تقویم لمنحنی تطوّره الروحی، (قاهره، دار قباء للطباعة والنشر والتوزیع، 1998م)؛
ـ دراسات فی الاستشراق (دمشق، دار الفرقد للطباعة والنشر والتوزیع، 2011م)؛
ـ من تاریخ الفلسفة العربیة فی الإسلام (دمشق، دار الفرقد للطباعة والنشر والتوزیع، 2011م)؛
ـ الرسائل الفلسفیة الصغری [للفارابی] (دمشق، التکوین للطباعة والنشر والتوزیع، 2012م)؛
ـ مقاربات فلسفیة فی تشریح العقل عند العرب (مصر، الهیئة العامة لقصور الثقافة، 2016م)؛
ـ من أعلام الفکر العراقی المعاصر (امّان، دار دجلة، 2017م).

کتاب «نصیرالدین طوسی، پایه‌گذار کلام فلسفی» نوشته عبدالأمیر اعسم ترجمه محمد باهر در 206 صفحه از سوی نشر شایا به بهای 80 هزار تومان راهی بازار کتاب شده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

زن با وقاحتی بی‌اندازه و خشمی غرورآمیز با کلفتش حرف می‌زند: «بروید عقب. شما بوی حیوانات طویله را می‌دهید... نوبت به کلفت می‌رسد و او با همان خشونت خشماگین و باورنکردنی، بیزاری خود را از وضع زندگی‌اش ابراز می‌دارد. درست در لحظه‌ای که به اوج خشم و خروش رسیده است و گویی می‌خواهد اربابش را خفه کند، ناگهان صدای زننده و بی‌موقع ساعت شماطه بلند می‌شود. بازی به پایان می‌رسد... محبت سطحی و ارزان‌یافته و تفقدآمیز خانم خانه هیچ مرهمی بر دل چرکین آنها نمی‌نهد ...
در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...