ژنرال پر ادعا | الف



کورت ونه‌گات نویسنده آلمانی الاصل امریکایی است که هنگام جنگ جهانی دوم به جنگ هموطنان نازی خود رفت. این مسئله از آزادگی روح او حکایت می کرد که به قرار گرفتن در چهارچوب‌های عادی زندگی تن نمی‌داد.

زندگی پر فراز و نشیبی داشت و همچنین از خانواده‌ای بود که عدم تعادل روانی از ویژگی‌های موروثی‌شان بود. در دوران جنگ جهانی توسط نیروهای آلمانی دستگیر شد. در زمان شکست آلمان در جنگ او در شهر درسدن اسیر بود که به دلیل بمباران متفقین، از کشته‌های آلمانی پشته درست شده بود. او در سلاخ‌خانه‌ی گاوها پناه گرفته بود! خوش شانس بود که در اثر بمباران جان خود را از دست نداد. جمع آوری بیش از صد هزار جنازه در سطح شهر ناممکن بود، به همین خاطر تصمیم گرفته شد با شعله پخش کن سوزانده شوند و کورت ونه گات یکی از کسانی بود که مدتی به این کار مشغول بود. این ماجرا دستمایه معروف ترین اثرش سلا‌خانه شماره پنج شد.

تربیت اصولی [Basic training] ونه گات

با چنین پیشینه و تجربیاتی دور از انتظار نبود که وقتی کورت ونه‌گات دست به قلم شد. داستانهایی خاص، تاثیرگذار و متفاوت به ویژه از منظر درونمایه و شکل بیان آن نوشت که اغلب خلاف جریان متعارف قرار گرفت. با این وصف شاید انتخاب اثری از این نویسنده در مجموعه پانورامای نشر ققنوس نوعی نقض غرض جلوه کند؛ مجموعه ای که قرار است متناسب با ضرب آهنگ زندگی امروز و فراغت‌های کوتاهی که هریک از ما در لابه‌لای برنامه روزانه خود (در تاکسی، مترو، اتاقهای انتظار و...) بدست می‌آوریم، تدارک دیده شده است. کتابهایی در قطع مناسب، خوش دست و با حجم کم (نزدیک به صد صفحه) و بهای ارزان که بتوان آنها را در فراغت‌های کوتاه مطالعه کرد. بدیهی است برای این منظور کتابهای خوش خوان و برخوردار از جذابیت مضمونی تناسب بیشتری با اهدافی دارند که مجموعه پانوراما دنبال می‌کند تا آثار تجربی یا متفاوتی که به دلیل مضامین و فرم های پیچیده شان دشوار خوان محسوب می شوند. اما نکته اینجاست که «تربیت اصولی» [Basic training] اثری کوتاه و متفاوت با آثار دیگر ونه‌گات بحساب می آید و می‌توان آن را اثری رئال و داستانگو دانست که به شکلی ساده و سر راست روایت می‌شود.

این رمان کوتاه که در اواخر دهه چهل نوشته شده، در زمان حیات او به چاپ نرسید. ظاهرا ماجرا از این قرار بود که ونه گات در زمان نگارش آن به عنوان مدیر روابط عمومی شرکت جنرال الکتریک کار می‌کرد و به دلایل شغلی ترجیح می‌داد برخی آثارش را به نام خود منتشر نکند. به این ترتیب «تربیت اصولی» با نام مستعارِ مارک هاروی برای ناشر فرستاده شده بود. داستان درونمایه‌ای تلخ و ناامید کننده دارد و در انتقاد با اقتدارگرایی محافظه‌کارانه و همراه پرداختی کنایی درباره‌ی پاره ای ارزش‌های حاکم بر زندگی امریکایی آن دوران نوشته شده است. از این جنبه ها به نوعی یادآور ناطوردشت شاهکار سالینجر است. این رمان پرسروصدا و تاثیر گذار چندسال پیش از نوشته شدن تربیت اصولی به بازار آمده بود و به نظر می رسد ونه‌گات لااقل در این اثر از سالینجر تاثیر پذیرفته است.

هیلی برندون شخصیت اصلی داستان پسری نوجوان (16 ساله) است، او برای زندگی به مزرعه برادر مادر خوانده‌اش می‌رود. مردی سخت گیر اما خوش‌قلب که اصرار دارد دیگران ژنرال صدایش کنند. هیلی که رویای تحصیل رشته موسیقی دارد، مدتی را در کنار اعضای خانواده (سه دختر ژنرال) و کارگران مزرعه زندگی کند. او که در حال گذر دوره نوجوانی به جوانی است، ابتدا در این بین خود را تنها احساس می‌کند، اما با شکل گرفتن ارتباط با اطرافیانش، اگر چه از احساس بی پناهی و ناراحتی‌اش کاسته شده اما در برابر نظم غیر قابل تحمل محیط تازه زندگی‌اش واکنش نشان می دهد. ژنرال اصول خاص خود را دارد و نظام تشویق و تنبیه خاصی در محیط تحت سیطره‌اش جاری ساخته که رفته رفته موجب تقابل هیلی با اطرافیانش می‌شود که این مسئله ماجراهای اصلی این رمان کوتاه اما جذاب را تشکیل می دهد.

هیلی برندون همانند هولدن کالفیلد در ناطور دشت، در سن حساسی قرار دارد، در حال قدم گذاردن به دنیای آدم بزرگهایی ست که میانه چندانی با قواعد و قوانین حاکم بر دنیای آنها ندارد. به همین خاطر نگاهش به پیرامون خود، تمسخرآمیز و سیاه است. و به این ترتیب ونه‌گات رمانی کوتاه، اما پرماجرا و جذاب می‌آفریند که خواننده را تا پایان ماجرا با قدرت دنبال خود می‌کشد.این همان ویژگی است که از آن گزینه‌ای مناسب برای انتشار در مجموعه پانوراما می‌سازد. نکته جالب آخر اینکه ونه‌گات خود صاحب سه فرزند بود و بعد از مرگ خواهر و شوهر خواهرش، سرپرستی پسر آنها را برعهده گرفته بود. با این حساب او در این داستان نیز از زندگی واقعی‌اش ایده‌های زیادی گرته بود. خود او نیز سربازی بازگشته از جنگ بود، اما به نظر در زندگی واقعی با شخصیت ژنرال پر ادعای رمان تفاوت‌های اساسی داشت.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

تلویزیون بی‌دلیل روشن می‌شود و تصویری را نشان می‌دهد. در كنار نگاه دوربین‌نگار روایت، تلویزیون قرار دارد. تلویزیون و ساعت دیجیتال و روایت دوربین‌گونه به عنوان عناصری مدرن، اتاق را احاطه می‌كنند... فرد متجاوز به دختر روسپی می‌تواند شكل دیگری از مرد درون تلویزیونی باشد كه ناگهان روشن می‌شود... دختری است در جایگاه و موقعیتی كه با زیبایی‌اش تبدیل به پدیده‌ای می‌شود كه عكسش روی مجلات مد می‌نشیند و در نقطه مقابلش دختر فاحشه چینی است. ...
با کشتی‌گیر اسراییلی کشتی می‌گیرم چون تن من به تن او بخورد بخشی از گفت‌وگوست... با این شیوه ما نباید وارد سازمان ملل هم بشویم؛ نباید در المپیادهای علمی هم شرکت کنیم... چیزی که ناکارآمد هست باید حذف بشود یا اصلاح... اگر خدای نکرده! وزیر ارشاد بشوم اولین کاری که می‌کنم رفتن به قم و گرفتن اجازه از علما برای پیوستن به کنوانسیون برن (حمایت از حق مولف در آثار ادبی و هنری) است ...
از این کتاب تا امروز بیش از 10 ترجمه در کتابخانه ملی ثبت شده: «اجرام آسمانی»، «بانوان مهتاب»، «دختران مهتاب»، «دختران ماه»، «ماه خاتون‌ها»، «زنان ماه» و «بانوان ماه»... روند جامعه‌ای را با تمرکز بر زنان آن در یک دوره یکصد ساله بازنمایی کند. از این‌ رو شاخص‌ترین مساله «گفتمان نسل»هاست؛ گفتمانی که گذار شخصیت‌ها را از سنت به مدرنیته می‌نماید... در برزخ گذشته زندگی می‌کنند و گویی راه گریزی از آن ندارند ...
اولین کتاب دانشگاهی است که به جامعه‌شناسی اسلام و تا حدودی تشیع می‌پردازد... برخی معتقدند جامعه‌شناسی دین مربوط به مسیحیت است نه اسلام... در بنیادگرایی ما با دین بدون فرهنگ مواجهیم... مطالعه تحولات تاریخی و سازمانی روحانیت... جامعه‌شناسان فرانسوی ترجیح می‌دهند درباره قبایل استرالیا یا اسکیموها تحقیق کنند تا اینکه مسلمانان را موضوع تحقیق قراردهند ...
«سووشون» رمانِ تجاوز است، تجاوز به روح یک ملت... مردمی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند با تجاوزگران هم‌داستان می‌شوند... همه زن‌ها حتی چهره‌های منفی مثل «عزت‌الدوله» هر یک به‌نوعی وجوه گوناگونِ ستمدیدگی، بی‌پناهی، ناکامی و تحملِ زن ایرانی را به نمایش می‌گذارند... می‌خواستم بچه‌هایم را با محبت و در محیط آرام بزرگ کنم اما الان با کینه بزرگ می‌شوند...هر هفته نان و خرما به دیوانه‌خانه و زندان می‌فرستد... تاریخ در این رمان لَق نمی‌زند یعنی آدم‌ها از بستر واقعی برخاسته‌اند ...