هنری-دیوید-ثورو

در خانواده‌ای از مهاجران فرانسوی- اسکاتلندی زاده شد. دوران کودکی را در جنگل‌های زادگاهش گذراند... تحصیلات خود را در دانشگاه هاروارد به پایان رساند... از پرداخت مالیات به حکومت طرفدار قانون بردگی امتناع کرد و چندی به زندان افتاد... ثورو به پیروی از امرسون طریقه‌ی معنوی و سیر و سلوک را برگزید... طبیعت در نظر ثورو مصاحبی دلپذیر است که وی چون حق طبیعی از آن لذت می‌برد.

هنری دیوید ثورو، Thoreau, Henry David شاعر و نویسنده آمریکایی (1817-1862) در قریه‌ی کانکرد Concord و در خانواده‌ای از مهاجران فرانسوی- اسکاتلندی زاده شد. دوران کودکی را در جنگل‌های زادگاهش در نزدیکی باستن گذراند و بستگی خود را تا آخر عمر به شهر خویش حفظ کرد. در 1837 تحصیلات خود را در دانشگاه هاروارد به پایان رساند. به هنگام بازگشت به کانکرد با همسایه‌ی خویش رالف والدو امرسون Emerson که در اوج قدرت هنری بود، آشنایی یافت. امرسون ثورو را به خانه‌ی خود پذیرفت و مدت‌ها در سمت استاد و شاگردی در کنار هم به‌سر بردند. ثورو به پیروی از امرسون طریقه‌ی معنوی و سیر و سلوک را برگزید و به انجمن ترانساندانتال Transcendental Club پیوست و با مجله‌ی آنان به نام دایل Dial همکاری کرد. کم‌کم شخصیتی مستقل یافت و گوشه‌نشینی اختیار کرد و دو سال در والدن Walden بهترین دوره‌ی زندگی را گذراند. با قناعت زیست و به تماشای مظاهر پهناور زندگی پرداخت، چون صیاد ماهری با حواس تند و تیز خود همه‌چیز را از انسان گرفته تا حیوان و نبات از نظر گذراند، یک دم از تفکر باز نایستاد و به این‌ترتیب به معرفتی وسیع دست یافت. اولین یادداشت روزانه‌ی او با عنوان هفته‌ای بر رودخانه‌های کانکرد و مریماک A Week on the Concord and Merrimack Revers (1849) اثری است توصیفی درباره‌ی مظاهر مختلف طبیعت و زندگی هندیشمردگان(سرخ‌پوستان) و تمدن گذشته. والدن یا زندگی در جنگل‌ها Walden or Life in the Woods (1854) ثورو را به شهرت رساند. این اثر دارای هجده مقاله است که ثورو در آن گاه به شیوه‌ای تغزلی و گاه با صراحت زندگی خود را در انزوا همراه با زهد و فعالیت در دل طبیعت توصیف و علاقه‌اش را به آزادی فردی بیان کرده است.

طبیعت در نظر ثورو مصاحبی دلپذیر است که وی چون حق طبیعی از آن لذت می‌برد. این کتاب از ارزش ادبی فراوان برخوردار است، شاهکار ثورو به شمار می‌آید و فرهنگ قوی و وسعت اطلاعات او را در زبان یونانی و لاتینی نشان می‌دهد. ثورو که طرفدار مقاومت منفی بود، از پرداخت مالیات به حکومت طرفدار قانون بردگی امتناع کرد و چندی به زندان افتاد. در بازگشت به کانکرد درباره‌ی زندگی ساده و استقلال اقتصادی مقاله‌هایی انتشار داد که در مجموعه‌ی نافرمانی مدنی Civil Disobedience در 1849 انتشار یافت. از 1849 تا 1853 به چندین سفر اقدام کرد و سفرنامه‌هایی نوشت که پس از مرگش به چاپ رسید. از آن جمله کتاب سیر و سفر Excursions در 1863 شامل نه مقاله که قبلاً در مجله‌ها منتشر شده بود. این مقاله‌ها توصیفی بود از مظاهر گوناگون طبیعت. دیگر از مجموعه یادداشت‌های سفر ثورو کتاب جنگل‌های مین The Maine Woods (1864) است، شامل توصیفی از سفر و عبور از رودخانه‌ها و صعود بر قله‌ی کوه‌های محصور از ابر و پایین‌آمدن از شکاف سنگ‌ها و گردش در جنگل‌های وسیع و زندگی مردم بدوی. همچنین شامل پیوستی که نویسنده در آن از تعداد درختان، گل‌ها، درختچه‌ها، گیاه‌ها، پرنده‌ها فهرستی به‌دست می‌دهد و صورتی از اشیای ضروری که برای هر جهانگردی به هنگام سیاحت از این جنگل‌ها لازم است، همچنین فرهنگی از لغات مورد استعمال بومی‌ها در اختیار خواننده می‌گذارد.

دیگر یک یانکی در کانادا A Yankee in Canada (1866) است که اوایل بهار در ماساچوست Early Spring in Mssachusetts پس از مرگش در 1881 انتشار یافت که علاوه بر توصیف مظاهر طبیعت در فصل بهار، شامل نظری فلسفی و تاریخی و ادبی و حتی سیاسی است. این اثر در میان آثار بسیار لطیف نویسنده جای دارد و بعضی از قسمت‌های آن از قوی‌ترین و زیباترین نثرهای ادبیات آمریکای قرن نوزدهم به‌شمار می‌آید. ثورو به بیماری سل مبتلا بود و می‌کوشید تا به وسیله‌ی سفرهای گوناگون بهبود یابد و در همین سفرها بود که یادداشت‌های خود را می‌نوشت. نامه‌های ثورو به وسیله‌ی امرسون منتشر شد. ثورو به شیوه‌ای افراطی طرفدار استقلال فردی بوده و نظر خود را با قلمی توانا و زیبا در آثارش بیان کرده است.

دو کتاب والدن و نافرمانی مدنی از ثورو در ایران ترجمه شده است.

زهرا خانلری. فرهنگ ادبیات جهان. خوارزمی 

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

توصیه می‌کنم محسن را به مدرسه موسیقی بفرستید. پدرم با صراحت گفت: «دوست ندارم پسرم مطرب شود!»... انتصاب پدر به فرماندهی پادگان خرمشهر، بازگشت به اهواز، زندگی زیر دست زن پدر، ماجرای اخراج از دبیرستان بدر ارومیه، آمدن به تهران... زندگی‌ات به اقیانوسی می‌ماند که امواج سهمگینش دائما بالا و پایین پرتابت کرده و تو سعی کرده‌ای در بین آن امواج خفه نشوی. ...
یک نفرکمونیست انشایی درباره خمس خواند و آن را نژادپرستی دانست... تمام گروهها حذف شدند و کتابفروشی‌ها و بساط ها جمع شد... رمان ما را عرفی می کند و ما را وارد جامعه می کند. رمان بخوانید تا حرف دیگران را بفهمید... فکر نمی کنم هیچ آخوندی در ایران به اندازه آقای مطهری مطالعه کرده باشد... ما ادعا می‌کنیم همه چیز داریم و همه چیز می فهمیم و مرتب دنیا را متهم می کنیم که به ما نیاز دارد درحالی که ما نیازمندیم... درباره آثار خودم: شرمنده ام! حرف دیگری ندارم. ...
همراهان شاه به او گفته بودند که این مدارس، جوانان را یاغی می‌کند... مکتب‌داران تبریز، این رقیب تازه‌نفس را برنتافتند و مردم را علیه او تحریک کردند... متهم به فعالیت‌های ضد دینی شد... پیش از او، تحصیل دانش، ویژه‌ی طبقه‌ی مرفه بود... ۲۷ جلد کتاب درسی برای سوادآموزان فارسی‌زبان نوشت... بیشتر مدارس او در زمان حیات او تعطیل یا ویران شدند... یکی از ده شخصیت تأثیرگذار و سرنوشت‌‌ساز تاریخ معاصر ایران ...
آقای رئیس جمهور رمان دیکتاتوری است نه رمان دیکتاتور. انتقادی است از فقر (مردم کشور همه فقیرند) و خیانت (هر شهروندی خانواده‌اش را انکار می‌کند) و فساد (وجدانها پست و مبتذل است) که این نظام بی‌حاصل که نمی‌تواند به انجام دادن کاری مثبت به نفع کسی افتخار کند به بار می‌آورد. به همین جهت خواننده از همان ابتدا احساس خفگی می‌کند و این فشار مرتباً شدت می‌یابد و هنگامی که رمان در آخرین فصل خود موسوم به «زنده مدفون» به اوج خود می‌رسد، این احساس به خفقان نزدیک می‌شود. ...
حدیث «الملك یبقی مع الكفر و لایبقی مع الظلم» از سخنان پرآوازه دیگریست که در هیچ منبع حدیثی به عنوان روایت نقل نشده و در قرن یازدهم هجری وارد کتب شده است. البته میرزای نائینی فقیه دوران مشروطه از این حدیث به عنوان نص مجرب (یعنی حدیثی که به تجربه ثابت شده) یاد می‌کند... در منابع روایی حدیثی دال بر نحوست ماه صفر یافت نمی‌شود. همین‌طور بشارت به خروج از ماه صفر و دعاهای دوری از بلا در این ماه. ...