کتاب «بررسی ساختار ظاهری و محتوایی دفاتر توجیهات در عصر صفوی» براساس مطالعه موردی دفاتر توجیهات آستان قدس رضوی، تالیف الهه محبوب فریمانی توسط انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران چاپ و روانه بازار نشر شد.

بررسی ساختار ظاهری و محتوایی دفاتر توجیهات در عصر صفوی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایلنا، یکی از ابزارهای دیوان استیفا برای ثبت دخل و خرج کشور، دفاتر مالی است. دفتر توجیهات یکی از انواع دفاتر مالی است که در گذشته به ثبت هزینه‌های جاری اختصاص داشته است. در دفتر توجیهات، اطلاعات مربوط به هزینه‌های صورت گرفته به صورت مجزا در دو بخش توجیهات و مقررات نوشته می‌شد. سپس حواله ها، بروات و فرامین مالی در ذیل هر بخش به طور جداگانه ثبت و محل پرداخت مشخص می‌شد. تمامی امور فوق توسط مستوفی کل کنترل می‌شد تا هیچ گونه خطایی در ثبت اطلاعات رخ ندهد. بررسی دفاتر توجیهات نشان می‌دهد که نظام مالی دولت صفوی در زمینه ثبت هزینه‌ها از یک روند منظمی پیروی می‌کرد و تقریبا نظام بودجه‌بندی دولت صفوی براساس مندرجات این دفاتر طرح ریزی می‌شد. کتاب «بررسی ساختار ظاهری و محتوایی دفاتر توجیهات در عصر صفوی» بر مبنای اسناد دوره صفوی موجود در آستان قدس رضوی، ساختار طاهری و محتوایی دفاتر توجیهات را بررسی کرده است.

این کتاب در شش فصل تنظیم شده است. فصل نخست به اهمیت پژوهش و پیشینه تحقیق، معرفی و نقد و بررسی منابع استفاده شده اختصاص دارد. فصل دوم برای درک بهتر جایگاه دفاتر مالی دوره صفوی، ابتدا تشکیلات مالی این عصر معرفی و سپس دفاتر مالی این عصر شناسایی و تفاوت آن با دفتر توجیهات بررسی شد تا علت گزینش دفتر توجیهات به عنوان موضوع پژوهش مشخص شود. همچنین برای نشان دادن مولفه تداوم نظام دیوانی، به سابقه این دفاتر از قرن چهارم نگاه کوتاهی شد. در فصل سوم، ساختار سندشناسی و شکل ظاهری دفتر توجیهات بررسی شد. هدف اصلی این بخش، ارائه شیوه چیدان ظاهری دفتر توجیهات در دیوان است و فصل چهارم و پنجم به این دو بخش اختصاص دارد. فصل ششم هم به نتیجه گیری از مطالب اختصاص دارد.

الهه محبوب فریمانی در معرفی کتاب «بررسی ساختار ظاهری و محتوایی دفاتر توجیهات در عصر صفوی» چنین آورده است: دیوان سالاری و سازمان اداری در ایران دوره اسلامی همواره مورد توجه محققان بوده؛ به ویژه آنکه اداره امور آن بیشتر به دست ایرانیان انجام می‌شده است. دیوان ایرانی، طی قرون و با توجه به مقتضیات هر دوره تغییر و تحولاتی داشته و با توجه به سیاستِ خاندان حاکم سازمان یافته است. در دوره صفوی با اقتباس از سنت‌های اداری ایرانی، تشکیلات اداری و به تبع ان نظام مالی تاسیس شد. در دیوانِ این عصرِ، دفاتر مالی گوناگونی بنا بر نیازهای متفاوت به وجود آمد که هر کدام کاربرد خاصی داشت. یکی از این دفاتر، دفتر توجیعات بود که ه ثبت هزینه‌های دیوان و دربار اختصاص داشت. بررسی ساختار ظاهری و محتوایی و چگونگی تدوین این دفتر، موضوع اصلی این کتاب است.

لازم به توضیح است کتاب «بررسی ساختار ظاهری و محتوایی دفاتر توجیهات در عصر صفوی در ۳۷۷ صفحه منتشر شده است. 

................ هر روز با کتاب ...............

روایت عریان رویارویی صدر است با مرگ... پیش از این با ایستادن در بالکن خانه مهرناز به دریا خیره می‌شدی، نفس‌های عمیق می‌کشیدی و از تماشای پهنه بی‌کرانش لذت می‌بردی. اما حالا بی‌تفاوت شده‌ای. نه به‌درستی طلوع خورشید را می‌بینی و نه غروبش را... خودنمایی یک تنهایی تمام‌نشدنی... زمان در تمام کتاب کند و سنگین می‌گذرد و می‌تواند مخاطب را در تجربه لحظات بحرانی با نویسنده همراه کند... حالا در لحظات مرگ سرخوشانه به زندگی آری می‌گوید ...
جستجوی یک دوچرخه‌ی دزدیده‌شده بهانه‌ای به دست نویسنده می‌دهد تا از بیکاری در کشوری سخن گوید که نیم قرن است از این درد رنج می‌کشد... در این رهگذر، محله‌های فقیر و مردمان آن توصیف شده‌اند: دزدان و همدستان آنها، روسپیان و پااندازان، و تاجران مشکوک... شخصیت اصلی داستان سعی می‌کند که پلیس را درگیر این داستان کند، اما کاملاً شکست می‌خورد... با وساطت روسپی می‌تواند دوچرخه‌اش را دوباره از دزد خریداری کند ...
گوشه‌هایی مهم از تاریخ تجدد در ایران... 6 محصل مسلمان از ایران، برای آموختن علوم جدید و آشنایی با تمدن غرب وارد لندن می‌شوند... روبه‌رو شدن با تندروهای مسیحی، تبشیری های متعصب، حلقه‌ی فراماسون‌های پنهان کار، انجمن‌های کارگری رادیکال... جامعه‌ای که تصویر دقیقی از آن در آثار جین آستین ترسیم شده است... یکی از آنها نام کتاب خاطرات خود از این سفر را «حیرت نامه» نامید ...
ماجرای گروه پیکان سیاه در زمان جنگ گل‌ها در انگلستان اتفاق می‌افتد... پدر ریچارد را کشته است تا بتواند قیم او شود و از دارایی‌اش سوءاستفاده کند... ریاکار، خائن، مرافعه‌جو و پیمان‌شکن است و حتی حاضر است در گرماگرم جنگ تغییر تابعیت بدهد تا بتواند از بدبختی شکست‌خوردگان بهره‌برداری کند... جان، در واقع جواناست! دختری یتیم که سر دانیل، قصد دارد او را به همسری ریچارد دربیاورد ...
بازنویسی بخشی از روایت هفت پیکر... یکی از چکمه‌های سمانه گم می‌شود... کابوس‌های جوانی را حکایت می‌کند که خاطرات پدر مرده‌اش، شهر زادگاهش یعنی اصفهان و رودخانه زاینده رود او را به مرز پریشانی می‌رساند... روایت‌گر پسر خنگی است که تا پیش از رفتن به مدرسه حرف نمی‌زند... باید به تنهایی چند اسیر عراقی را به پشت جبهه منتقل کند... تصمیم می گیرد که با همسر واقعی اش همبازی شود ...