پیچیدگی‌های انسان امروز در داستانهایی متنوع | الف


کتاب «آن‌قدر خوب که نمی‌تواند واقعی باشد» متشکل از داستان‌های برگزیده‌ی جایزه اُ.هنری در سال 2017 [Prize Stories 2017: The O. Henry Awards] است که تنوع ژانری بیشتری نسبت به سایر کتابها مجموعه‌های جایزه اُ. هنری دارد و از گونه‌ی رئالیسم اجتماعی تا گوتیک را می‌توان در آن سراغ گرفت. گاه قصه با رویکردی کاملا کلاسیک روایت می‌شود و گاه با فرمی مدرن پیش می‌رود. همین‌طور فضاهای داستانی نیز از شهری شلوغ و توسعه‌یافته تا مکان‌های سورئال را در بر می‌گیرند؛ داستان‌هایی که از تنوع و پیچیدگیِ مسئله‌های انسان امروزی با جهان پیرامونش حکایت می‌کنند. مجموعه‌ای که می‌تواند آلبومی پر از تصاویر بدیع از زندگی و زمانه‌ی انسان امروزی پیش روی مخاطب قرار دهد.

آن‌قدر خوب که نمی‌تواند واقعی باشد»  داستان‌های برگزیده‌ی جایزه اُ. هنری در سال 2017 [Prize Stories 2017: The O. Henry Awards]

داستان اول کتاب که عنوان مجموعه نیز از آن گرفته شده، به نویسنده‌ی آمریکایی میشل هانیون اختصاص دارد. هانیون که عمدتاً رمان‌نویس است، در این داستان کوتاه همانند اغلب آثارش به قصه‌های بلوغ و معضلات مختص جوانان پرداخته است. گیل، قهرمان داستان، دختر هجده ساله‌ای است که با اعتیاد دست و پنجه نرم می‌کند. پرستار خانواده‌ی او که خود سابقه‌ی اعتیاد داشته و اکنون سال‌هاست که ترک کرده، او را به انجمن‌های ترک اعتیاد می‌برد. آنها در طول راه از مصائب مشترک خود به عنوان معتاد می‌گویند. تن‌فروشی، کمک به قاچاق مواد، گدایی و کارتن‌خوابی، تجارب تلخی است که هر دو از سر گذرانده‌اند و هر گوشه‌ی شهر برایشان یادآور بخشی از خاطرات دردناک است. پرستار تلاش می‌کند گیل را متوجه مشکلاتی کند که پدر و مادرش به خاطر اعتیاد او تحمل می‌کنند. گیل به نوعی حلقه‌ی اتصال پدر و مادرش است و بدون او، آنها هیچ لحظه‌ی مشترکی را نمی‌توانند با هم تصور کنند. اما گیل آن‌قدر هوشیار نیست که بداند فقدان‌اش با خانواده چه خواهد کرد. ناپدید شدنِ او البته گردونه‌ی اتفاقات را به نقطه‌ای غیرقابل انتظار سوق می‌دهد و این نشان از پیوستگی‌هایی پنهانی میان انسان‌ها دارد که تنها در شرایط بحرانی متوجه آن می‌شوند.

داستان شاخص دیگر این کتاب به آلن روسی تعلق دارد. داستان «مرد بودایی» از رنج‌های یک راهب سریلانکایی حکایت می‌کند که درگیر یک بیماری ناشناخته می‌شود، اما همچنان می‌خواهد مسئولیت‌هایی را که به عنوان راهب در آیین بودایی دارد، انجام دهد. او هنوز مراقبه می‌کند و با وجود بیماری‌ای که ناتوانش کرده، مناسک و تمرین‌هایش را مو به مو اجرا می‌کند. روسی تلاش می‌کند با زبانی طنز دغدغه‌های مردی را که بیماری باعث شده به گذشته‌اش برگردد و سراغ زادگاه‌اش را بگیرد، بیان کند. گذشته‌ای که با آنچه اکنون بر او می‌گذرد تناقض‌های جدی دارد و مرد می‌خواهد در این میان به تعادلی میان زندگی پیش رو و ناملایماتی که از سرگذرانده برسد. 

داستان «باغ شناور» نوشته‌ی ماری چِیپِل، فضایی گروتسک دارد و یادآور داستان لاتاری شرلی جکسون است. در این داستان، کامیونی نظامی که عنوان تاکسی روی آن چسبانده شده، تنها زنان را سوار می‌کند تا نگهبان مجسمه‌ای باشند که نماد پدر آب است. اما پرداختن به موضوع ِ «فقدان» در پسِ این اتفاق که دقیقاً بعد از یک جشن محلی رخ می‌دهد و تماشاچیان را به حیرت وامی‌دارد، معادلات مرتبط با نقش زنان و مردان را در جوامع انسانی پیچیده‌تر می‌کند.

جوزف اونیل با داستان «مسافر قابل اعتماد» در این مجموعه حضور دارد. قصه حول محور زندگی پس از بازنشسته‌گی زوجی نیویورکی می‌گذرد. آنها به کانادا مهاجرت می‌کنند و برای آینده برنامه‌ای پرهیجان در نظر می‌گیرند. آنها شوق تجاربی در عرصه‌ی جاسوسی، سفرهای ماجراجویانه، کوچ‌نشینی و کنسول‌گری افتخاری دارند که موجب می‌شود دنیایی تازه را در سالمندی پیش روی خود ببینند. زندگی روزمره در نیویورک برای آنها خالی از هیجان و معنا بوده است. اما حالا با فراغت از کار می‌توانند به تمام بلندپروازی‌های خود در سفر جامه‌ی عمل بپوشانند. موقعیت‌های کمیکی که در سایه‌ی تعاملات اجتماعی برای این زوجِ پیش‌بینی‌ناپذیر رخ می‌دهد، جذابیت‌های بسیاری را برای مخاطب ایجاد می‌کند.

در داستان «حمایت» نوشته‌ی پائولا پرونی، داستان زنی روایت می‌شود که از نیویورک برای تعطیلات کریسمس به رُم سفر می‌کند تا چند روزی را با مادربزرگ بیمار و از پا افتاده‌اش بگذراند. آنچه موضوع اصلی این داستان را تشکیل می‌دهد، چالشی است که معمولاً در شکاف نسلی رخ می‌دهد. مادربزرگ ازدواج و تعهدی را که از پس آن می‌آید مایه‌ی خوشبختی می‌داند. از نظر او حمایت واقعی تنها در سایه خانواده محقق می‌شود. این چیزی است که شخصیت اصلی داستان قادر به درک آن نیست و بنابراین می‌کوشد از زیر بار انتقادات تند و تیز مادربزرگ‌اش بیرون بیاید. اما وقایعی که طی چند روز رخ می‌دهد موجب تغییر نگاه شخصیت می‌شود و دیدگاه او درباره ارتباطات انسانی و حمایت عاطفی شکل تازه‌ای پیدا می‌کند.

اما «نقطه‌ی آبی» که در صدر داستان‌هایی با موضوع روز در این مجموعه قرار گرفته، به مصرف مخدری هم‌نام با عنوان داستان می‌پردازد که زندگی آدم‌ها را زیرورو می‌کند. با این‌که مخدر توهماتی به‌جود می‌آورد که مقابله با آن برای مصرف‌کننده و اطرافیانش بسیار دشوار است، اما ماجراهای داستانی نهفته در آن نشان می‌دهد که به تحول آدمهای درگیر مواد روان‌گردان باید به شکلی متفاوت نگاه کرد. آنها ممکن است سخت‌تر از بقیه معتادان به تغییر تن دهند و شکل مقاومت‌شان هم به گونه‌ای است که اطرافیان را مرعوب خود می‌کند. «نقطه‌ی آبی» در عین این که می‌تواند نقطه‌ی آغاز خلاصی از بعضی رنج‌ها به نظر بیاید، نقطه‌ی پایان بعضی فرصت‌های طلایی نیز برای انسان به شمار می‌آید: «پدربزرگم به همراه پدرم باغی شناور ساخت و پدربزرگش نیز به کمک پسرانش یکی ساخت. راستی پدرم کجاست؟ من خیلی وقت‌ها به نوشته‌ی پدرم که در دستش لوله کرده بود فکر می‌کردم. به اینکه آیا ساعت‌ها، یا حتی روزها، تکه کاغذ را در دستش نگه داشته تا آن را به عابری قابل اعتماد بدهد؟ به این که اگر زمانی بازگشتم، مادربزرگم می‌تواند ساخت این باغ‌ها را به من یاد بدهد؟ تصویر خاک بلند شده از کامیونشان که از من دور شد، تصویر خانه‌مان را پاک کرد و در آن لحظه احتیاج داشتم که بطری آب را به  سمت خودم کشیده و گلوی خشکم را تر کنم.»

[«آن‌قدر خوب که نمی‌تواند واقعی باشد» برگزیدگان جایزه اُ. هنری 2017 با ترجمه مائده رحماندوست و توسط انتشارات نیستان منتشر شده است.]

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

آثاری از این دست فقط ما را عالم‌تر یا محقق‌تر نمی‌کنند، بلکه حال ما را خوش‌تر و خوب‌تر می‌کنند... می‌گوید مفاهیم اخلاقی 8 تاست... ما نخست قهرمانان اخلاقی و قدیسان اخلاقی و فرزانگان اخلاقی (به صورت خلاصه اسوه‌های اخلاقی) را تشخیص می‌دهیم، سپس می‌گوییم هر چه در اینها هست، از نظر اخلاقی خوب یا درست یا فضیلت است... اما ما نمی‌توانیم به احساسات و عواطف صرف تکیه کنیم... ممکن است کسی از یک جنبه الگو باشد و از جنبه‌های دیگر خیر... پس ما معیاری مستقل از وجود الگوها یا اسوه‌ها داریم! ...
شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...