قدرت عشق | آرمان ملی


از لوییز اردریک (اردریچ) [Louise Erdrich] در ادبیات معاصر آمریکا به عنوان یکی از قطب‌های اصلی ادبیات بومی آمریکا یاد می‌شود. اردریک از سال 1983 تا امروز جوایز بسیاری در شعر و داستان دریافت کرده، از جمله جایزه پولیتزر برای شعر، جایزه انجمن منتقدان ادبی آمریکا برای «داروی عشق» [Love medicine] و «لارز»، جایزه گوگنهایم برای تعالی هنر، جایزه اُ. هنری برای داستان‌های کوتاهش، جایزه جهانی فانتزی، جایزه کتاب ملی آمریکا برای «خانه مدور»، جایزه قلم سال بلو برای اعتلای داستان آمریکایی، و جایزه کتابخانه کنگره آمریکا برای داستان آمریکایی. داستان‌های لوییز اردریک در طول این چهار دهه، فضای مناسبی برای تبارشناسی به وجود آورده‌ است.

لوییز اردریک (اردریچ) [Louise Erdrich] داروی عشق» [Love medicine]

رمان‌ها و داستان‌های او را می‌توان به‌عنوان مربع‌های رنگارنگ در نظر گرفت که شخصیت‌ها و طرح‌های کلی داستان رشته‌هایی هستند که آنها را به‌هم می‌بافند؛ «داروی عشق» یکی از همین کتاب‌ها است.این کتاب در سال 1984 منتشر شد، اما دوبار دیگر هم با ویرایش جدید نویسنده منتشر شد. نسخه فارسی کتاب نیز، ترجمه آخرین ویرایش این کتاب است که در سال 2009 منتشر شد. «داروی عشق» در طول این چهار دهه، یکی از آثار پرفروش و موفق اردریک بوده است؛ مجموعه‌ای خیره‌کننده از تصاویر خانوادگی، و در یک کلام رمانی درباره‌ قدرت عشق؛ آنطور که تونی موریسون نویسنده نوبلیست آمریکایی درباره آن می‌گوید: «زیبایی داروی عشق به تلاش یک ذهن عاشق و سر‌سخت است.» آن تایلر نویسنده آمریکایی برنده پولیتزر نیز «داروی عشق» را «اثری تاثیرگذار» برمی‌شمرد و می‌گوید: «لوییز اردریک یک نویسنده نادر است، درست همان‌قدر احساساتی است که خوش‌فکر هم هست.»

«داروی عشق» مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه است، اما وقتی به‌طور کلی به رمان نگاه می‌کنیم، متوجه می‌شویم که خیلی فراتر از داستان‌هایش است. این کتاب شامل هفده داستان کوتاه مرتبط به‌هم است که زندگی چند دهه از اعضای دو خانواده بزرگ و به‌هم‌پیوسته کشپاوها و لامارتینها را دربرمی‌گیرد. هر داستان کوتاه از زبان یکی از شخصیت‌های اصلی داستان بیان شده و نشانگر این است که چه اتفاقاتی شخصیت آنها را در بازه زمانی رمان (دهه هشتاد میلادی) ساخته است. ما موقعیت‌ها و صحنه‌های زیادی را از زبان شخصیت‌های مختلف و در زمان‌های مختلف می‌خوانیم. بیشتر اتفاقات داستان حول محور عشق می‌چرخند. کتاب مملو است از ازدواج‌ها و شکست‌ها، روابط زناشویی و عشق‌های دوران جوانی. «داروی عشق» با مرگ جون کشپاو شروع می‌شود کسی که هم سر‌پناه است و هم بی‌پناه، و در آخر چرخه داستان ما را به جایی می‌برد که از لیپشا می‌شنویم، مرد جوانی که بی‌خبر از داستان گذشته‌اش بزرگ شده است. هر داستان کوتاه «داروی عشق» به‌تنهایی ماجرایی دارد. اما این تاثیر رمان‌گونه‌ داستان‌ها بر یکدیگر است که کتاب را خواندنی می‌کند. اغلب داستان‌ها یا یک واقعه را از دیدگاه‌های متفاوت شرح می‌دهند یا گذشته یک شخصیت را نشان می‌دهند تا بگویند چه وقایعی از سر او گذشته و از او چنین آدمی ساخته است.

موفقیت کتاب «داروی عشق» اردریک در نشان‌دادن تاثیر تربیت و اصل‌ونسب (چه بچه‌هایی که به فرزندخواندگی گرفته شده‌اند و چه غیر از آن) کودکان در زندگی‌شان است. داستان لیپشا در پایان کتاب بی‌نظیر است. با اینکه یک داستان جداگانه دارد، اما نقطه اوجی است که همه داستان‌ها را کنار هم می‌آورد. لیپشا هم کشپاو و هم لامارتین است و داستان او راهی برای هر دو خانواده باز می‌کند. فصل اول «داروی عشق»، روز جشن پاک در کافه‌ای بدنام در داکوتای شمالی شروع می‌شود؛ جایی‌که جون کشپاو زن سرخپوست چیپوایی الکلی با غریبه‌ای فرار می‌کند و در توده برف محو می‌شود. فصل بعدی از زبان مادر ناتنی جون، ماری است که داستان جوانی‌اش را تعریف می‌کند، زمانی که او را به یک صومعه برده بودند و راهبه گفته بود شیطان ماری را تسخیر کرده و او برای این‌که نجات پیدا کند باید تا دم مرگ برود. داستان با الی کشپاو ادامه می‌یابد، شوهر خوش‌رو و خیانتکار ماری. فصل بعدی از زبان معشوقه دیرین الی، لولو ناناپوش است. تصاویر اغلب اسرار‌آمیز و شگفت‌آور است و بسیاری از صحنه‌هایش هم خنده‌دار است. لحن داستان‌های قدیمی‌تر شبیه داستان‌های بلند و اساطیری یا عامیانه است. اما همه شخصیت‌ها عمیقا احساس می‌شوند و با باور فردی به قلم کشیده شده‌اند. از میان داستان لایه‌لایه و درهم‌تنیده‌ نسل‌به‌نسل خانواده‌ها پیچیدگی بدهی‌ها، قول‌ها و خیانت‌ها را به‌خوبی عشق، بخشش و اتفاقات بعد از آنها درمی‌یابیم، اتفاقاتی که هرچند نا‌مطمئن اما امیدبخش هستند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

آثاری از این دست فقط ما را عالم‌تر یا محقق‌تر نمی‌کنند، بلکه حال ما را خوش‌تر و خوب‌تر می‌کنند... می‌گوید مفاهیم اخلاقی 8 تاست... ما نخست قهرمانان اخلاقی و قدیسان اخلاقی و فرزانگان اخلاقی (به صورت خلاصه اسوه‌های اخلاقی) را تشخیص می‌دهیم، سپس می‌گوییم هر چه در اینها هست، از نظر اخلاقی خوب یا درست یا فضیلت است... اما ما نمی‌توانیم به احساسات و عواطف صرف تکیه کنیم... ممکن است کسی از یک جنبه الگو باشد و از جنبه‌های دیگر خیر... پس ما معیاری مستقل از وجود الگوها یا اسوه‌ها داریم! ...
شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...